دیجیپزشک | اطلاعات سلامت به زبان ساده
ارائه محتوای علمی، معتبر و بهروز در حوزه پزشکی، سلامت روان، تغذیه و سبک زندگی سالم
دارای نشان اعتماد PIF از بریتانیا
قلیان را فقط گاهی در مهمانی یا سفر میکشید؟ باز هم به حساب میآید.
بسیاری از ما قلیان یا ناس (نسوار) را سیگار حساب نمیکنیم. برای همین وقتی پزشک میپرسد «سیگار میکشید؟»، جواب میدهیم نه. اما این محصولات هم تنباکو دارند و خطر سرطان را بالا میبرند.
چند نکته که شاید ندانید:
🔹 قلیان ممکن است خطر سرطان ریه را دستکم دو برابر کند و با سرطان دهان، مری و معده هم ارتباط دارد.
🔹 در یک جلسه ۴۵ دقیقهای قلیان، ممکن است به اندازه کشیدن ۱۰۰ نخ سیگار دود وارد بدن شود.
🔹 حتی قلیانهای «بدون تنباکو» یا گیاهی هم مونوکسید کربن و مواد سرطانزا تولید میکنند.
🔹 ناس (نسوار) با سرطان دهان، مری و لوزالمعده (پانکراس) مرتبط است. فروش ناس در بریتانیا غیرقانونی است و معمولا در کیسههای بیبرچسب و بدون هیچ هشدار سلامتی دستبهدست میشود.
🔹 دود قلیان برای اطرافیان، از جمله بچهها، هم خطرناک است.
اگر قلیان یا ناس مصرف میکنید، به این نشانهها توجه کنید و در صورت ادامه داشتن، با پزشک عمومی (GP) تماس بگیرید:
▪ زخم دهانی که بعد از ۳ هفته خوب نشده
▪ لکه سفید یا قرمز در دهان که از بین نمیرود
▪ توده در لب، دهان یا گردن
▪ سرفهای که بیش از ۳ هفته طول کشیده
▪ گرفتگی صدا یا سختی در بلعیدن
برای ترک، پزشک عمومی، داروخانه یا دندانپزشک میتوانند کمک کنند.
🔸 اگر در لندن زندگی میکنید پشتیبانی رایگان ترک سیگار در دسترس است: stopsmokinglondon.com/suppor…
🔸 اطلاعات بیشتر: myhealthandcancerlondon.nhs.…@RMPartnersNHS#ItStillCounts
ALT تصویری با پسزمینه ارغوانیرنگ که در سمت راست آن سیلوئت یا سایه یک قلیان همراه با کمی دود در حال بلند شدن از بخش بالایی به نمایش درآمده است. در گوشه بالا سمت چپ، لوگوی «Cancer Research UK» با عبارت «Supported by» و در گوشه بالا سمت راست، لوگوی «NHS» قرار دارد. در سمت چپ تصویر، متن سفیدرنگ زیر نوشته شده است:
If it contains tobacco, it increases your risk of cancer.Shisha. It Still Counts.Want to quit?Find free support near you.
ویدیوی کوت شده ۱.۵ میلیون بار دیده شده!
توپ، دیوار و فقط ۵ دقیقه وقت آزاد!
این تمرین هم روی تعادل کار میکند و هم چشمها را به چالش میکشد. در تمرینات بینایی ورزشی (Sports Vision Training) از این مدل تمرینها استفاده میشود.
پژوهشها نشان میدهد این نوع تمرینها میتوانند هماهنگی چشم و دست، سرعت واکنش و تعادل را بهتر کنند.
ورزشهایی مثل تنیس و بدمینتون هم که دائم باید توپ را دنبال کنید و سریع تصمیم بگیرید، تقریباً همین اثر را دارند و به تمرکز، درک فضایی و کارایی مغز کمک میکنند.
برای ورزشکارها بیشتر کاربرد دارد، ولی برای افراد عادی هم میتواند مفید باشد (مثلاً برای بهتر شدن تعادل و هماهنگی روزمره).
اگر مشکل تعادلی یا چشمی دارید، با احتیاط شروع کنید.
در ادامهٔ پست قبلی درباره واقعیتهای علمی خودارضایی، این بار تمرکز را روی تجربهٔ زنان گذاشتیم.
همانطور که قبلا هم بیان شد، خودارضایی فقط مختص مردان نیست. زنان هم ممکن است از طریق لمس بدن و اندام تناسلی خود به لذت جنسی برسند، تنش را کاهش دهند و بهتر بفهمند چه نوع تحریکی برایشان خوشایند است.
اما آیا همهی زنان به یک روش به ارگاسم میرسند؟ آیا تحریک واژن با تحریک کلیتوریس فرق دارد؟ و آیا نواحی دیگری از بدن هم میتوانند در لذت جنسی نقش داشته باشند؟
پژوهشها نشان میدهند که تجربهی لذت و ارگاسم در زنان متنوع است و یک روش واحد برای همه وجود ندارد.
🔹 ۱. تحریک کلیتوریس؛ یکی از رایجترین مسیرهای رسیدن به ارگاسم
کلیتوریس اندامی حساس است که بخش قابلمشاهدهی آن در قسمت بالایی فرج قرار دارد و بخشهای دیگری از آن داخل بدن امتداد پیدا میکنند.
بسیاری از زنان برای رسیدن به ارگاسم به تحریک کلیتوریس نیاز دارند؛ این تحریک ممکن است با انگشتان، ویبراتور یا تماس غیرمستقیم انجام شود.
میزان فشار، سرعت و نوع لمس مناسب برای هر فرد متفاوت است.
🔹 ۲. تحریک واژن؛ آیا بهتنهایی باعث ارگاسم میشود؟
برخی زنان با تحریک داخل واژن به ارگاسم میرسند، اما برای بسیاری از زنان تحریک کلیتوریس هم برای رسیدن به ارگاسم لازم یا لذتبخش است.
نتایج یک مطالعه روی ۸۸ زن نشان داد ۶۴٪ از آنها برای رسیدن به ارگاسم، هر دو نوع تحریک کلیتوریس و واژن را در روش معمول خود نقشآفرین و مؤثر میدانستند.
پس نرسیدن به ارگاسم «فقط با دخول»، بهخودیخود نشانهی اختلال جنسی نیست.
🔹 ۳. ارگاسم ترکیبی چیست؟
ارگاسم ترکیبی معمولاً به تجربهی ارگاسم در جریان تحریک همزمان کلیتوریس و واژن گفته میشود. بعضی افراد این نوع تحریک را ترجیح میدهند، درحالیکه برخی با تحریک یک ناحیه بهتنهایی هم به ارگاسم میرسند.
نکته این است که نباید ارگاسم کلیتوریسی و واژینال را الزاماً دو نوع کاملاً جدا از نظر زیستی بدانیم؛ مسیرهای عصبی و نواحی حساس بدن میتوانند در تجربهی ارگاسم با یکدیگر همکاری کنند.
🔹 ۴. آیا تحریک مقعد هم میتواند لذتبخش باشد؟
بله، بعضی افراد از تحریک ناحیهی بیرونی مقعد یا بخشهای داخلی آن احساس لذت میکنند و برخی نیز ممکن است با این تحریک به ارگاسم برسند. بااینحال، این تجربه برای همه اتفاق نمیافتد.
اگر فردی چنین تحریکی را انتخاب میکند، رعایت بهداشت، استفاده از روانکنندهی مناسب و پرهیز از هرگونه فشار یا حرکت دردناک اهمیت دارد.
وسایل مخصوص مقعد باید پایهی پهن یا مانع ایمنی داشته باشند تا داخل بدن گیر نکنند.
🔹 ۵. نواحی دیگر بدن هم میتوانند در لذت جنسی نقش داشته باشند
کلیتوریس و واژن تنها نواحی حساس بدن نیستند. برای بعضی افراد، لمس نوک پستانها، گردن، گوشها، قسمت داخلی رانها یا سایر نواحی بدن میتواند برانگیختگی جنسی ایجاد کند.
در یک مطالعه با ۷۰۴ شرکتکننده، پژوهشگران نشان دادند که نواحی شهوتزا در بدن به اندام تناسلی محدود نیستند؛ البته حساسیت هر ناحیه به فرد و شرایط بستگی دارد.
🔹 ۶. پنج الگوی تحریک که میتوانند تجربهی متفاوتی ایجاد کنند
این دستهبندی برای آشنایی با روشهای مختلف است، نه اینکه همهی افراد حتماً هر نوع را تجربه کنند.
🔸۱.۶. کلیتوریسی ← تمرکز بر تحریک مستقیم یا غیرمستقیم کلیتوریس؛ برای بسیاری از زنان مسیر مهمی برای رسیدن به ارگاسم است.
🔸۲.۶. واژینال ← تحریک داخل واژن با انگشت یا وسیلهی مناسب؛ ممکن است برای بعضی افراد به ارگاسم منجر شود و برای برخی نیاز به تحریک کلیتوریس هم وجود داشته باشد.
🔸۳.۶. مقعدی ← تحریک ناحیهی بیرونی یا داخلی مقعد؛ ممکن است برای برخی لذتبخش باشد، اما ارگاسم از این راه تضمینشده نیست.
🔸۴.۶. ترکیبی ← ترکیب تحریک کلیتوریس و واژن یا همراه کردن تحریک نواحی دیگر بدن؛ ترجیح افراد در این زمینه متفاوت است.
🔸۵.۶. نواحی شهوتزا ← لمس نواحیای مانند نوک پستانها، گردن و قسمت داخلی رانها که در بعضی افراد میتوانند برانگیختگی ایجاد کنند.
🔹 ۷. آیا استفاده از وسایل جنسی ضروری است؟
خیر. بعضی افراد از انگشتان خود استفاده میکنند و بعضی دیگر وسایل مخصوص تحریک جنسی را ترجیح میدهند. هیچکدام برای همه ضروری یا برتر نیستند.
اگر از وسیلهای استفاده میکنید، آن را مطابق دستور سازنده تمیز کنید و از وسایلی که برای استفادهی مقعدی طراحی نشدهاند، برای این کار استفاده نکنید.
وسایل مخصوص مقعد باید پایهی پهن یا مانع مناسب داشته باشند تا داخل بدن گیر نکنند.
🔹 ۸. آیا نقطهی G یک ناحیهی مشخص و قطعی است؟
اصطلاح «نقطهی G» معمولاً برای ناحیهای حساس در دیوارهی جلویی واژن به کار میرود.
برای بعضی از افراد تحریک این ناحیه لذتبخش است، اما شواهد علمی دربارهی وجود یک ساختار مستقل و مشخص که در همهی زنان یکسان باشد، قطعی نیست.
بنابراین، بهتر است نقطهی G را یک تجربهی یکسان و تضمینشده برای همه در نظر نگیریم.
🔹 ۹. نکات ایمنی که نباید فراموش کنید
▪ در صورت نیاز از روانکنندهی مناسب برای کاهش اصطکاک استفاده کنید.
▪ وسایل جنسی را طبق دستور سازنده تمیز کنید و از وسایل آسیبدیده استفاده نکنید.
▪ اگر تحریک باعث درد، سوزش یا بیحسی ماندگار شد، آن را متوقف کنید.
▪ لازم نیست هر بار به ارگاسم برسید؛ خودارضایی میتواند بدون ارگاسم هم تجربه شود.
▪ اگر درد یا مشکل مداوم در رسیدن به ارگاسم باعث ناراحتی شما شده است، مشورت با متخصص سلامت جنسی یا پزشک میتواند کمککننده باشد.
🔹 ۱۰. چند باور اشتباه دربارهی خودارضایی زنان
❌ «اگر به ارگاسم نرسم، مشکلی دارم.»
✅ لزوماً نه؛ ارگاسم در هر بار تحریک تضمینشده نیست.
❌ «همهی زنان باید با دخول به ارگاسم برسند.» نادرست است؛
✅ تحریک کلیتوریس برای بسیاری از زنان اهمیت زیادی دارد.
❌ «برای لذت جنسی حتماً باید از وسیله استفاده کرد.» خیر؛
✅ ترجیحات افراد متفاوت است.
❌ «خودارضایی حتماً به رابطهی عاطفی آسیب میزند.»
✅ بهخودیخود چنین نتیجهای ندارد؛ زمینهی رابطه و احساسات افراد اهمیت دارند.
خودارضایی میتواند راهی برای شناخت بهتر بدن باشد، اما تجربهی جنسی افراد با یکدیگر فرق دارد.
تحریک کلیتوریس، واژن، نواحی دیگر بدن یا ترکیبی از آنها ممکن است برای افراد مختلف لذتبخش باشد. هیچ نوع ارگاسم یا روش خاصی معیار سلامت یا برتری جنسی نیست.
منابع:
Prause N, Kuang L, Lee P, Miller G. Clitorally Stimulated Orgasms Are Associated With Better Control of Sexual Desire, and Not Associated With Depression or Anxiety, Compared With Vaginally Stimulated Orgasms. The Journal of Sexual Medicine. 2016;13(11):1676–1685. https://doi[.]org/10.1016/j.jsxm.2016.08.014
Herbenick D, Fu TC, Arter J, Sanders S, Dodge B. Women's techniques for pleasure from anal touch: Results from a U.S. probability sample of women ages 18–93. PLOS ONE. 2022;17(6). https://doi[.]org/10.1371/journal.pone.0268785
Nummenmaa L, Suvilehto JT, Glerean E, Santtila P, Hietanen JK. Topography of Human Erogenous Zones. Archives of Sexual Behavior. 2016;45:1207–1216. https://doi[.]org/10.1007/s10508-016-0745-z
Kilchevsky A, Vardi Y, Lowenstein L, Gruenwald I. Is the Female G-Spot Truly a Distinct Anatomic Entity? The Journal of Sexual Medicine. 2012;9(3):719–726. https://doi[.]org/10.1111/j.1743-6109.2011.02623.x
Rowland DL, et al. Why and How Women Masturbate, and the Relationship to Orgasmic Response. The Journal of Sexual Medicine. 2020. https://pubmed.ncbi.nlm.nih[.]gov/32000629/
Cleveland Clinic. Masturbation: Facts & Benefits. https://my.clevelandclinic[.]org/health/articles/24332-masturbation
ALT تصویری با پسزمینه خاکستری روشن و لوگوی «دیجیپزشک» در پایین صفحه. در بخش بالایی، تصویر زنی از نیمرخ دیده میشود که با لباس زیر روشن به پشت خوابیده، پاهایش را خم کرده و دستش در نزدیکی لگن قرار دارد. در بخش پایینی تصویر، متنهای زیر با فونت مشکی و در کادرهای قرمز درج شدهاند: خودارضایی در زنان ۱۰ نکته درباره بدن، تحریک و ارگاسم
بخش دوم
بخش اول در منشنها
خودارضایی؛ واقعیتهای علمی که باید بدانیم، نه افسانههایی که شنیدهایم!
آیا خودارضایی باعث ناباروری، ضعف بدن یا اختلال نعوظ میشود؟ آیا اصلاً تعداد «طبیعی» برای آن وجود دارد؟
خودارضایی یکی از رفتارهای جنسی رایج است؛ اما با وجود فراوانی آن، هنوز با افسانهها، ترس و احساس شرم زیادی همراه است. بیایید بدون قضاوت و بر اساس شواهد علمی بررسیاش کنیم.
۱. خودارضایی از نظر پزشکی چیست؟
خودارضایی یعنی تحریک اندامهای تناسلی یا سایر نواحی حساس بدن برای تجربه لذت جنسی؛ رفتاری که افراد با جنسیتها و سنین مختلف ممکن است تجربه کنند.
این رفتار بهخودیخود نشانه بیماری، اختلال روانی یا نارضایتی از شریک جنسی نیست.
افراد ممکن است حتی در یک رابطه رضایتبخش نیز خودارضایی کنند؛ بعضی هم اصلاً تمایلی به آن نداشته باشند. هر دو حالت میتواند طبیعی باشد.
۲. هنگام خودارضایی در مغز و بدن چه اتفاقی میافتد؟
با تحریک جنسی، مدارهای پاداش مغز فعال میشوند و فعالیت پیامرسانهای عصبی و هورمونهای مختلف تغییر میکند.
«دوپامین» در انگیزه و احساس پاداش نقش دارد؛ «اکسیتوسین» ممکن است هنگام ارگاسم افزایش یابد و با آرامش و پیوند عاطفی ارتباط داشته باشد؛ و «اندورفینها» در تعدیل درد و ایجاد احساس خوشایند نقش دارند.
پس از ارگاسم، بعضی افراد احساس آرامش، رضایت یا خوابآلودگی میکنند؛ تغییرات فیزیولوژیک دیگری، از جمله تغییر سطح «پرولاکتین»، نیز ممکن است در این حالت دخیل باشند.
اما یک نکته مهم: این تجربه در همه افراد یکسان نیست و آرامش پس از خودارضایی حاصل عملکرد یک هورمون واحد نیست؛ بلکه نتیجه تعامل چندین فرایند عصبی و فیزیولوژیک است.
۳. آیا خودارضایی فوایدی هم دارد؟
تحریک جنسی و رسیدن به ارگاسم ممکن است برای بعضی افراد با این تجربهها همراه باشد:
▪️ کاهش موقت تنش و استرس
▪️ احساس آرامش و بهبود خلق
▪️ کمک به خواب در برخی افراد
▪️ شناخت بهتر بدن، ترجیحات و پاسخ جنسی
▪️ تجربه لذت جنسی بدون نیاز به شریک
▪️ کمک به شناخت آنچه رسیدن به ارگاسم را آسانتر میکند
بااینحال، شواهد علمی درباره همه این فواید به یک اندازه قوی نیستند. خودارضایی درمان قطعی افسردگی، اضطراب یا بیخوابی محسوب نمیشود.
۴. پنج باور غلط درباره خودارضایی
❌ باور اول: خودارضایی باعث ناباروری میشود.
✅ شواهد علمی از این ادعا حمایت نمیکنند. انزال ممکن است بهطور موقت بر حجم مایع منی یا برخی شاخصهای نمونه بعدی تأثیر بگذارد، اما این با ایجاد ناباروری تفاوت دارد.
❌ باور دوم: باعث اختلال نعوظ میشود.
✅ خودارضایی بهخودیخود علت اثباتشده اختلال نعوظ نیست. بااینحال، اگر فرد فقط با نوع خاصی از تحریک، فشار یا سرعت به ارگاسم برسد، ممکن است در موقعیتهای دیگر رسیدن به ارگاسم برایش دشوارتر شود.
این موضوع لزوماً به معنای آسیب دائمی نیست و در صورت تداوم، قابل بررسی است.
❌ باور سوم: تستوسترون را تمام میکند یا بدن را ضعیف میکند.
✅ شواهد معتبری وجود ندارد که خودارضایی معمول باعث کاهش پایدار تستوسترون، تحلیل عضلات یا ضعف عمومی بدن شود. احساس خستگی کوتاهمدت پس از ارگاسم را هم نباید با کاهش مزمن هورمونها یکی دانست.
❌ باور چهارم: باعث نابینایی، آکنه یا تغییر شکل اندام تناسلی میشود.
✅ این ادعاها پشتوانه علمی معتبری ندارند. البته تحریک خشن یا اصطکاک زیاد میتواند باعث سوزش، حساسیت، خراش یا تورم موقت شود.
❌ باور پنجم: اگر کسی در رابطه است، دیگر نباید خودارضایی کند.
✅ نه لزوماً. خودارضایی بهتنهایی ثابت نمیکند که فرد از رابطهاش ناراضی است. تأثیر آن بر رابطه به شرایط هر دو نفر، توافقها، صمیمیت و نحوه استفاده از این رفتار بستگی دارد.
۵. آیا خودارضایی از سرطان پروستات جلوگیری میکند؟
برخی پژوهشها ارتباط میان انزال بیشتر و احتمال کمتر تشخیص سرطان پروستات را گزارش کردهاند.
برای مثال، یک مطالعه آیندهنگر روی ۳۱,۹۲۵ مرد، طی پیگیری طولانیمدت، چنین ارتباطی را مشاهده کرد؛ اما این یافته بهتنهایی ثابت نمیکند که انزال بیشتر به طور مستقیم از سرطان جلوگیری میکند.
نتیجه: شواهد جالباند، اما هنوز نمیتوان خودارضایی را روش اثباتشده پیشگیری از سرطان پروستات معرفی کرد.
۶. آیا خودارضایی زیاد خطرناک است؟
برای خودارضایی عدد ثابت و جهانیای وجود ندارد که بالاتر از آن، رفتار حتماً ناسالم محسوب شود.
برای یک نفر ممکن است چند بار در هفته مناسب باشد و فرد دیگری بهندرت یا اصلاً آن را انجام ندهد. معیار اصلی فقط تعداد دفعات نیست؛ میزان کنترل و تأثیر آن بر زندگی است.
اگر این رفتار بهطور مداوم باعث شود که فرد:
▪️ کار، تحصیل یا مسئولیتهایش را کنار بگذارد؛
▪️ روابط اجتماعی یا عاطفی مهم را نادیده بگیرد؛
▪️ بارها برای کاهش آن تلاش کند اما نتواند؛
▪️ با وجود پیامدهای منفی به آن ادامه دهد؛
▪️ یا بخش بزرگی از زندگیاش حول آن بچرخد؛
بهتر است موضوع را با متخصص سلامت روان یا متخصص سلامت جنسی بررسی کند.
در طبقهبندی ICD-11 سازمان جهانی بهداشت، اختلال رفتار جنسی اجباری بهعنوان الگویی پایدار از ناتوانی در کنترل رفتارهای جنسی تکرارشونده شناخته میشود که به اختلال قابلتوجه در عملکرد زندگی منجر شود.
صرف میل جنسی بالا یا احساس گناه ناشی از قضاوتهای اخلاقی، بهتنهایی برای این تشخیص کافی نیست.
۷. آیا خودارضایی حساسیت جنسی را کم میکند؟
خودارضایی معمولاً باعث کاهش دائمی حساسیت جنسی نمیشود؛ اما اگر فرد همیشه با فشار زیاد، تحریک شدید یا یک روش خاص خودارضایی کند، ممکن است در رابطه جنسی با روشهای متفاوت، دیرتر به ارگاسم برسد یا رسیدن به آن برایش دشوارتر شود.
در چنین شرایطی، ملایمتر کردن تحریک، تغییر روش و استفاده از روانکننده مناسب در صورت نیاز میتواند کمککننده باشد. اگر کاهش حس یا مشکل در ارگاسم ادامه پیدا کند، بهتر است علتهای احتمالی دیگر نیز بررسی شوند.
۸. چند نکته برای سلامت و ایمنی بیشتر
▪️ از تحریک خشن یا اصطکاکی که باعث درد و آسیب میشود، پرهیز کنید.
▪️ در صورت نیاز از روانکننده مناسب استفاده کنید.
▪️ وسایل جنسی را طبق دستور سازنده تمیز کنید و در استفاده مشترک، اصول بهداشتی و پیشگیری از انتقال عفونت را رعایت کنید.
▪️ اگر درد، خونریزی، زخم یا کاهش حس پایدار دارید، ارزیابی پزشکی را جدی بگیرید.
▪️ اگر خودارضایی با احساس شرم یا اضطراب شدید همراه است، میتوانید بدون ترس از قضاوت با درمانگر آشنا با سلامت جنسی صحبت کنید.
خودارضایی نه یک ضرورت پزشکی است و نه بهخودیخود نشانه بیماری. بسیاری از باورهای رایج درباره ناباروری، ضعف بدن و آسیبهای دائمی آن پشتوانه علمی ندارند؛ در عین حال، نمیتوان همه فواید ادعاشده را نیز قطعی دانست.
سالمبودن این رفتار را نه با تعداد دفعات، بلکه با ایمنی، اختیار، نبود آسیب و تأثیر آن بر زندگی روزمره ارزیابی کنید.
منابع
1. Cleveland Clinic. Masturbation: Facts & Benefits.
https://my.clevelandclinic[.]org/health/articles/24332-masturbation
2. International Society for Sexual Medicine (ISSM). What is the “normal” frequency of masturbation?
https://www.issm[.]info/sexual-health-qa/what-is-the-normal-frequency-of-masturbation
3. Kraus SW, et al. Compulsive sexual behaviour disorder in the ICD-11. World Psychiatry. 2018;17(1):109–110.
https://pmc.ncbi.nlm.nih[.]gov/articles/PMC5775124/
4. Rider JR, et al. Ejaculation Frequency and Risk of Prostate Cancer: Updated Results with an Additional Decade of Follow-up. European Urology. 2016;70(6):974–982.
https://doi[.]org/10.1016/j.eururo.2016.03.027
5. Rullo JE, et al. Genital vibration for sexual function and enhancement: a review of evidence. Sexual and Relationship Therapy. 2018;33(3):263–274.
https://doi[.]org/10.1080/14681994.2017.1419557
6. Relationship between Solitary Masturbation and Sexual Satisfaction: A Systematic Review. Healthcare. 2024;12(2):235.
https://doi[.]org/10.3390/healthcare12020235
قهوه؛ دوست سلامتی یا دشمن خواب و اعصاب؟
قهوه فقط یک نوشیدنی برای بیدار ماندن نیست. از سلامت مغز و کبد گرفته تا دیابت و خلقوخو، پای قهوه به مطالعات زیادی باز شده است.
اما آیا واقعاً قهوه مفید است؟ چقدر بنوشیم و چه زمانی باید احتیاط کنیم؟
۱. قهوه فقط کافئین نیست
قهوه حاوی ترکیبات زیستفعال و آنتیاکسیدانهاست و مقادیر کمی از برخی ویتامینهای گروه B و مواد معدنی مانند پتاسیم و منیزیم دارد.
البته نباید آن را منبع اصلی تأمین این مواد مغذی در رژیم غذایی بدانیم.
۲. چرا قهوه بیدارمان میکند؟
آدنوزین مادهای طبیعی در مغز است که با ادامه ساعات بیداری، در بخشهایی از مغز افزایش پیدا میکند و بهتدریج احساس خستگی و نیاز به خواب را بیشتر میکند.
در طول خواب، سطح آدنوزین کاهش مییابد. اما وقتی خواب کافی نداریم، فشار خواب ممکن است همچنان بالا باقی بماند.
کافئین از نظر ساختار شیمیایی به آدنوزین شباهت دارد و میتواند جای آن را روی گیرندههایش در مغز بگیرد. در نتیجه، آدنوزین نمیتواند پیام معمول خوابآلودگی خود را به همان شکل منتقل کند.
این اتفاق فعالیت مدارهای بیداری مغز را افزایش میدهد و بر عملکرد پیامرسانهای عصبی مانند دوپامین و نوراپینفرین نیز اثر میگذارد.
به همین دلیل بعد از نوشیدن قهوه، احساس خوابآلودگی کمتر میشود و هوشیاری، تمرکز و سرعت واکنش ممکن است بهطور موقت افزایش پیدا کند.
اما کافئین نیاز بدن به خواب را از بین نمیبرد؛ فقط بخشی از پیامرسانی آدنوزین را مهار میکند.
وقتی اثر کافئین کاهش پیدا میکند، آدنوزین دوباره میتواند به گیرندههایش متصل شود و احساس خستگی و خوابآلودگی برگردد.
۳. قهوه، پارکینسون، دیابت و کبد
در مطالعات مشاهدهای، مصرف قهوه با ریسک کمتر پارکینسون، دیابت نوع ۲ و بعضی مشکلات کبدی همراه بوده است.
حتی برای دکاف (قهوه بدون کافئین) هم نشانههایی دیده شده؛ یعنی احتمالاً فقط کافئین مسئول ماجرا نیست.
اما اینها «ارتباط» است، نه اثبات قطعی علت. قهوه درمان پارکینسون، دیابت یا بیماری کبد نیست و جای تغذیه، تحرک، دارو و کمک تخصصی را نمیگیرد.
۴. قهوه و افسردگی
درباره افسردگی هم بعضی مطالعات ارتباط امیدوارکنندهای نشان دادهاند، اما هنوز نمیتوان گفت قهوه از افسردگی پیشگیری میکند یا آن را درمان میکند.
برای مشکلات خُلقی، قهوه جایگزین کمک حرفهای نیست.
۵. روی تاریک قهوه
قهوه برای همه یکسان عمل نمیکند. بعضی افراد با یک فنجان احساس سرحالی میکنند و بعضی دیگر دچار تپش قلب و بیقراری میشوند.
مصرف زیاد کافئین ممکن است باعث این مشکلات شود:
▪ اضطراب و بیقراری
▪ لرزش دست و تپش قلب
▪ اختلال خواب و بیخوابی
▪ سردرد و ناراحتی گوارشی
▪ افزایش موقت فشارخون
افرادی که به کافئین حساساند، بهتر است مصرف خود را کمتر کنند.
۶. تحمل و وابستگی
مصرف منظم کافئین میتواند به تحمل و وابستگی منجر شود؛ یعنی بهمرور برای همان اثر قبلی به مقدار بیشتری نیاز پیدا میکنی.
قطع ناگهانی هم ممکن است سردرد، خستگی، تحریکپذیری و مه مغزی بدهد. اگر میخواهی کنارش بگذاری، تدریجی جلو برو.
۷. روزانه چقدر قهوه بنوشیم؟
برای بیشتر بزرگسالان سالم، حداکثر حدود ۴۰۰ میلیگرم کافئین در روز معمولاً نگرانکننده نیست. اما این عدد یک سقف عمومی است، نه هدفی که باید به آن برسی.
مقدار کافئین هر فنجان به دانه، روش دمآوری و اندازه نوشیدنی بستگی دارد.
حتی حدود ۱۰۰ میلیگرم کافئین نزدیک خواب میتواند خواب بعضی افراد را خراب کند.
در بارداری هم توصیه میشود مجموع کافئین از همه منابع، یعنی قهوه، چای، شکلات و نوشیدنی انرژیزا، بیشتر از ۲۰۰ میلیگرم در روز نباشد.
۸. چطور قهوه سالمتری بنوشیم؟
برای سالمتر نوشیدن، مهمترین کار کم کردن شکر، سیروپ و خامه پرکالری است.
دم کردن با فیلتر کاغذی هم خوب است، چون کافستول، ترکیبی که میتواند کلسترول LDL را بالا ببرد، تا حد زیادی حذف میشود.
کلسترول LDL همان «کلسترول بد» است که اگر در خون زیاد شود، در دیواره رگها رسوب میکند و خطر حمله قلبی و سکته را بالا میبرد.
قهوه فرنچپرس، جوشانده و ترک معمولاً کافستول بیشتری دارند.
اگر با قهوه دچار اضطراب، تپش قلب یا بیخوابی میشویم، مصرف آن را کاهش دهیم.
در نهایت، برای بیشتر بزرگسالان سالم، مصرف متعادل میتواند بخشی از یک سبک زندگی سالم باشد.
سؤال بهتر این نیست که «قهوه خوب است یا بد؟»؛ سؤال بهتر این است: «قهوه برای بدن من، با این مقدار و در این ساعت، مفید است یا دردسرساز؟»
منابع:
bmj[.]com/content/359/bmj.j5024
mayoclinic[.]org/healthy-lifestyle/nutrition-and-healthy-eating/expert-answers/coffee-and-health/faq-20058339
efsa.europa[.]eu/en/topics/topic/caffeine
nhs[.]uk/pregnancy/keeping-well/foods-to-avoid/
academic.oup[.]com/eurheartj/article/46/36/3546/8193215
fda[.]gov/consumers/consumer-updates/spilling-beans-how-much-caffeine-too-much
ALT تصویری با پسزمینه تیره و لوگوی «دیجیپزشک» در بالای صفحه. در بالای تصویر، تیتر سفیدرنگ در کادرهای قرمزرنگ درج شده است: «قهوه؛ هر دو روی این نوشیدنی محبوب». در مرکز تصویر، دو دست یک فنجان سفید لاته یا کاپوچینو با طرح لاته آرت روی کف شیر را روی یک سینی چوبی کوچک نگه داشتهاند.
سکس تانتریک؛ وقتی ارگاسم تمام ماجرا نیست
ما در رابطه جنسی بیشتر شبیه دوندههای دوی صد متر شدهایم: سوت، دویدن، خط پایان. تانترا میگوید: خط پایان را فراموش کن و خودِ مسیر را حس کن.
بزرگترین مشکل سکس ما همیشه کمبود تکنیک نیست. مشکل این است که آنقدر برای رسیدن به نتیجه عجله داریم که لذت، لمس، نفس کشیدن و حتی «بودن با طرف مقابل» را قربانی میکنیم.
سکس تانتریک رویکردی است که روی حضور ذهن، شناخت بدن، تنفس، لمس آگاهانه و ارتباط عمیقتر تأکید میکند. در این نگاه، ارگاسم تنها معیار موفقیت نیست. گاهی نگاه کردن، بوسیدن، در آغوش گرفتن و نفس کشیدن کنار هم، خودِ تجربه است.
۱. اول یک تصحیح مهم: تانترا مترادف سکس نیست
تانترا در اصل مجموعهای از سنتهای فلسفی و معنوی باستانی هند است و به رابطه جنسی محدود نمیشود.
آنچه امروز به عنوان «سکس تانتریک» میشناسیم، بیشتر برداشتی معاصر از برخی مفاهیم تانتراست: صمیمیت، آگاهی جسمی و تجربه آگاهانه رابطه.
ایده اصلی ساده است:
بهجای اینکه تمام توجهت به ارگاسم باشد، یاد بگیر از تمام مراحل لذت ببری.
۲. قبل از شناخت بدن او، بدن خودت را بشناس
قبل از اینکه بخواهی بدن شریک جنسیات را کشف کنی، اول باید بدانی بدن خودت چه میخواهد.
▪ چه لمسی برایت خوشایند است؟
▪ تفاوت آرامش، برانگیختگی، تنش و ناراحتی را تشخیص میدهی؟
▪ وقتی لذت میبری، به بدنت توجه میکنی یا فقط منتظر مرحله بعدی هستی؟
در تمرینهای تانتریک، شناخت بدن و توجه به احساسات، بخش اصلی ماجراست. نه حاشیه.
۳. با شریک جنسیات حرف بزن؛ حدس زدن ممنوع
رابطه جنسی خوب فقط به شناخت بدن خودت وابسته نیست. شناخت خواستهها، احساسات و مرزهای طرف مقابل هم به همان اندازه مهم است.
لازم نیست با اصطلاحات پیچیده شروع کنی. میتوانی ساده بگویی:
«دوست دارم رابطهمان صمیمانهتر شود، بیشتر به لمس و احساسات توجه کنیم و کمتر عجله داشته باشیم.»
اما مهمتر از حرف زدن، شنیدن پاسخ طرف مقابل است. هیچ تمرینی نباید با اجبار، فشار یا رضایت نصفهنیمه همراه باشد.
۴. همراه بدن، ذهنت را هم آماده کن
گاهی بدن در یک موقعیت صمیمانه حاضر است، اما ذهن هنوز درگیر کار، قبض، مشکلات مالی و نگرانیهای روزمره است.
چند پیشنهاد ساده:
▪ چند دقیقه مدیتیشن و تمرکز بر تنفس
▪ حرکات کششی آرام
▪ نوشتن افکاری که ذهنت را مشغول کردهاند
▪ کنار گذاشتن تلفن همراه
▪ توجه به احساسات، بدون قضاوت
هدف این نیست که ذهنت را کاملاً خالی کنی. کافی است یاد بگیری توجهت را به لحظه حال برگردانی.
۵. محیط را ساده اما متفاوت کن
لازم نیست اتاق را به یک صحنه سینمایی تبدیل کنی. چند تغییر کوچک کافی است:
▪ دمای اتاق را راحت کن.
▪ از نور ملایم یا شمع استفاده کن.
▪ موسیقی مورد علاقهات را پخش کن.
▪ اگر دوست داری، از رایحه ملایم استفاده کن.
▪ با بالش و پتو فضای راحتی بساز.
مهم این است که هر دو نفر احساس آرامش و امنیت داشته باشند.
۶. تانترا فقط با شریک جنسی نیست
بسیاری از اصول تانترا را میتوان بهتنهایی تمرین کرد.
🔹 مدیتیشن: در فضایی آرام بنشین و چند دقیقه به تنفس و احساسات بدن توجه کن. هر بار ذهنت منحرف شد، بدون سرزنش برگرد.
🔹 ماساژ بدن: با روغن یا لوسیون مناسب، بخشهای مختلف بدن را آرام ماساژ بده و به حس تماس دست و واکنشهای بدن توجه کن.
🔹 خودارضایی آگاهانه: اگر تمایل داری، بهجای عجله برای ارگاسم، سرعت را کم کن و بیشتر به احساسات بدن توجه کن.
در این تمرینها، رسیدن به ارگاسم اجباری نیست. شناخت بدن و تجربه آگاهانه احساسات مهمتر است.
۷. با شریک جنسیات چطور شروع کنی؟
در تانترا، معاشقه فقط «مقدمه» نیست؛ خودش بخشی از تجربه است.
برای شروع:
۱- روبهروی هم بنشینید.
۲- چند لحظه به چشمهای هم نگاه کنید.
۳- آرام نفس بکشید.
۴- اگر هر دو راضی بودید، لمس آرام دستها، شانهها و گردن را امتحان کنید.
۵- نوبتی همدیگر را ماساژ دهید.
۶- بدون عجله برای مرحله بعد، چند دقیقه فقط همدیگر را ببوسید.
* نکته مهم: رابطه جنسی الزامی نیست. در تانترا، ارتباط و حضور در لحظه از رسیدن به یک نتیجه خاص مهمتر است.
۸. در آغوش گرفتن را دستکم نگیر
یکی از سادهترین تمرینها، در آغوش گرفتن و توجه به تماس بدنهاست.
در وضعیت قاشقی کنار هم دراز بکشید؛ یک نفر پشت دیگری قرار بگیرد و هر دو در وضعیت راحتی همدیگر را در آغوش بگیرند. چند لحظه بدون عجله بمانید و به تنفس و احساس نزدیکی توجه کنید.
چهار نکته:
▪ برای صمیمیت عجله نکن.
▪ اگر برایتان ممکن بود، تنفستان را هماهنگ کن.
▪ درباره نوع لمس مورد علاقهتان حرف بزن.
▪ از قبل درباره انتظاراتتان توافق کن.
گاهی یک آغوش طولانی از یک رابطه شتابزده رضایتبخشتر است.
۹. چند قانون طلایی
▪ برهنگی اجباری نیست؛ میتوانید با لباس تمرین کنید.
▪ به تنفس توجه کن.
▪ از حواس مختلف استفاده کن: بینایی، شنوایی، لامسه.
▪ عجله نکن.
▪ درباره خواستهها و مرزهایت صریح باش.
▪ فقط تمرینهایی را انتخاب کن که برایت راحت است.
بعضی اصول ذهنآگاهی و لمس آگاهانه را میتوانی در رابطه جنسی معمول خودت هم به کار ببری.
۱۰. سه تمرین تنفس
تنفس یکی از عناصر مهم تمرینهای تانتریک است. توجه به تنفس کمک میکند ذهن از افکار پراکنده فاصله بگیرد و بیشتر متوجه بدن شود.
الف) تنفس تحریککننده
در بعضی آموزشها تنفس سریع از طریق بینی معرفی میشود. اما این تمرین برای همه مناسب نیست و ممکن است سرگیجه یا گزگز ایجاد کند. اگر مشکل قلبی، صرع یا بارداری دارید، این تمرین را کنار بگذارید. برای شروع، تنفس طبیعی و آرام انتخاب بهتری است.
ب) تنفس ۴-۷-۸
۱. آرام بازدم کن.
۲. از راه بینی تا ۴ بشمار و دم بگیر.
۳. اگر راحت بود، تا ۷ بشمار و نفس را نگه دار.
۴. آرام تا ۸ بشمار و بازدم کن.
اگر حبس نفس ناراحتکننده است، حذفش کن.
ج) تنفس شمارشی
۱. در وضعیت راحت بنشین.
۲. چند نفس طبیعی بکش.
۳. هنگام بازدم، در ذهن عدد یک را بشمار.
۴. بازدم بعدی عدد دو، تا پنج.
۵. دوباره از یک شروع کن.
۱۱. سه وضعیت بدنی برای شروع
در تانترا وضعیت خاصی وجود ندارد که برای همه ضروری یا بهترین باشد. هدف، راحتی و برقراری ارتباط است.
🔹 وضعیت یابیوم (Yab-Yum)
یکی چهارزانو مینشیند و دیگری، در صورت راحتی، روبهروی او روی رانهایش قرار میگیرد و پاهایش را پشت بدن او میگذارد. میتوانید دست هم را بگیرید، تماس چشمی برقرار کنید و آرام نفس بکشید.
🔹 دست روی قلب
روبهروی هم بنشینید و در صورت تمایل دستتان را روی قلب طرف مقابل بگذارید. او هم همین کار را میکند. چند لحظه به تماس دستها و ریتم تنفس توجه کنید. این تمرین را میتوانی تنهایی هم انجام دهی.
🔹 وضعیت قوس آرام
یک نفر نشسته و دیگری روبهروی او روی پاهایش مینشیند. اگر راحت بود، بدن را آرام به عقب ببرید. این وضعیت نباید به کمر، گردن یا مفاصل فشار بیاورد.
۱۲. تمرینهای پیشرفتهتر
🔹 کنترل ارگاسم: هنگام نزدیک شدن به ارگاسم، تحریک را برای مدتی متوقف یا کمتر کن و بعد از کاهش شدت، اگر تمایل داشتی ادامه بده. هدف، شناخت بهتر واکنشهای بدن است، نه فشار آوردن به خودت.
🔹 ماساژ نقاط حساس: در بعضی آموزشها به ماساژ نقاط حساس بدن از جمله پروستات و نقطه جی اشاره میشود. این نوع لمس باید با رضایت کامل، آگاهی از آناتومی و توجه به راحتی طرف مقابل انجام شود.
اگر امتحان میکنید: ناخن کوتاه، دست تمیز، دستکش یا کاندوم روی انگشت و لوبریکانت فراوان. از مقعد مستقیم به واژن نروید؛ اول دستکش یا کاندوم را عوض کنید.
روغن ماساژ و لوسیون، کاندوم لاتکس را ضعیف میکنند. با کاندوم، لوبریکانت پایه آب یا سیلیکون انتخاب کنید.
۱۳. آیا سکس تانتریک پشتوانه علمی دارد؟
باید بین ادعاهای معنوی تانترا و یافتههای علمی تفاوت قائل شویم.
برای ادعاهایی مثل «انتقال انرژی میان بدنها» یا «ارگاسم تمامبدنی»، شواهد علمی قطعی وجود ندارد.
اما بعضی عناصر این رویکرد، مثل ذهنآگاهی، توجه به احساسات جسمی، گفتوگوی جنسی و لمس آگاهانه، در حوزه سلامت جنسی بررسی شدهاند.
برای مثال، روشی به نام Sensate Focus در سکستراپی استفاده میشود که بر لمس بدون فشار برای رسیدن به ارگاسم و توجه به احساسات جسمی تمرکز دارد.
پژوهشها نتایج امیدوارکنندهای نشان دادهاند، اما این به معنای اثبات علمی تمام روشها و ادعاهای تانتریک نیست.
سخن پایانی
سکس تانتریک قرار نیست یک مسابقه جدید باشد که در آن باید تکنیکهای بیشتری بلد باشی یا به ارگاسم متفاوتی برسی.
قرار است کمی از شتاب فاصله بگیری، بدن خودت و شریک زندگیات را بهتر بشناسی و به جای تمرکز صرف بر نتیجه، به کیفیت ارتباط توجه کنی.
شاید مشکل این نیست که در رابطه جنسی کم تلاش میکنیم؛ شاید مشکل این است که آنقدر برای رسیدن به مقصد عجله داریم که خودِ مسیر را از دست میدهیم.
ALT تصویری با پسزمینه صورتیرنگ و لوگوی «دیجیپزشک» در بالای آن. در بالای صفحه، تیتر مشکیرنگ نوشته شده است: «سکس تانتریک چیست و چطور شروع کنیم؟». در مرکز تصویر، زنی با لباس روشن و مردی با لباس روشن نشسته روبروی یکدیگر به صورت چهارزانو دیده میشوند که دستانشان را روی شانههای یکدیگر گذاشتهاند و به هم نگاه میکنند.
سرطان ریه معمولاً در مراحل اولیه هیچ علامتی ندارد.
برای همین، شناختن نشانهها و جدی گرفتنشان میتواند فرق بزرگی بسازد.
لازم نیست حتماً سیگاری باشید تا سرطان ریه بگیرید. این بیماری در افرادی که سیگار و قلیان میکِشَند شایعتر است، اما کسانی که هرگز سیگار نکشیدهاند هم ممکن است به آن مبتلا شوند.
🔹 نشانههای اصلی:
▪ سرفهای که خوب نمیشود
▪ تنگی نفس
▪ سرفه خونی
▪ درد قفسه سینه یا شانه
▪ عفونتهای ریه که مدام برمیگردند، یا عفونتی که خوب نمیشود
▪ کاهش وزن ناخواسته
▪ کم شدن اشتها
▪ خستگی مداوم
🔹 نشانههای کمتر شایع:
▪ تورم صورت یا گردن
▪ سختی در قورت دادن
▪ گرفتگی صدایی که ادامه دارد
▪ تغییر شکل انگشتان، مثلاً پهنتر شدن سر انگشتها یا خم شدنشان به پایین (انگشت چماقی)
🔹 چه زمانی سراغ پزشک برویم؟
اگر بیش از ۳ هفته سرفه دارید یا هر کدام از این نشانهها را دارید، به پزشک مراجعه کنید.
اگر خون سرفه کردهاید یا روی دستمال خون دیدهاید، همان روز وقت فوری پزشک بگیرید.
اگر به سختی نفس میکشید یا درد قفسه سینه یا بالای کمر دارید، با اورژانس تماس بگیرید. خودتان رانندگی نکنید.
یادتان باشد:
بیشتر این نشانهها دلیلهای دیگری هم دارند و داشتنشان به این معنی نیست که حتماً سرطان دارید.
اما اگر علتش سرطان باشد، تشخیص زودتر یعنی شانس بیشتر برای درمان.
پس اگر نشانهای دارید، منتظر بدتر شدنش نمانید.
اگر در انگلستان زندگی میکنید، بین ۵۵ تا ۷۴ سال دارید و سیگار میکشید یا در گذشته سیگار میکشیدید، ممکن است واجد شرایط شرکت رایگان در برنامه غربالگری سرطان ریه NHS باشید.
ALT تصویرسازی همان زن مسن که روی مبل نشسته و شانه خود را گرفته است. در کنار او میزی با یک ماگ، جعبه دستمال کاغذی و تقویمی با علامتهای چک در پسزمینه به چشم میخورد. در بالای تصویر، چهار نشانه اولیه در کادرهای نارنجی نوشته شده است: «علائم سرطان ریه» و در زیر آن به ترتیب «۱. سرفهای که خوب نمیشود، بیش از سه هفته طول کشیده یا بدتر میشود»، «۲. عفونتهای ریه که مدام برمیگردند»، «۳. سرفه همراه با خون» و «۴. درد قفسه سینه یا شانه».
ALT تصویرسازی زن مسن در حال بالا رفتن از پلهها با یک کیسه خرید، در حالی که دستش را روی قفسه سینه قرار داده و چهرهاش احساس خستگی و تنگی نفس را نشان میدهد. در بالای اسلاید، دو نشانه جدید در کادرهای نارنجی درج شده است: «۵. تنگی نفس مداوم» و «۶. خستگی مداوم یا کمبود انرژی».
ALT تصویرسازی زن مسن که پشت میز غذاخوری نشسته و با بیمیلی به بشقاب غذای مقابلش نگاه میکند و چنگال را بیهدف در دست دارد. بالای تصویر، دو نشانه بعدی در کادرهای نارنجی مشاهده میشود: «۷. کم شدن اشتها» و «۸. کاهش وزن ناخواسته».
ALT تصویرسازی زن مسن که در مطب پزشکی نشسته و با یک پزشک زن جوان با روپوش سرمهای و گوشی پزشکی گفتگو میکند. بالای تصویر پیام توصیه نهایی در کادرهای نارنجی نوشته شده است: «اگر هر کدام از این علائم را دارید، با پزشک عمومی (GP) خود تماس بگیرید».
امروز، به مناسبت روز آگاهی از استرس، فرصت خوبی است تا کمی بیشتر درباره این تجربه مشترک انسانی صحبت کنیم.
استرس واکنش طبیعی بدن و ذهن به فشارها و چالشهای زندگی است. همه ما در دورههایی از زندگی آن را تجربه میکنیم.
گاهی استرس حتی به ما کمک میکند متمرکزتر شویم و کارها را پیش ببریم. اما وقتی طولانیمدت ادامه پیدا کند و بر خواب، سلامت، روابط و زندگی روزمرهمان اثر بگذارد، لازم است آن را جدی بگیریم.
۱. وقتی استرس میگیریم، در بدن چه اتفاقی میافتد؟
وقتی با موقعیتی نگرانکننده یا پرفشار روبهرو میشویم، بدن هورمونهایی مانند آدرنالین و کورتیزول ترشح میکند.
ضربان قلب و تنفس ممکن است افزایش پیدا کند، عرق کنیم و عضلات بدن منقبض شوند. در واقع، بدن خود را برای مقابله با خطر یا فرار از آن آماده میکند.
این واکنش در کوتاهمدت طبیعی است، اما اگر بدن برای مدت طولانی در این وضعیت بماند، استرس میتواند به سلامت جسم و روان آسیب بزند.
۲. چه چیزهایی باعث استرس میشوند؟
عوامل استرسزا برای همه یکسان نیستند. بعضی از رایجترین آنها عبارتاند از:
▪ فشار کاری، بیکاری یا بازنشستگی
▪ مشکلات خانوادگی، جدایی یا مراقبت از یکی از عزیزان
▪ نگرانیهای مالی، بدهی و مشکلات اقتصادی
▪ بیماری، آسیب جسمی یا از دست دادن یک عزیز
▪ تغییرات بزرگ زندگی، مانند ازدواج، بچهدار شدن یا خرید خانه
حتی اتفاقهای خوشایند هم گاهی میتوانند استرسزا باشند. گاهی نیز بدون آنکه دلیل مشخصی پیدا کنیم، احساس فشار و نگرانی میکنیم.
۳. استرس چه نشانههایی دارد؟
استرس فقط به شکل نگرانی و آشفتگی ذهنی بروز نمیکند؛ ممکن است در جسم و رفتار ما هم خودش را نشان دهد.
🔸 نشانههای جسمی:
▪ سردرد، سرگیجه یا گرفتگی عضلات
▪ مشکلات گوارشی
▪ تپش قلب یا درد قفسه سینه
▪ اختلال در عملکرد جنسی
🔸 نشانههای روانی و ذهنی:
▪ دشواری در تمرکز و تصمیمگیری
▪ نگرانی و دلشوره مداوم
▪ احساس درماندگی یا غرق شدن در مشکلات
▪ فراموشی و آشفتگی ذهنی
🔸 تغییرات رفتاری:
▪ زودرنجی، بیحوصلگی یا عصبانیت
▪ خواب بیش از حد یا بیخوابی
▪ پرخوری یا کاهش اشتها
▪ دوری از افراد و موقعیتهای اجتماعی
▪ افزایش مصرف سیگار یا الکل
نکته مهم: درد قفسه سینه را نباید صرفاً به استرس نسبت داد. درد ناگهانی یا شدید قفسه سینه نیازمند بررسی فوری پزشکی است. در چنین شرایطی با اورژانس تماس بگیرید.
۴. برای مدیریت استرس چه کارهایی میتوانیم انجام دهیم؟
قرار نیست همیشه بتوانیم شرایط استرسزا را تغییر دهیم، اما میتوانیم راههایی برای مراقبت از خودمان و مدیریت بهتر فشارها پیدا کنیم:
🔹 حرف بزنیم: با یک دوست، عضو خانواده یا فردی که به او اعتماد داریم، درباره احساسات و نگرانیهایمان صحبت کنیم.
🔹 آرام نفس بکشیم: چند دقیقه تنفس آرام و عمیق میتواند به کاهش تنش کمک کند.
🔹 برنامهریزی کنیم: کارهای روزانه را بنویسیم و برای اولویتهای مهمتر وقت بگذاریم.
🔹 کارهای بزرگ را کوچک کنیم: وظایف سنگین را به قدمهای کوچکتر و قابل انجام تقسیم کنیم.
🔹 روی امور قابل کنترل تمرکز کنیم: انرژی خود را صرف چیزهایی کنیم که امکان تغییرشان را داریم.
🔹 تحرک داشته باشیم: حتی یک پیادهروی کوتاه روزانه میتواند مفید باشد.
🔹 به خواب اهمیت بدهیم: ساعت خواب منظمی داشته باشیم و پیش از خواب استفاده از صفحهنمایش را کاهش دهیم.
🔹 تغذیه مناسب داشته باشیم: وعدههای غذایی منظم بخوریم و آب کافی بنوشیم.
🔹 زمان اخبار را محدود کنیم: اگر پیگیری مداوم اخبار نگرانی ما را بیشتر میکند، زمان آن را محدود کنیم.
🔹 برای خودمان وقت بگذاریم: حتی چند دقیقه در روز را به کاری اختصاص دهیم که از آن لذت میبریم.
۵. چه کارهایی استرس را بدتر میکنند؟
سیگار، الکل، مواد مخدر و قمار ممکن است برای مدت کوتاهی احساس آرامش ایجاد کنند، اما در درازمدت معمولاً مشکلات بیشتری به همراه دارند و سلامت روان را تحت تأثیر قرار میدهند.
همچنین سرزنش کردن خودمان یا تصور اینکه فقط ما چنین احساسی داریم، کمکی به حل مشکل نمیکند.
استرس بخشی از تجربه زندگی انسان است و بسیاری از افراد در مقطعی از زندگی با آن روبهرو میشوند.
۶. چه زمانی باید از دیگران کمک بگیریم؟
گاهی راهکارهای فردی برای مدیریت استرس کافی نیستند.
اگر احساس میکنیم فشارها از توان ما فراتر رفتهاند، نشانهها ادامهدار شدهاند یا استرس بر کار، تحصیل، روابط و زندگی روزمرهمان تأثیر گذاشته است، بهتر است با پزشک، روانشناس یا مشاور صحبت کنیم.
استرس طولانیمدت میتواند خطر بروز مشکلاتی مانند اضطراب و افسردگی را افزایش دهد و برخی بیماریهای جسمی و روانی موجود را تشدید کند.
کمک گرفتن بهموقع میتواند از شدیدتر شدن مشکلات جلوگیری کند.
اگر فردی در معرض خطر فوری است، قصد آسیب زدن به خود دارد یا به خودش آسیب رسانده است، باید فوراً با اورژانس محل زندگی تماس گرفت یا به بخش اورژانس مراجعه کرد. اورژانس روانی به اندازه اورژانس جسمی جدی است.
یادمان باشد: استرس داشتن نشانه ضعف نیست. همه ما ممکن است گاهی زیر فشار زندگی احساس درماندگی کنیم. مهم این است که نشانهها را بشناسیم، از خودمان مراقبت کنیم و در صورت نیاز، بدون خجالت کمک بگیریم.
منابع:
nhs[.]uk/mental-health/feelings-symptoms-behaviours/feelings-and-symptoms/stress/
who[.]int/news-room/questions-and-answers/item/stress
ALT اینفوگرافیک با پسزمینه سبز ملایم و لوگوی «دیجیپزشک» در بالا. تیتر درشت اصلی با کادرهای نارنجیرنگ نوشته شده است: «استرس؛ وقتی فشار از حد میگذرد». در مرکز تصویر، زنی سرش را روی دستش گذاشته و پشت لپتاپ دچار کلافگی شده است؛ آیکونهای ساعت، تلفن، کلاف درهمپیچیده و مدارک حول سر او شناور هستند.
ALT اینفوگرافیک با پسزمینه سبز ملایم و لوگوی «دیجیپزشک» با تیتر «نشانههای استرس». سه دایره تصویری در سمت چپ علائم را نشان میدهند: دایره اول مردی با بیحالی و درد معده، دایره دوم زنی با کلاف افکار بالای سر، و دایره سوم فردی در حال خواب در اتاق تاریک با تلفن همراه در کنارش. متنهای مقابل در کادرهای نارنجی عبارتند از: «سردرد، گرفتگی عضلات، تپش قلب»، «نگرانی مداوم، سختی در تمرکز» و «بیخوابی یا پرخوابی، زودرنجی».
ALT اینفوگرافیک با عنوان «راهکارهایی برای کمک». سمت چپ سه دایره حاوی تصویرسازی وجود دارد: دایره اول گفتگو دو نفر پشت میز، دایره دوم زنی در حال تمرین تنفس عمیق، و دایره سوم فردی در حال پیادهروی در طبیعت با چکلیست برنامهریزی. متنهای مقابل در کادرهای نارنجی عبارتند از: «حرف زدن با کسی که به او اعتماد داریم»، «چند دقیقه نفس آرام و عمیق» و «تحرک روزانه و برنامهریزی برای روزهای شلوغ».
ALT تصویرسازی مردی که روی مبل سبز نشسته و با مشاور یا روانشناسی که روپوش روشن به تن دارد و دفتری در دست گرفته صحبت میکند. بالای تصویر در کادرهای نارنجی نوشته شده است: «اگر استرس روی زندگیتان اثر گذاشته، کمک بگیرید» و «صحبت با پزشک، روانشناس یا مشاور میتواند کمک کند».
آزار جنسی کودکان؛ نشانههای هشداردهنده و راههای محافظت از کودک
آزار جنسی کودکان همیشه با خشونت یا تهدید آشکار همراه نیست.
گاهی فرد آزارگر با جلب اعتماد کودک، دادن هدیه یا ایجاد احساس «راز مشترک» او را وادار به سکوت میکند.
شناخت نشانهها و واکنش درست بزرگسالان میتواند به محافظت از کودک کمک کند.
۱. آزار جنسی کودک چیست؟
هرگونه درگیر کردن کودک در فعالیت جنسی، چه با تماس جسمی و چه بدون آن، آزار جنسی محسوب میشود؛ از جمله:
▪ لمس جنسی بدن کودک یا وادار کردن او به لمس دیگران
▪ مجبور کردن کودک به برهنه شدن یا انجام رفتار جنسی
▪ نشان دادن تصاویر یا فعالیتهای جنسی به کودک
▪ تهیه، نگهداری یا انتشار تصاویر جنسی از کودکان
▪ فریب یا وادار کردن کودک به انجام رفتار جنسی در فضای آنلاین
۲. چه نشانههایی ممکن است هشداردهنده باشند؟
هیچ نشانهای بهتنهایی اثباتکننده آزار جنسی نیست؛ اما تغییرات زیر باید جدی گرفته شوند:
▪ تغییر ناگهانی رفتار؛ مانند گوشهگیری، پرخاشگری یا اضطراب
▪ کابوس، اختلال خواب یا شروع دوباره شبادراری
▪ ترس از فردی مشخص یا تلاش برای تنها نماندن با او
▪ استفاده از کلمات یا رفتارهای جنسی نامتناسب با سن
▪ درد یا ناراحتی در ناحیه تناسلی یا مقعد
▪ افت تحصیلی یا مشکل در تمرکز
▪ اشارههای غیرمستقیم به یک راز یا اتفاق ناراحتکننده
بعضی کودکان هیچ نشانه آشکاری ندارند و ممکن است هرگز به طور مستقیم درباره آزار صحبت نکنند.
۳. چه کسانی ممکن است آزارگر باشند؟
آزارگر میتواند مرد یا زن، بزرگسال یا حتی نوجوان و کودک دیگری باشد. در بسیاری از موارد، کودک فرد آزارگر را میشناسد و ممکن است به او اعتماد داشته باشد؛ از اعضای خانواده و آشنایان گرفته تا معلم، مربی یا فردی در محیط آنلاین.
هدیه دادن، توجه ویژه، تلاش مکرر برای تنها ماندن با کودک و درخواست پنهان نگه داشتن رابطه یا گفتگوها میتوانند زنگ خطر باشند.
۴. چه کودکانی ممکن است آسیبپذیرتر باشند؟
هر کودکی ممکن است قربانی آزار شود.
بااینحال، کودکانی که پیشتر غفلت یا سوءاستفاده را تجربه کردهاند، دارای معلولیت یا مشکلات ارتباطی هستند، یا در فضای آنلاین بدون حمایت و نظارت مناسب فعالیت میکنند، ممکن است آسیبپذیرتر باشند.
مسئولیت آزار همیشه بر عهده آزارگر است، نه کودک.
۵. آزار جنسی چه پیامدهایی دارد؟
پیامدها در کودکان یکسان نیست و ممکن است بلافاصله یا سالها بعد ظاهر شوند. از جمله:
▪ آسیب جسمی، عفونتهای مقاربتی یا بارداری
▪ اضطراب، افسردگی و اختلال استرس پس از سانحه (PTSD)
▪ مشکلات خواب، خوردن و روابط اجتماعی
▪ خودآزاری یا مصرف مواد در برخی افراد
اما حمایت بهموقع و دسترسی به مراقبت تخصصی میتواند به بهبود کودک کمک کند.
۶. اگر به آزار جنسی مشکوک شدیم، چه کنیم؟
🔹 آرام بمانید و به کودک فرصت دهید حرف بزند.
🔹 حرفهایش را جدی بگیرید و به او بگویید: «تقصیر تو نیست» و «خوب کردی که گفتی».
🔹 او را بازجویی نکنید، سؤالهای القایی نپرسید و برای گرفتن جزئیات فشار نیاورید.
🔹 قول رازداری مطلق ندهید؛ توضیح دهید که برای محافظت از او باید از افراد مناسب کمک بگیرید.
🔹 کودک را از موقعیت خطر دور کنید و با نهادهای مسئول حمایت از کودک یا پلیس تماس بگیرید. اگر خطر فوری وجود دارد، از خدمات اضطراری کمک بگیرید.
🔹 در صورت نیاز، ارزیابی پزشکی و حمایت روانشناختی تخصصی دریافت کنید.
🔹 اگر کودک خودش موضوع را مطرح کرد، مهمترین کار این است که به او گوش دهید، سرزنشش نکنید و برای محافظت از او اقدام کنید.
۷. چطور از پیش، از کودک محافظت کنیم؟
🔹 نام درست اندامهای بدن را به کودک یاد دهید تا اگر اتفاقی افتاد، بتواند آن را روشن بیان کند.
🔹 به او یاد دهید که بدنش متعلق به خودش است و حق دارد به لمسی که دوست ندارد «نه» بگوید، حتی اگر آن فرد از اعضای خانواده باشد.
🔹 فرق «راز خوب» و «راز بد» را توضیح دهید: سورپرایز تولد بالاخره گفته میشود و خوشحالکننده است، اما رازی که کودک را ناراحت یا نگران میکند، نباید پنهان بماند.
🔹 با کودک چند بزرگسال قابل اعتماد را مشخص کنید که هر وقت نگران شد بتواند با آنها حرف بزند.
🔹 از فعالیت آنلاین کودک باخبر باشید و درباره خطرهای فضای مجازی با او صحبت کنید.
۸. اگر خودتان کودک یا نوجوان هستید
اگر کسی شما را لمس میکند، تهدیدتان میکند، از شما عکس خصوصی میخواهد یا وادارتان میکند کاری انجام دهید که دوست ندارید، حق دارید کمک بخواهید.
با یک بزرگسال قابل اعتماد، مشاور مدرسه یا نهاد حمایت از کودکان صحبت کنید. هیچوقت تقصیر شما نیست.
* نکته مهم: برای گزارش آزار یا دریافت کمک، لازم نیست خودتان وقوع آن را ثابت کنید. اگر نگران امنیت کودکی هستید، موضوع را با مرجع حمایت از کودک در محل زندگیتان در میان بگذارید.
شمارههای کمک:
در بریتانیا:
🔹 چایلدلاین (Childline)، برای کودکان و نوجوانان، رایگان، محرمانه و شبانهروزی: 08001111
🔹 خط کمک NSPCC، برای بزرگسالانی که نگران کودکی هستند: 08088005000
🔹 در خطر فوری: 999
در ایران:
🔹 اورژانس اجتماعی بهزیستی: 123
منابع:
nspcc[.]org[.]uk/what-is-child-abuse/types-of-abuse/child-sexual-abuse/
nhs[.]uk/live-well/spotting-signs-of-child-sexual-abuse/
nspcc[.]org[.]uk/globalassets/documents/advice-and-info/pants/pants-2018/pants-parents-guide-online.pdf
من ۶ سالم بود که یه روز با بابابزرگم «عن به قبرش بباره» تنها بودم و این کصکش شروع کرد به لمس کردن من و من واقعا نمیدونستم چه اتفاقی میوفته! پدرم اومد و صحنه رو دید و از من خواست برم تو اتاق در رو ببندم و کارتونی چیزی ببینم یا برم زیر پتو …
" چرا به پسرها واکسن سرطان دهانه رحم تزریق میشود؟
چون ویروس HPV عامل ۶۰ تا ۷۰ درصد از سرطانهای گلو در آمریکا است و حدود ۱۰ درصد از مردان ناقل HPV دهانی هستند.
مردان دهانه رحم ندارند. اما لوزه دارند.
و میتوانند آن [HPV] را به زنان منتقل کنند."
Why give boys a cervical cancer vaccine?
Because HPV causes 60-70% of US throat cancers, and about 10% of men carry oral HPV
Men don't have a cervix. They do have tonsils
AND they can pass it on to women
cdc.gov/cancer/hpv/oropharyn…
کوکوی عدس قرمز؛ بدون تخممرغ، بدون آرد، پر از پروتئین 🌱
زمان آمادهسازی: ۲۰ دقیقه + خیس کردن عدس
۱- مواد لازم (۴ نفر):
▪ عدس قرمز: ۱ لیوان
▪ هویج: ۱ عدد
▪ پیاز: ۱ عدد
▪ سیر: ۲ حبه
▪ جعفری: یک مشت
▪ نمک، فلفل سیاه و فلفل قرمز: به میزان لازم
▪ روغن برای سرخ کردن
۲- طرز تهیه:
۱. عدس را ۲ تا ۳ ساعت خیس کرده و آبکش کنید.
۲. همه مواد را در غذاساز بریزید تا مایه یکدست شود.
۳. مایه را به شکل کوکو در روغن داغ بریزید و هر طرف را حدود ۳ تا ۴ دقیقه سرخ کنید تا طلایی شود.
۳- ارزش غذایی هر کوکو (تقریبی):
▪ کالری: حدود ۸۵ کیلوکالری
▪ پروتئین: حدود ۴ گرم
▪ فیبر: حدود ۲ گرم
عدس قرمز منبع خوبی از پروتئین گیاهی، فیبر، آهن و فولات است. این کوکو گیاهی و بدون گلوتن است و برای کسانی که تخممرغ نمیخورند هم مناسب است.
🔸 آیا میشه با رژیم وگان پروتئین کافی دریافت کرد؟
🔸 اگه محصولات حیوانی نخوریم ویتامین B12 از کجا میاد؟
🔸 آیا آهن گیاهی به اندازه آهن گوشت جذب میشه؟
اینها سه سؤال مهم در تغذیه گیاهی هستن. در رشتوی کوت شده خانم دکتر نجارزاده بهشون پاسخ داده:
۱- آیا غذاهای گیاهی میتونن پروتئین کافی تأمین کنن؟
بله.
حبوبات، محصولات سویا، مغزها، دانهها و غلات کامل منابع ارزشمندی از پروتئین گیاهی هستن.
یک رژیم وگان برنامهریزیشده با تنوع غذاهای غنی از پروتئین میتونه تمام اسیدهای آمینه ضروری رو تأمین کنه و نیازهای پروتئینی رو برآورده کنه.
۲- آیا وگانها باید نگران ویتامین B12 باشن؟
بله. B12 برای عملکرد اعصاب و تشکیل گلبولهای قرمز خون ضروریه.
از اونجایی که منابع طبیعی آن عمدتاً حیوانی هستن، وگانها به منابع مطمئن مثل غذاهای غنیشده یا مکمل نیاز دارن.
۳- آیا آهن گیاهی با کارایی کمتری جذب میشه؟
به طور کلی، بله.
غذاهای گیاهی، آهن غیرهم (Non-heme iron) تأمین میکنن که نسبت به آهن هم (Heme iron)، جذب کمتری داره.
اما خبر خوب اینه که غذاهای غنی از ویتامین C میتونن جذب آن را افزایش بدن.
علم تغذیه وگان فراتر از اینه که فقط مشخص کنیم چه غذاهایی شامل یا حذف میشن.
درک کیفیت پروتئین، منابع مطمئن ویتامین B12 و «فراهمی زیستی آهن» میتونه به افراد کمک کنه تا انتخابهای غذایی آگاهانهتری داشته باشن.
با تشکر از @AzadeNadjarzade برای این رشتوی ارزشمند.
Can you get enough protein on a vegan diet?
Where does vitamin B12 come from if you don't eat animal products?
Is iron from plants absorbed as well as iron from meat?
These are three important questions in plant-based nutrition. 🧵
#WorldVeganDay
چند نکته برای داشتن قلبی سالمتر
بیماریهای قلبی یکی از دلایل اصلی مرگ در دنیا هستند، اما بخش بزرگی از خطر آنها به سبک زندگی برمیگردد. تغییرهای کوچک در غذا و فعالیت روزانه میتواند تأثیر بزرگی داشته باشد.
۱- خوراکیهایی که به سلامت قلب کمک میکنند
🔹 ماهیهای چرب: مثل سالمون، ساردین و قزلآلا. این ماهیها اسید چرب امگا ۳ دارند که برای قلب مفید است. توصیه NHS دو وعده ماهی در هفته است که یکی از آنها ماهی چرب باشد.
🔹 جو دوسر و غلات کامل: جو دوسر فیبر محلولی به نام بتاگلوکان دارد که به پایین آوردن کلسترول بد (LDL) کمک میکند. نان سبوسدار و برنج قهوهای هم انتخابهای بهتری نسبت به نان و برنج سفیدند.
🔹 حبوبات: عدس، لوبیا، نخود و ماش پر از فیبر و پروتئین گیاهیاند و میتوانند جایگزین بخشی از گوشت قرمز شوند.
🔹 آجیل و مغزها: گردو، بادام و پسته چربیهای مفید دارند. یک مشت کوچک در روز کافی است. نوع بینمک آن بهتر است، چون آجیل شور نمک زیادی دارد.
🔹 روغن زیتون: جایگزین کردن چربیهای جامد مثل کره و روغن جامد با روغنهای مایع مثل روغن زیتون، به کاهش کلسترول کمک میکند.
🔹 میوه و سبزی: دستکم پنج وعده در روز. فیبر، ویتامینها و پتاسیم آنها به سلامت قلب و کنترل فشار خون کمک میکند.
۲- چیزهایی که بهتر است کمتر مصرف شوند
🔸 نمک: حداکثر ۶ گرم در روز برای بزرگسالان، یعنی حدود یک قاشق چایخوری. بخش زیادی از نمک در نان، پنیر، ترشی و غذاهای آماده پنهان است.
🔸 گوشت فرآوریشده: مثل سوسیس و کالباس.
🔸 قند و نوشیدنیهای شیرین.
۳- راهکارهای دیگر برای سلامت قلب
🔹 فعالیت بدنی: دستکم ۱۵۰ دقیقه فعالیت متوسط در هفته، مثل پیادهروی تند یا دوچرخهسواری. یعنی حدود ۳۰ دقیقه در روز، پنج روز در هفته. حتی ۱۰ دقیقه پیادهروی هم بهتر از هیچ است.
🔹 ترک سیگار و قلیان: سیگار یکی از مهمترین عوامل خطر بیماری قلبی است. خطر حمله قلبی بعد از ترک بهسرعت کم میشود.
🔹 محدود کردن الکل: حداکثر ۱۴ واحد در هفته، پخششده در چند روز.
🔹 کنترل وزن، بهویژه دور کمر.
🔹 خواب کافی و مدیریت استرس.
🔹 اندازهگیری منظم فشار خون و کلسترول: فشار خون بالا معمولاً هیچ علامتی ندارد.
⚠️ علائم هشدار
درد یا فشار در قفسه سینه که ممکن است به بازو، گردن، فک یا پشت کشیده شود، همراه با تنگی نفس، تعریق یا حالت تهوع، میتواند نشانه حمله قلبی باشد. در این شرایط، تماس فوری با اورژانس ضروری است.
در انتخاب این خوراکیها، توجه به حساسیتهای غذایی مهم است. بعضی افراد به حبوبات، آجیل و مغزها یا ماهی حساسیت دارند.
* این مطلب فقط برای آگاهی است و جای مشاوره با پزشک را نمیگیرد، بهویژه برای افرادی که بیماری قلبی یا شرایط پزشکی خاصی دارند یا دارو مصرف میکنند.
منابع:
NHS: Eat well, Eight tips for healthy eating
NHS: Physical activity guidelines for adults
NHS: Salt, the facts
NHS: NHS Health Check
British Heart Foundation: Healthy eating
دوش صبح بهتر است یا شب؟
بعضیها روزشان را با دوش صبحگاهی شروع میکنند و بعضیها ترجیح میدهند قبل از خواب حمام کنند. اما از نظر علمی کدام بهتر است؟
هرکدام مزایایی دارند.
🔹 ۱. مزایای دوش گرفتن در صبح
۱.۱. شستن عرق و چربی شبانه
در طول خواب، بدن همچنان عرق و چربی تولید میکند. دوش صبحگاهی میتواند عرق، چربی و آلودگیهایی را که طی شب روی پوست جمع شدهاند پاک کند؛ بهخصوص اگر شب قبل زیاد عرق کرده باشید.
۲.۱. شروع روز با احساس تازگی و هوشیاری
برای بعضی افراد، دوش صبحگاهی بخشی از برنامهٔ بیدار شدن است و کمک میکند روزشان را با احساس شادابی بیشتری آغاز کنند.
۳.۱. آماده کردن پوست برای مراقبت روزانه
شستن صورت و پاک کردن باقیماندهٔ محصولات مراقبتی شب قبل، میتواند شروع مناسبی برای استفاده از مرطوبکننده و ضدآفتاب باشد.
۴.۱. مرتب کردن موها
اگر موهایتان هنگام خواب چرب یا نامرتب میشوند، شستن یا خیس کردن آنها در صبح میتواند مرتب کردنشان را آسانتر کند. البته شستن مو در هر دوش ضروری نیست و به نوع مو و پوست سر بستگی دارد.
🔹 ۲. مزایای دوش گرفتن در شب
۱.۲. پاک کردن آلودگیهای روزانه
در طول روز، پوست در معرض عرق، گردوغبار، آلودگی هوا، مواد حساسیتزا و باقیماندهٔ محصولات آرایشی و ضدآفتاب قرار میگیرد. دوش شبانه کمک میکند این مواد پیش از خواب از روی پوست پاک شوند.
۲.۲. کمک به خواب بهتر
دوش آب گرم حدود یک تا دو ساعت پیش از خواب ممکن است به سریعتر خواب رفتن کمک کند.
چرا؟ چون آب گرم ابتدا دمای بدن را بالا میبرد و پس از خروج از حمام، بدن با آزاد کردن گرما خنک میشود. این کاهش دمای مرکزی بدن میتواند با فرایند طبیعی آماده شدن بدن برای خواب هماهنگ باشد.
البته دوش شبانه برای همه الزاماً خوابآور نیست و زمانبندی آن هم اهمیت دارد.
۳.۲. کاهش انتقال آلودگی به رختخواب
اگر روز پرتحرکی داشتهاید یا در محیط آلوده کار کردهاید، دوش گرفتن پیش از خواب میتواند مقدار عرق، گردوغبار و مواد حساسیتزا را که به ملحفه و بالش منتقل میشوند کاهش دهد.
🔹 ۳. آیا دوش گرفتن در صبح یا شب از نظر بهداشتی برتری قطعی دارد؟
خیر. دوش شبانه کمک میکند آلودگیهای روز را پیش از خواب پاک کنید؛ دوش صبحگاهی هم عرق و چربی جمعشده در طول شب را میشوید.
اما حتی اگر شب حمام کنید، بدن در طول خواب عرق میکند و سلولهای مردهٔ پوست و چربی روی ملحفه باقی میمانند. بنابراین، «شستن منظم ملحفهها و روبالشیها همچنان اهمیت دارد.»
در واقع، زمان دوش گرفتن بهتنهایی تعیینکنندهٔ تمیزی رختخواب یا سلامت پوست نیست.
🔹 ۴. چه کسانی ممکن است به دوش گرفتن در زمان خاصی نیاز داشته باشند؟
▪ افرادی که ورزش میکنند: بهتر است پس از ورزش و تعریق زیاد، لباسهای عرقکرده را عوض کنند و در صورت نیاز دوش بگیرند.
▪ افرادی که در محیطهای آلوده کار میکنند: دوش گرفتن پس از بازگشت از محل کار میتواند گردوغبار، مواد محرک و آلودگیها را از پوست پاک کند.
▪ افراد مبتلا به آلرژی: دوش شبانه میتواند گردهٔ گیاهان و مواد حساسیتزا را از پوست و مو پاک کند و احتمال انتقال آنها به رختخواب را کاهش دهد.
▪ افراد دارای پوست خشک یا حساس: بیشتر از ساعت حمام، باید به دمای آب، مدت دوش و نوع شوینده توجه کنند.
🔹 ۵. آیا دو بار دوش گرفتن در روز مضر است؟
برای بعضی افراد، دوش گرفتن دو بار در روز ممکن است لازم یا راحتتر باشد؛ اما دوشهای مکرر، بهخصوص با آب داغ و شویندههای قوی، میتوانند چربی طبیعی محافظ پوست را از بین ببرند.
این موضوع ممکن است باعث خشکی، خارش و تحریک پوست شود؛ بهویژه در افرادی که پوست خشک یا حساس دارند.
اگر روزی دو بار حمام میکنید:
▪ از آب ولرم استفاده کنید.
▪ مدت دوش را کوتاه نگه دارید.
▪ از شویندههای ملایم و بدون عطر استفاده کنید.
▪ پس از حمام، بهویژه روی پوست خشک، مرطوبکننده بزنید.
🔹 ۶. چند نکته برای یک دوش سالمتر
صرفنظر از اینکه صبح حمام میکنید یا شب، این نکات به سلامت پوست کمک میکنند:
۱. مدت دوش را حدود ۵ تا ۱۰ دقیقه نگه دارید.
۲. آب ولرم را به آب بسیار داغ ترجیح دهید.
۳. از صابونها و شویندههای قوی یا معطر، بهخصوص اگر پوست حساسی دارید، کمتر استفاده کنید.
۴. پس از حمام، پوست را با حوله بهآرامی خشک کنید و قبل از اینکه کاملاً خشک شود، مرطوبکننده بزنید.
۵. اگر پوستتان خشک است، لازم نیست در هر بار دوش تمام بدن را با شوینده بشویید؛ نواحیای که بیشتر عرق میکنند یا بو میگیرند، اولویت دارند.
دوش صبحگاهی میتواند به پاک کردن عرق شبانه و شروع روز با احساس تازگی کمک کند. دوش شبانه هم آلودگیهای روز را پاک میکند و اگر با آب گرم و در زمان مناسب انجام شود، ممکن است به خواب بهتر کمک کند.
اما «هیچ شواهد محکمی وجود ندارد که یک زمان مشخص برای دوش گرفتن، برای همه بهتر باشد.»
پس زمانی را انتخاب کنید که با سبک زندگی، فعالیت روزانه و نیاز پوستتان سازگارتر است. مهمتر از ساعت حمام، ملایم بودن روش شستوشو و مراقبت درست از پوست است.
رابطه دهانی؛ از لذت تا ایمنی
در آمریکا، ۶۰ تا ۷۰ درصد سرطانهای بخش پشتی گلو با ویروسی مرتبطاند که از راه رابطه جنسی، از جمله رابطه دهانی، منتقل میشود.
برای بسیاری از زوجها، رابطه دهانی بخشی از زندگی جنسی است؛ گاهی برای شروع رابطه، گاهی در کنار سایر فعالیتهای جنسی و گاهی بهتنهایی.
در یک بررسی مرکز کنترل و پیشگیری بیماریهای آمریکا (CDC)، بیش از ۸۵ درصد بزرگسالان ۱۸ تا ۴۴ ساله گفتهاند دستکم یک بار با شریک جنس مخالف رابطه دهانی داشتهاند.
با این حال، درباره این نوع رابطه هنوز پرسشها و باورهای نادرست زیادی وجود دارد؛ از انواع و شیوههای آن گرفته تا خطر انتقال عفونتها و راههای پیشگیری.
۱. رابطه دهانی چیست و چه انواعی دارد؟
رابطه دهانی (Oral Sex) به تحریک اندام تناسلی یا مقعد شریک جنسی با دهان، لبها یا زبان گفته میشود. این رابطه در افراد با جنسیتها و گرایشهای جنسی مختلف وجود دارد و سه شکل اصلی آن اینهاست:
🔸 رابطه دهانی با آلت: تحریک آلت تناسلی با دهان، لب یا زبان.
🔸 رابطه دهانی با فرج: تحریک فرج (Vulva)، بهویژه کلیتوریس و ناحیه بیرونی اندام تناسلی زنانه، با دهان و زبان.
🔸 رابطه دهانی با مقعد: تماس دهان و زبان با ناحیه مقعد، که در زبان عامیانه به آن ریمینگ (Rimming) میگویند.
شناخت نوع تماس اهمیت دارد، چون احتمال انتقال عفونتها و روش محافظت در هر حالت میتواند متفاوت باشد.
۲. چند اصطلاح و رفتار که باید درباره ریسکهایشان بدانیم
🔸 رابطه دهانی تا عمق گلو (Deep Throat): حالتی که در آن آلت تناسلی تا عمق بیشتری از دهان و گلو وارد میشود.
این کار ممکن است رفلکس عق زدن را فعال کند و باعث تهوع، استفراغ، یا تحریک و آسیب مخاط دهان و کام نرم شود.
در گزارشهای پزشکی، مواردی از خونریزیهای نقطهای زیر مخاط کام پس از این نوع تماس ثبت شده است.
این لکهها معمولاً طی حدود دو هفته برطرف میشوند و چنین آسیبی را نباید شایع یا اجتنابناپذیر دانست.
🔸 فیسفاکینگ (Face-f*cking): در این حالت، فردی که آلت تناسلیاش تحریک میشود، سرعت و عمق تماس را کنترل میکند.
فشار ناخواسته به سر و گردن، تهوع، آسیب مخاطی و دشواری تنفس از نگرانیهای احتمالیاند. رضایت روشن، توافق درباره مرزها و داشتن علامت توقف ضروری است.
هیچکس نباید سر یا گردن شریکش را برخلاف خواست او حرکت دهد یا به آن فشار بیاورد.
🔸 فیسسیتینگ (Face-sitting): زمانی که یک نفر روی صورت شریک خود قرار میگیرد. مهمترین مسئله، امکان تنفس آزادانه فرد زیرین است.
دهان و بینی نباید مسدود شوند و نباید فشاری وارد شود که تنفس را مختل کند. توافق درباره یک علامت توقف پیش از شروع اهمیت دارد، بهخصوص چون فرد زیرین ممکن است نتواند بهراحتی صحبت کند.
🔸 بلعیدن منی (Swallowing): تماس دهان با مایع منی یا پیشانزال ممکن است در انتقال عفونتها نقش داشته باشد. CDC این تماس را در فهرست عوامل احتمالی آورده، اما تأکید دارد که پژوهشها هنوز مشخص نکردهاند این عوامل دقیقاً چقدر خطر انتقال را افزایش میدهند.
🔸 فیشیال (Facial): تماس منی با صورت. اگر منی یا ترشحات آلوده وارد چشم شوند، احتمال تحریک چشم یا انتقال بعضی عفونتها وجود دارد.
در این حالت، شستن فوری چشم با آب تمیز و درآوردن لنز تماسی کافی است. اگر درد، قرمزی یا ترشح چشم ایجاد شد، بهویژه پس از تماس پرخطر، ارزیابی سریع پزشکی لازم است. عفونت چشمی ناشی از سوزاک میتواند جدی باشد.
🔸 اسنوبالینگ (Snowballing): انتقال منی از دهان یک نفر به دهان نفر دیگر. این تماس هم میتواند فرد را در معرض ترشحات و عفونتهای قابل انتقال از راه تماس مخاطی قرار دهد. میزان خطر به نوع عفونت و شرایط تماس بستگی دارد.
۳. گفتوگو؛ پیشنیاز یک تجربه خوب
هیچ دو نفری سلیقه جنسی یکسانی ندارند. بعضی افراد رابطه دهانی را دوست دارند و بعضی ترجیح میدهند آن را انجام ندهند یا دریافت نکنند. هر دو انتخاب طبیعی و قابل احتراماند.
بهتر است پیش از رابطه درباره خواستهها، محدودیتها و چیزهایی که برای هر دو نفر خوشایند یا ناخوشایند است صحبت شود.
۴. پوزیشنها؛ راحتی از پیچیدگی مهمتر است
پوزیشن مناسب، حالتی است که هر دو نفر در آن احساس راحتی کنند و بتوانند بهآسانی با هم ارتباط برقرار کنند. چند حالت رایج:
🔹 دراز کشیدن به پشت: یک نفر به پشت دراز میکشد و دیگری میان پاهای او قرار میگیرد. یک بالش زیر باسن میتواند دسترسی را راحتتر کند.
🔹 لبه تخت یا مبل: فرد دریافتکننده نزدیک لبه تخت یا مبل قرار میگیرد و شریکش روبهروی او مینشیند یا زانو میزند. بالش زیر زانوها میتواند فشار را کمتر کند.
🔹 به پهلو: هر دو نفر به پهلو و در جهت مخالف یکدیگر قرار میگیرند. این حالت برای بعضی افراد فشار کمتری به گردن و زانو وارد میکند.
🔹 چهار دستوپا: یک نفر روی دستها و زانوها قرار میگیرد و دیگری از پشت به او نزدیک میشود. در صورت ناراحتی زانو یا کمر، حالت به پهلو جایگزین مناسبی است.
🔹 حالت 69: هر دو نفر همزمان رابطه دهانی انجام میدهند. این حالت برای بعضی افراد راحت است و برای بعضی نه، پس انتخابش کاملاً به ترجیح دو طرف بستگی دارد.
در هر وضعیت، تنفس آزاد، نبود درد و امکان توقف فوری باید حفظ شود. راحتی و رضایت از هر پوزیشنی مهمتر است.
۵. چند باور اشتباه درباره رابطه دهانی
❌«رابطه دهانی سکس محسوب نمیشود.»
✅ رابطه دهانی یک فعالیت جنسی است و میتواند مانند سایر تماسهای جنسی، راه انتقال عفونت باشد.
❌ «از رابطه دهانی عفونت نمیگیریم.»
✅ این باور کاملاً اشتباه است. بسیاری از عفونتهای مقاربتی از طریق تماس دهان با اندام تناسلی یا مقعد منتقل میشوند.
❌ «غذاهای خاص طعم ترشحات بدن را بهتر میکنند.»
✅ هیچ شواهد علمی قابلاعتمادی نشان نمیدهد که خوردن یک غذای مشخص، طعم ترشحات بدن را به شکل قابل پیشبینی تغییر دهد. بیشتر این ادعاها بر تجربههای شخصی استوارند.
❌ «از رابطه دهانی نمیتوان باردار شد.»
✅ رابطه دهانی بهتنهایی باعث بارداری نمیشود. بارداری فقط وقتی ممکن است که منی یا پیشانزال به واژن یا نزدیک دهانه آن برسد، مثلاً از راه دست یا تماس اندامهای تناسلی در ادامه رابطه.
۶. چه عفونتهایی از طریق رابطه دهانی منتقل میشوند؟
بر اساس اطلاعات CDC، این عفونتها میتوانند از طریق رابطه دهانی منتقل شوند: کلامیدیا، سوزاک، سیفلیس، تبخال (هرپس)، ویروس پاپیلومای انسانی (HPV) و HIV.
این عفونتها ممکن است در دهان، گلو، اندام تناسلی یا مقعد ایجاد شوند، و حتی ممکن است یک نفر همزمان در بیش از یک ناحیه عفونت داشته باشد.
در رابطه دهانی با مقعد، هپاتیت A و B، انگلهای رودهای مانند ژیاردیا و باکتریهایی مانند ایکولای و شیگلا هم ممکن است منتقل شوند.
نکته مهم این است که بسیاری از عفونتهای مقاربتی بدون علامتاند. ممکن است فرد در گلو عفونت داشته باشد، اما نه گلودرد داشته باشد و نه هیچ نشانه دیگری.
سوزاک حلقی یکی از نمونههای مهم است. این عفونت اغلب بدون علامت است و درمانش میتواند دشوارتر باشد.
برای همین، هنگام مراجعه برای آزمایش، گفتن نوع تماس جنسی به پزشک یا کارشناس سلامت جنسی اهمیت دارد تا در صورت نیاز از گلو هم نمونهبرداری شود.
۷. ویروس HPV و ارتباط آن با سرطان گلو
اچ پی وی (HPV) یکی از شایعترین عفونتهای مقاربتی است و بیشتر موارد آن طی یک تا دو سال خودبهخود برطرف میشوند.
اما بعضی انواع پرخطرش، اگر در بدن بمانند، میتوانند در طول سالها به سرطان دهانه رحم، مقعد، آلت تناسلی یا بخش پشتی گلو، از جمله لوزهها و ته زبان، منجر شوند. به گفته CDC، در آمریکا ۶۰ تا ۷۰ درصد سرطانهای بخش پشتی گلو با HPV مرتبطاند.
واکسن HPV بیشترین اثر را زمانی دارد که پیش از تماس با ویروس تزریق شود؛ به همین دلیل، بهترین زمان واکسیناسیون پیش از شروع فعالیت جنسی است.
مثلا در برنامه NHS، واکسن بهطور روتین به کودکان ۱۲ تا ۱۳ ساله ارائه میشود. کسانی که در این سن واکسن را دریافت نکردهاند، همچنان میتوانند تا پیش از ۲۵ سالگی آن را رایگان دریافت کنند. مردانی که با مردان رابطه دارند نیز تا پیش از ۴۶ سالگی از طریق کلینیکهای سلامت جنسی واجد شرایطاند.
حتی اگر فرد قبلاً فعالیت جنسی داشته باشد، واکسن میتواند در برابر انواعی از ویروس که هنوز با آنها مواجه نشده، محافظت ایجاد کند. در خارج از گروههای واجد شرایط بالا، تصمیم به واکسیناسیون باید با مشورت پزشک گرفته شود.
۸. اچ آی وی و تبخال؛ دو نکته مهم
اچ آی وی: خطر انتقال از رابطه دهانی بسیار پایین و نزدیک به صفر است. در بریتانیا داروی پیشگیری پس از تماس (PEP) برای رابطه دهانی معمولاً توصیه نمیشود، مگر در شرایط خاص مانند زخم یا خونریزی قابلتوجه دهان.
در این موارد، مشورت سریع با کلینیک سلامت جنسی لازم است، چون PEP باید حداکثر تا ۷۲ ساعت پس از تماس شروع شود.
تبخال: کسی که تبخال فعال روی لب دارد، میتواند ویروس را از راه رابطه دهانی به ناحیه تناسلی شریکش منتقل کند، و برعکس. هنگام وجود تاول یا زخم فعال، بهتر است رابطه دهانی کنار گذاشته شود.
۹. چطور خطر انتقال عفونت را کمتر کنیم؟
هیچ روشی خطر را بهطور کامل از بین نمیبرد، اما این اقدامها آن را کاهش میدهند:
◼ استفاده از کاندوم برای رابطه دهانی با آلت. کاندومهای بدون روانکننده یا طعمدار برای رابطه دهانی گزینه مناسبیاند.
◼ استفاده از دنتالدم (Dental Dam) برای رابطه دهانی با فرج یا مقعد. دنتالدم یک ورقه نازک محافظ است که بین دهان و ناحیه تناسلی یا مقعد قرار میگیرد. اگر در دسترس نیست، میتوان کاندوم را از نوک و حلقه انتهایی برید و از طول باز کرد تا به شکل یک ورقه محافظ درآید.
◼ به تعویق انداختن رابطه در صورت وجود زخم یا تاول. زخم دهان، تبخال لب، خونریزی لثه یا زخم ناحیه تناسلی میتواند خطر انتقال عفونت را بیشتر کند.
◼ مسواک نزدن و نخ دندان نکشیدن درست قبل یا بعد از رابطه، چون ممکن است باعث خونریزی لثه شود. دهانشویه هم جایگزین روشهای محافظتی نیست.
◼ رعایت بهداشت معمول. شستوشوی ملایم ناحیه تناسلی و مقعد به احساس تمیزی و راحتی کمک میکند، اما دوش گرفتن یا شستن بدن از عفونتهای مقاربتی پیشگیری نمیکند.
◼ آزمایش متناسب با نوع تماس. در صورت داشتن شریک جدید، تماس بدون محافظ یا نگرانی درباره عفونت، مشورت با کلینیک سلامت جنسی کمک میکند. ممکن است آزمایش ادرار یا خون بهتنهایی کافی نباشد و نمونهبرداری از گلو یا مقعد هم لازم شود.
◼ جدی گرفتن واکسنها. واکسنهای HPV و هپاتیت A و B برای افراد واجد شرایط میتوانند از برخی عفونتها پیشگیری کنند.
۱۰. رضایت؛ شرط اصلی هر نوع رابطه جنسی
رابطه دهانی، مثل هر فعالیت جنسی دیگری، به رضایت آزادانه و آگاهانه هر دو نفر نیاز دارد.
هیچکس نباید برای انجام دادن یا پذیرفتن آن تحت فشار قرار بگیرد. رضایت باید در تمام مراحل رابطه ادامه داشته باشد و هر فرد هر لحظه حق دارد نظرش را تغییر دهد و رابطه را متوقف کند.
کسی که به دلیل مصرف الکل یا مواد قادر به تصمیمگیری آگاهانه نیست، نمیتواند رضایت معتبر بدهد.
منابع:
cdc[.]gov/sti/about/about-sti-risk-and-oral-sex.html
cdc[.]gov/cancer/hpv/oropharyngeal-cancer.html
stacks.cdc[.]gov/view/cdc/37398
nhs[.]uk/vaccinations/hpv-vaccine/
nhs[.]uk/conditions/sexually-transmitted-infections/
discovery.ucl[.]ac[.]uk/id/eprint/10144109
nhsfife[.]org/media/36964/fpa-oral-sex-and-sexually-transmitted-infections.pdf
healthdirect[.]gov[.]au/oral-sex-mouth-care
sfaf[.]org/news/help-i-got-semen-in-my-eye-what-do-i-do/
doi.[.]org/10.1111/idh.12045
حمله به زیرساختها: چند روز بیبرق و بیآب را چطور بگذرانیم؟
اگر در درگیری احتمالی زیرساختها آسیب ببینند، آمادگی از قبل میتواند چند روز نخست را امنتر و قابلتحملتر کند.
لازم نیست همه این وسایل یکجا تهیه شوند. هدف اول میتواند ذخیره سهروزه آب، غذا و دارو باشد و بعد افزایش تدریجی آن.
هر هفته چند قلم به ذخیره اضافه کردن، و بررسی و تعویض مرتب آب، غذا و داروی ذخیرهشده، هم عملیتر است و هم برای هر توان مالی شدنی.
۱. اگر برق قطع شود
◼ چراغقوه و باتری اضافه. چراغقوه امنتر از شمع است.
◼ پاوربانک شارژشده و کابل گوشی.
◼ رادیوی باتریخور یا دستی برای شنیدن اطلاعیهها.
◼ موتور برق فقط در فضای باز، دستکم ۲۰ فوت (حدود ۶ متر) دور از در، پنجره، دریچههای ورود هوا و پارکینگ، و با اگزوز دور از ساختمان. هرگز در پارکینگ یا فضای نیمهبسته روشن نشود.
۲. اگر آب قطع شود
مهمترین موردی که باید در خانه ذخیره شود، آب است. ذخیره دستکم ۴ لیتر برای هر نفر در روز برای نوشیدن و پختوپز، و در صورت امکان مقدار بیشتری برای بهداشت و نظافت.
کودکان، مادران شیرده، بیماران، سالمندان و حیوانات خانگی آب بیشتری لازم دارند. در صورت امکان، ذخیره آب را بهتدریج افزایش دهید.
آب بطری پلمبشده در جای خنک و تاریک بهترین گزینه است. اگر آب را در ظرف خودتان ذخیره کردهاید، در ظرف تمیز و دربسته باشد و هر شش ماه یک بار عوض شود.
وصل شدن دوباره آب لولهکشی به معنای سالم بودن آن نیست. اگر مقامات درباره آلودگی یا لزوم جوشاندن آب هشدار دادند، بهتر است از آب مشکوک برای نوشیدن، پخت غذا و مسواک زدن استفاده نشود.
برای سالم کردن آب، فقط باید از روشهای تأییدشده مقامات بهداشتی استفاده شود.
جوشاندن و ضدعفونی معمولی میکروبها را از بین میبرند، اما سوخت، مواد شیمیایی سمی یا مواد رادیواکتیو را نه.
اگر احتمال میدهید آب با این مواد آلوده شده، فقط آب بطری یا منبع مطمئن دیگر را مصرف کنید.
۳. بهداشت وقتی آب نیست
دستمال مرطوب، صابون، ژل ضدعفونی دست، کیسه زباله محکم و دستکش یکبارمصرف.
اگر آب و فاضلاب قطع شد، پیروی از دستورالعمل شهرداری یا مدیریت بحران درباره دفع زباله و استفاده از سرویس بهداشتی.
۴. اگر داروخانهها و بیمارستانها زیر فشار باشند
ذخیره چندروزه از داروهای روزانه.
🔸 انسولین: طبق راهنمای اضطراری سازمان غذا و داروی آمریکا، بعضی انواع انسولین تزریقی در ویال یا کارتریج را میشود بعد از خارج کردن از یخچال تا ۲۸ روز در دمای ۱۵ تا ۳۰ درجه نگه داشت.
مدت و شرایط نگهداری به نوع و برند انسولین بستگی دارد، پس بهتر است از الان بروشور داروی خودتان را بخوانید یا از داروساز بپرسید.
پمپ انسولین دستور نگهداری جداگانه دارد. انسولین یخزده نباید مصرف شود. گرمای شدید و نور مستقیم خورشید هم اثرش را کم میکند.
🔸 کسانی که به دستگاه پزشکی برقی وابستهاند، مثل دستگاه اکسیژن خانگی، ونتیلاتور یا دیالیز: آماده کردن فهرست دستگاهها، باتری یا منبع برق پشتیبان، شماره تماس مرکز درمانی، و یک برنامه مشخص برای رفتن به مرکز مجهز اگر قطعی برق طولانی شد.
باتری پشتیبان همیشه برای قطعی طولانی کافی نیست. اگر دستگاه از کار افتاد و تنفس فرد مشکل پیدا کرد، فورا با اورژانس تماس بگیرید.
🔸 جعبه کمکهای اولیه، داروی ضد درد و ضد اسهال، و عینک یا لنز اضافه.
۵. غذا
ذخیره غذای چندروزه که بدون آب، برق و پخت قابل خوردن باشد، مثل کنسرو، نان خشک، خرما، آجیل و غلات آماده، بههمراه دربازکن دستی. غذاهای خیلی شور نیاز به آب را بیشتر میکنند.
غذای کودک و شیرخشک یا شیر آماده مصرف، غذای متناسب با نیازهای تغذیهای و درمانی افراد دیابتی یا با رژیم خاص، و غذای حیوانات خانگی، جداگانه. اگر آب سالم یا امکان جوشاندن نیست، شیرخشک با آب مشکوک آماده نشود.
🔸 در قطع برق: بسته نگه داشتن درِ یخچال و فریزر. یخچال بسته حدود ۴ ساعت، فریزر پُر حدود ۴۸ ساعت و فریزر نیمهپُر حدود ۲۴ ساعت سرد میماند.
🔸 یخچال: اگر برق بیش از ۴ ساعت قطع شد و یخچال منبع سرمای جایگزین مثل یخ نداشت، غذاهای فاسدشدنی مثل گوشت، مرغ، ماهی، تخممرغ، شیر و غذای پخته بهتر است دور ریخته شوند.
🔸 هر غذای فاسدشدنی: اگر بیش از ۲ ساعت در دمای بالاتر از ۴ درجه مانده، ایمن نیست. اگر دماسنج ندارید و از دمای غذا مطمئن نیستید، ریسک نکنید.
🔸 فریزر: غذای فریزری که هنوز بلور یخ دارد، یا دمایش ۴ درجه یا کمتر است، معمولاً قابل نگهداری یا انجماد دوباره است، هرچند ممکن است کیفیتش کم شود. بستنی و ماست یخزدهای که آب شدهاند باید دور ریخته شوند.
بو، ظاهر یا مزه غذا راه تشخیص سالم بودن آن نیست.
۶. اگر اینترنت و تلفن قطع شود
نوشتن شمارههای مهم، نشانیها و یک نقشه ساده منطقه روی کاغذ.
یک محل دیدار مشخص برای اعضای خانواده، و یک مسیر جایگزین، اگر ارتباط قطع شد یا خانه ناامن شد.
یک نفر رابط بیرون از شهر یا کشور که همه به او خبر بدهند.
۷. اگر بانکها و کارتخوانها از کار بیفتند
کمی پول نقد در خانه، ترجیحاً اسکناس خرد و در چند جای امن.
کپی مدارک مهم، مثل شناسنامه، کارت ملی، بیمه، پرونده پزشکی، فهرست داروهای مصرفی و شمارههای تماس اضطراری: یک نسخه کاغذی در کیسه ضدآب، و در صورت امکان یک نسخه روی فلش.
۸. اگر سوخت کمیاب شود
اگر ماشین دارید، پر نگه داشتن باک در حد مناسب برای جابهجاییهای ضروری، بدون رفتوآمد غیرضروری.
بنزین و بخار آن بسیار آتشگیرند و نگهداری نادرست آن میتواند باعث آتشسوزی یا انفجار شود. تا حد امکان بهتر است بنزین در خانه ذخیره نشود.
اگر مجبورید آن را ذخیره کنید، این نکات ایمنی مهم است:
🔸 مقدار: فقط به اندازه نیاز ضروری، نه حجم زیاد. برای مقایسه، در بریتانیا نگهداری حداکثر ۳۰ لیتر بنزین در محل مسکونی بدون اطلاع به مقامات مجاز است. اما این عدد نه مقررات ایران است و نه به معنای ایمن بودن نگهداری این مقدار در خانه.
🔸 ظرف: فقط ظرف مخصوص و استاندارد نگهداری بنزین با درپوش محکم. راهنمای ایمنی بریتانیا حداکثر ظرفیت ظرف پلاستیکی را ۱۰ لیتر و ظرف فلزی را ۲۰ لیتر تعیین کرده است. بطری نوشابه، ظرف آب و دبه معمولی برای این کار مناسب نیستند.
🔸 محل: هرگز بنزین را داخل خانه، آپارتمان، اتاق، آشپزخانه، راهرو، زیرزمین یا پارکینگ متصل به فضای زندگی نگهداری نکنید. همچنین بنزین نباید در جای بسته و بدون تهویه نگهداری شود.
🔸 دور از آتش و جرقه: دور از شعله، سیگار، بخاری، آبگرمکن، موتور برق و هر وسیلهای که گرما یا جرقه ایجاد میکند، و دور از تابش مستقیم آفتاب.
🔸 سوختگیری: ریختن بنزین از ظرف به باک ماشین یا موتور برق فقط در فضای باز، و با موتور خاموش و کاملاً خنکشده.
🔸 کودکان: بستن محکم درِ ظرف و نگهداری آن دور از دسترس کودکان.
تهویه داشتن یک فضا بهتنهایی آن را برای نگهداری بنزین امن نمیکند. اگر جای مناسب و مطمئنی برای نگهداری ندارید، بهتر است بنزین ذخیره نشود.
۹. چند وسیله دیگر
◼ سوت، برای خبر کردن دیگران اگر زیر آوار ماندید یا گیر افتادید.
◼ ماسک تنفسی فیلتردار استاندارد، مثل N95 یا معادل آن، برای کاهش استنشاق گردوغبار. ماسک پارچهای جایگزین آن نیست. این ماسک فقط ذرات را فیلتر میکند و در برابر گازها و بخارهای شیمیایی محافظت ایجاد نمیکند.
◼ آچار یا انبردست برای بستن شیر آب و گاز، فقط اگر از قبل میدانید شیر کجاست و چطور بسته میشود. اگر بوی گاز میآید، دست نزنید و از محل بیرون بروید.
◼اگر پنجره شکست: فاصله گرفتن از شیشهها و دور نگه داشتن کودکان. فقط اگر محل امن است، پوشاندن موقت پنجره با نایلون ضخیم برای جلوگیری از باد و باران. به شیشههای لق یا بخشهای آسیبدیده ساختمان دست نزنید.
۱۰. همسایهها را فراموش نکنیم
سر زدن به سالمندان، افراد تنها و کمتوان، و کمک به آنها در آماده کردن همین وسایل.
این پست برای آگاهی عمومی است و جای مشاوره پزشکی یا دستورالعمل مقامات محلی را نمیگیرد.
منابع:
iran.un[.]org/en/313396-islamic-republic-iran-humanitarian-update-no-01-17-march-2026
ready[.]gov/kit
ready[.]gov/water
cdc[.]gov/water-emergency/about/index.html
fda[.]gov/drugs/emergency-preparedness-drugs/information-regarding-insulin-storage-and-switching-between-products-emergency
cdc[.]gov/food-safety/foods/keep-food-safe-after-emergency.html
foodsafety[.]gov/food-safety-charts/food-safety-during-power-outage
csuchico[.]edu/ehs/_assets/documents/n95-handout[.]pdf
hse[.]gov[.]uk/fireandexplosion/petrol-storage-club-association.htm
rbfrs[.]co[.]uk/your-safety/fuel-storage
اگر در حمله به کلنگگزلا بهجای بمب متعارف از سلاح هستهای استفاده شود چه؟
در پست قبلی، پیامدهای احتمالی حمله با بمبهای متعارف به تأسیسات کوه کلنگگزلا را بررسی کردیم.
این پست یک سناریوی کاملاً متفاوت را در نظر میگیرد: استفاده از سلاح هستهای.
این نوشته به معنای پیشبینی یا محتمل دانستن چنین حملهای نیست.
هدفش فقط آشنایی با اقدامهایی است که در صورت وقوع انفجار هستهای میتواند جان انسانها را حفظ کند.
این توصیهها برای هر انفجار هستهای، در هر جایی، کاربرد دارند.
در انفجار هستهای، مواد رادیواکتیو تولید میشوند.
این مواد، بهویژه در انفجار نزدیک سطح زمین، با خاک و بقایای محیط مخلوط میشوند و به شکل ذرات ریزش رادیواکتیو (fallout) همراه باد به مناطق اطراف و گاهی بسیار دورتر منتقل میشوند و میتوانند سطوح، آب و غذا را آلوده کنند.
در نزدیکی محل انفجار، موج انفجار و گرمای شدید هم خطرهای فوری و مرگبارند. مواد داخل تأسیسات هم ممکن است خطرهای دیگری اضافه کنند.
۱. لحظه انفجار
به نور انفجار نگاه نکنید. نور شدید انفجار هستهای میتواند حتی از فاصله دور باعث اختلال موقت بینایی شود و نگاه مستقیم به آن ممکن است به چشم آسیب بزند.
فوراً رو برگردانید، چشمهایتان را ببندید و بپوشانید، رو به زمین دراز بکشید و دستهایتان را زیر بدن بگذارید. پوست بیرون از لباس را تا حد امکان بپوشانید. اگر مانع محکم و امنی نزدیک است، پشت آن پناه بگیرید.
تا وقتی گرما و هر دو موج ضربهای انفجار نگذشتهاند، روی زمین بمانید. با شنیدن اولین صدا بلند نشوید.
بعد، اگر مسیر امن است، به نزدیکترین ساختمان محکم بروید. اگر از قبل داخل ساختمان هستید، از پنجرهها فاصله بگیرید و همانجا پناه بگیرید.
۲. داخل بروید، داخل بمانید، اخبار را دنبال کنید
بهترین پناهگاه، زیرزمین یا بخش مرکزی یک ساختمان بزرگ و محکم است، ترجیحاً با دیوار و سقف بتنی یا آجری.
هرچه لایههای ضخیمتر و متراکمتری از مصالحی مثل بتن، آجر یا خاک بین شما و فضای بیرون باشد، حفاظت در برابر تشعشع بیشتر است.
از پنجرهها، سقف، بالکن و راهپله بیرونی دور بمانید، چون ذرات ریزش رادیواکتیو ممکن است روی این سطوح بنشینند. ماشین پناهگاه مناسبی نیست.
دستکم ۲۴ ساعت در پناهگاه بمانید، مگر اینکه مقامات دستور دیگری بدهند. بدون دستور مقامات، پناهگاه را ترک نکنید، مگر در خطر فوری مثل آتشسوزی، ریزش ساختمان یا نشت گاز.
تا گذشتن ابر ریزش، درها و پنجرهها را بسته نگه دارید و کولر آبی، هواکش و هر وسیلهای را که هوای بیرون را به داخل میآورد خاموش کنید. این خاموشی دائمی نیست.
بعد از گذشتن ابر ریزش، ممکن است برقراری دوباره گردش هوا لازم باشد. برای زمانش، دستورها و اطلاعیههای مقامات را دنبال کنید.
اگر رسیدن فوری به ساختمان ممکن نیست، دهان و بینی را با ماسک، پارچه یا حوله بپوشانید. این کار ورود ذرات به ریه را کم میکند، اما جای رفتن به داخل ساختمان را نمیگیرد.
۳. حتی برای عزیزانتان بیرون نروید
سختترین بخش همین است. بیرون رفتن برای آوردن کودکان از مدرسه یا پیدا کردن اعضای خانواده، هم شما را در معرض تشعشع قرار میدهد و هم کسی را که دنبالش میروید.
مدارس، مهدکودکها و مراکز درمانی معمولاً برنامههایی برای حفاظت از افراد در شرایط اضطراری دارند. وضعیت عزیزانتان را از راه تلفن، پیام و اطلاعیههای رسمی پیگیری کنید، نه با رفتن به خیابان.
۴. اگر بیرون بودهاید
اگر میتوانید بدون اینکه بیشتر بیرون بمانید، لایه بیرونی لباس را همان جلوی در و پیش از ورود به ساختمان درآورید.
اگر نه، بلافاصله بعد از ورود، اول کفشها و بعد لایه بیرونی لباس را با احتیاط و بدون تکاندن درآورید.
درآوردن لایه بیرونی لباس میتواند تا ۹۰ درصد مواد رادیواکتیوِ نشسته روی بدن و لباس را از شما دور کند.
لباسها را در کیسه پلاستیکی ببندید و دور از بقیه افراد و حیوانات خانگی بگذارید.
بعد با آب ولرم و صابون فراوان دوش بگیرید و مو را با شامپو یا صابون بشویید، اما از نرمکننده مو استفاده نکنید، چون مواد رادیواکتیو را به مو میچسباند.
پوست را محکم نسابید. اگر زخم یا بریدگی دارید، هنگام شستشو آن را بپوشانید.
اگر دوش در دسترس نیست، دستها، صورت و بخشهای بیرون از لباس را با آب و صابون یا دستمال مرطوب بشویید و دستمالهای استفادهشده را در کیسه ببندید.
این کار را همه، از جمله زنان باردار، باید در اولین فرصت انجام دهند.
۵. آب آشامیدنی
جوشاندن آب، مواد رادیواکتیو را از بین نمیبرد. تا وقتی مقامات سلامت آب لولهکشی را تأیید نکردهاند، آب بطری دربسته و نوشیدنیهای بستهبندیشده انتخاب مطمئنتری هستند.
پیش از باز کردن، روی بطری یا قوطی را با دستمال مرطوب پاک کنید، چون ممکن است ذرات رادیواکتیو روی آن نشسته باشد.
آب لولهکشی را میتوانید برای شستن بدن و پاک کردن آلودگی استفاده کنید، مگر اینکه مقامات درباره آلودگی دیگری هشدار داده باشند.
۶. غذا
غذا و نوشیدنی بستهبندیشده، و غذاهای سالم و فاسدنشدهای که پیش از حادثه در ظرف دربسته یا داخل یخچال و فریزر بودهاند، معمولاً قابل استفادهاند.
پیش از باز کردن، روی بستهها را با دستمال مرطوب پاک کنید و دستمال را در کیسه ببندید. غذاهای بدون پوشش و سبزی و میوه باغچه و مزرعه را تا اعلام مقامات نخورید.
۷. دارو و حیوانات خانگی
داروهایی که داخل خانه و در بستهبندی سالم بودهاند را طبق دستور همیشگی مصرف کنید.
اگر بسته دارو بیرون بوده، رویش را پاک کنید. اگر خود دارو یا بستهبندیاش باز یا آسیبدیده بوده، درباره مصرفش از داروساز یا مقامات بهداشتی بپرسید.
حیوانات خانگی را به داخل بیاورید و در فضای بسته، بهآرامی با آب و صابون یا شامپو بشویید.
هنگام شستن حیوان، اگر دستکش ضدآب و ماسک گردوغبار دارید، از آنها استفاده کنید. اگر خودتان یا حیوان زخم یا بریدگی دارید، روی آن را بپوشانید. موهایش را نتکانید و برس شدید نکشید، و نگذارید آب شستشو در محل زندگی پخش شود. بعد دستها و صورتتان را بشویید.
۸. قرص ید
قرص یُدید پتاسیم (KI) فقط از غده تیروئید در برابر ید رادیواکتیو محافظت میکند و در برابر بقیه مواد رادیواکتیو یا تابش بیرونی اثری ندارد.
این قرص در برابر بخش عمده خطر ریزش رادیواکتیو بعد از انفجار هستهای محافظتی ایجاد نمیکند.
اینکه ید رادیواکتیو در محیط وجود دارد یا نه را فقط مقامات بهداشتی میتوانند تشخیص دهند، و اگر وجود نداشته باشد، این قرص فایدهای ندارد.
پس قرص ید را فقط وقتی مصرف کنید که مقامات بهداشتی اعلام کنند، و برای پیدا کردنش از پناهگاه بیرون نروید.
بتادین، تنتور ید و دیگر محلولهای ضدعفونیکننده یددار را هرگز نخورید. این مواد جایگزین قرص یُدید پتاسیم نیستند و خوردنشان میتواند مسمومیت ایجاد کند.
این پست برای آگاهی عمومی است و جای دستورالعمل مقامات محلی و نیروهای امدادی را نمیگیرد.
اینفو گرافیکها مستقیم از وبسایت CDC تهیه شدهاند و بدون دخل و تصرف بارگذاری شدهاند. اینها را دانلود کرده و پرینت بگیرید. ۲ مورد هم در منشنها قرار میدهیم.
منابع:
stacks.cdc[.]gov/view/cdc/28988
pwcva[.]gov/department/office-emergency-management/nuclear-blast
nyc[.]gov/site/doh/health/emergency-preparedness/emergencies-radiological-nuclear-incident.page
cdc[.]gov/radiation-emergencies/response/get-inside.html
cdc[.]gov/radiation-emergencies/response/stay-inside.html
cdc[.]gov/radiation-emergencies/prevention/self-decontaminate.html
cdc[.]gov/radiation-emergencies/treatment/potassium-iodide.html
emro.who[.]int/rcce/rn.html
اینفوگرافیکها:
https://www.cdc[.]gov/radiation-emergencies/media/pdfs/infographics/infographic_decontamination_fa.pdf
https://portugues.cdc[.]gov/radiation-emergencies/media/pdfs/infographics/infographic_where_to_go_farsi-P.pdf
https://stacks.cdc[.]gov/view/cdc/83387
https://stacks.cdc[.]gov/view/cdc/83538
https://stacks.cdc[.]gov/view/cdc/82486
https://stacks.cdc[.]gov/view/cdc/82471
اگر به تأسیسات کوه کلنگگزلا نزدیک نطنز حمله شود، ساکنان منطقه چه بدانند و چه کاری از دستشان برمیآید؟
(نقشه منطقه در تصویر)
این یک سناریو است، نه پیشبینی، و تضمین ایمنی برای هیچ شهر یا روستایی نیست. در هر حادثه واقعی، دستور مقامات محلی و امدادگران مقدم است.
۱. خطر اصلی چیست؟
اگر در این تأسیسات گاز هگزافلوراید اورانیوم (UF6) باشد و آزاد شود، در تماس با رطوبت هوا هیدرولیز میشود و دو ماده خطرناک میسازد:
🔸 هیدروژن فلوئورید (HF)، که برای چشم، پوست و ریه بسیار خورنده و سمی است.
🔸 ذرات یا آئروسل اورانیل فلوراید (UO2F2)، که استنشاقش به کلیه آسیب میزند و آلودگی پرتوزای داخلی هم ایجاد میکند.
پس از حملات خرداد ۱۴۰۴، آژانس بینالمللی انرژی اتمی درباره نطنز گزارش داد که در داخل مجموعه آلودگی شیمیایی و پرتوزا وجود دارد، اما پرتوزایی بیرون از سایت در حد عادی مانده است. این گزارش مربوط به همان حادثه است و تضمینی برای حادثهای دیگر نیست.
۲. چه چیزهایی را نمیدانیم؟
تحلیل مرکز مطالعات راهبردی و بینالمللی (CSIS) در شهریور ۱۴۰۵ بر اساس تصاویر ماهوارهای، از فعالیتهای عمرانی، تقویت ورودی تونلها و توسعه زیرساختهای بیرونی این مجموعه خبر داد.
گزارش تازهتر مؤسسه علوم و امنیت بینالمللی در ۲۴ مهر، بر پایه تصاویر ۱۵ مهر، میگوید ورودیهای شرقی و مسیرهای ورودی غربی همچنان مسدود بودهاند. به ارزیابی این مؤسسه، این وضعیت با توقف فعالیت عملیاتی و ساختوساز عمده سازگار است.
برخی رسانهها به نقل از منابع اطلاعاتی اسرائیل از انتقال سانتریفیوژ یا قطعات آن به داخل مجموعه خبر دادهاند، اما این ادعا مستقلاً تأیید نشده است.
تصاویر ماهوارهای بهتنهایی مشخص نمیکنند داخل مجموعه چه تجهیزات یا موادی هست، آیا غنیسازی انجام میشود یا چه مقدار ماده هستهای در آن نگهداری میشود.
عمق مجموعه از روی شواهد غیرمستقیم ۸۰ تا ۱۰۰ متر تخمین زده میشود، اما عمق واقعی و آرایش زیرزمینی آن معلوم نیست. محل و میزان آسیب در هر حمله هم از پیش معلوم نیست.
۳. چرا فاصله دقیق خطر را نمیتوان گفت؟
فاصلهای که آلودگی به آن میرسد به مقدار ماده آزادشده، مدت نشت، ارتفاع خروج، سرعت و جهت باد، وضعیت جو و شکل زمین بستگی دارد.
هیچکدام از اینها را از پیش نمیدانیم. به همین دلیل هیچ مرز ایمنی ثابتی را نمیتوان اعلام کرد.
۴. فاصله شهرها از تأسیسات
فاصلههای زیر تقریبیاند و از یک نقطه مرجع روی نقشه، حدود ۲ کیلومتر جنوب مجتمع نطنز (۳۳٫۷۰۵ درجه شمالی، ۵۱٫۷۲۵ درجه شرقی) محاسبه شدهاند، نه از مرز واقعی تأسیسات.
اعداد بهصورت خط مستقیم و تا مرکز شهرها هستند: ابیانه ۱۸ کیلومتر، خالدآباد ۲۴، بادرود ۲۶، قمصر ۲۸، نطنز ۲۸، طرقرود ۴۰، کاشان ۴۱، اردستان ۷۰ و اصفهان ۱۱۷ کیلومتر.
🔸 فاصله بهتنهایی معیار ایمنی نیست. شهری که دورتر است ولی در مسیر باد قرار دارد، ممکن است بیشتر از شهری نزدیکتر در معرض آلودگی باشد.
۵. جهت باد
دادههای اقلیمی نشان میدهند که در بخش بزرگی از سال، بهخصوص از اواسط مهر تا اوایل خرداد، بادهای غالب منطقه از سمت غرب میوزند.
در چنین شرایطی، انتقال آلودگی به سمت شرق، از جمله نواحی بادرود و خالدآباد، ممکن است.
اما این فقط یک الگوی میانگین اقلیمی است. مسیر واقعی انتشار به جهت و سرعت باد و شرایط جوی در زمان حادثه بستگی دارد.
۶. قرص ید کمکی نمیکند
قرص یُدید پتاسیم فقط تیروئید را در برابر ید رادیواکتیو محافظت میکند. ید رادیواکتیو، مثل ید-۱۳۱، محصول فرایند غنیسازی اورانیوم نیست و در یک تأسیسات صرفاً غنیسازی انتظار تولید آن نمیرود.
این قرص در برابر HF یا اورانیوم هم محافظتی ندارد و در هر حادثه هستهای فقط با دستور مقام بهداشتی مصرف میشود.
بتادین و تنتور ید برای مصرف خوراکی نیستند و خوردنشان میتواند باعث مسمومیت شود.
۷. چه کار کنیم؟
آلودگی ممکن است با چشم دیده نشود، و نبود بو هم به معنای نبود خطر نیست. ظاهر یا بوی هوا راه تشخیص ایمنی نیست.
اگر مقامات دستور تخلیه دادهاند: دنبال کردن مسیر و دستورالعمل اعلامشده.
اگر مقامات درباره احتمال انتشار مواد خطرناک هشدار دادهاند یا دستور پناه گرفتن دادهاند:
🔸 رفتن به داخل نزدیکترین ساختمان.
🔸 بستن درها و پنجرهها.
🔸 خاموش کردن کولر آبی، هواکشها و هر وسیلهای که هوای بیرون را وارد ساختمان میکند.
🔸 ماندن در اتاقی دور از پنجرهها تا دستور بعدی.
🔸 اگر پیش از رسیدن آلودگی فرصت هست، پوشاندن مخازن آب روباز.
۱.۷. اگر فقط خبر حمله منتشر شده:
خبر حمله بهتنهایی به معنای نشت مواد خطرناک نیست. پیگیری خبر از منابع رسمی و نزدیک نشدن به محل حادثه برای دیدن یا عکس گرفتن.
اگر حمله تأیید شده اما هنوز اطلاعاتی درباره احتمال انتشار مواد خطرناک در دست نیست، افرادی که در نزدیکی محل حادثه زندگی میکنند میتوانند تا روشن شدن وضعیت و دریافت اطلاعیه معتبر بعدی، بهطور موقت داخل ساختمان بمانند، پنجرهها را ببندند و تهویهای را که هوای بیرون را وارد میکند خاموش کنند.
این اقدام احتیاطی به معنای تأیید نشت نیست، و دستور رسمی تخلیه یا پناه گرفتن در هر حال مقدم است.
۲.۷. اگر در معرض آلودگی بودهاید یا علائمی دارید:
🔸 رفتن به فضای بسته، دور از منبع آلودگی.
🔸 درآوردن لباس بیرونی یا آلوده با احتیاط، ترجیحاً بدون رد کردن آن از روی سر، و گذاشتن آن در کیسه پلاستیکی.
🔸 اگر مادهای به پوست رسیده: شستن پوست با آب ولرم و صابون، دستکم ۱۰ تا ۱۵ دقیقه، بدون سابیدن.
🔸 اگر مادهای به چشم رسیده: درآوردن لنز و شستن چشم با آب ولرم، دستکم ۱۰ تا ۱۵ دقیقه.
در هر دو حالت، گرفتن کمک پزشکی فوری.
احتمال جدی استنشاق بهتنهایی دلیل کافی برای تماس فوری با اورژانس یا مراجعه به مرکز درمانی است. نباید منتظر علائم ماند.
پس از استنشاق HF، آسیب شدید ریه (ادم ریوی) و بدتر شدن تنفس ممکن است با تأخیر و تا ۳۶ ساعت بعد ظاهر شود.
سوزش چشم و گلو، سرفه، تنگی نفس یا سوزش پوست نشانههایی هستند که نباید منتظر بهتر شدنشان ماند.
۳.۷. در روزهای بعد:
🔸 پرهیز از مصرف آبهای روباز و محصولات کشاورزی در مناطق مشکوک به آلودگی تا اعلام نتایج آزمایش و توصیه مراجع مسئول.
🔸 اعتماد به دادههای رسمی اندازهگیری.
این پست برای آگاهی عمومی است و جای دستورالعمل مقامات محلی و نیروهای امدادی را نمیگیرد.
* منابع:
csis[.]org/analysis/satellite-imagery-pickaxe-mountain
isis-online[.]org/isis-reports/activity-remains-dormant-at-pickaxe-mountain
thepeninsulaqatar[.]com/article/16/06/2025/level-of-radioactivity-outside-natanz-site-has-remained-unchangediaea
thebulletin[.]org/2025/06/the-radiation-risks-of-irans-nuclear-program-with-or-without-a-strike-on-fordow/
gov[.]uk/government/publications/hydrogen-fluoride-health-effects-incident-management-and-toxicology/hydrogen-fluoride-and-hydrofluoric-acid-general-information
gov[.]uk/government/publications/hydrogen-fluoride-health-effects-incident-management-and-toxicology/hydrogen-fluoride-and-hydrofluoric-acid-toxicological-overview
who[.]int/news-room/questions-and-answers/item/use-of-potassium-iodide-for-thyroid-protection-during-nuclear-or-radiological-emergencies
weatherspark[.]com/y/105119
اگر به تأسیسات کوه کلنگگزلا نزدیک نطنز حمله شود، ساکنان منطقه چه بدانند و چه کاری از دستشان برمیآید؟
(نقشه منطقه در تصویر)
این یک سناریو است، نه پیشبینی، و تضمین ایمنی برای هیچ شهر یا روستایی نیست. در هر حادثه واقعی، دستور مقامات محلی و امدادگران مقدم است.
۱. خطر اصلی چیست؟
اگر در این تأسیسات گاز هگزافلوراید اورانیوم (UF6) باشد و آزاد شود، در تماس با رطوبت هوا هیدرولیز میشود و دو ماده خطرناک میسازد:
🔸 هیدروژن فلوئورید (HF)، که برای چشم، پوست و ریه بسیار خورنده و سمی است.
🔸 ذرات یا آئروسل اورانیل فلوراید (UO2F2)، که استنشاقش به کلیه آسیب میزند و آلودگی پرتوزای داخلی هم ایجاد میکند.
پس از حملات خرداد ۱۴۰۴، آژانس بینالمللی انرژی اتمی درباره نطنز گزارش داد که در داخل مجموعه آلودگی شیمیایی و پرتوزا وجود دارد، اما پرتوزایی بیرون از سایت در حد عادی مانده است. این گزارش مربوط به همان حادثه است و تضمینی برای حادثهای دیگر نیست.
۲. چه چیزهایی را نمیدانیم؟
تحلیل مرکز مطالعات راهبردی و بینالمللی (CSIS) در شهریور ۱۴۰۵ بر اساس تصاویر ماهوارهای، از فعالیتهای عمرانی، تقویت ورودی تونلها و توسعه زیرساختهای بیرونی این مجموعه خبر داد.
گزارش تازهتر مؤسسه علوم و امنیت بینالمللی در ۲۴ مهر، بر پایه تصاویر ۱۵ مهر، میگوید ورودیهای شرقی و مسیرهای ورودی غربی همچنان مسدود بودهاند. به ارزیابی این مؤسسه، این وضعیت با توقف فعالیت عملیاتی و ساختوساز عمده سازگار است.
برخی رسانهها به نقل از منابع اطلاعاتی اسرائیل از انتقال سانتریفیوژ یا قطعات آن به داخل مجموعه خبر دادهاند، اما این ادعا مستقلاً تأیید نشده است.
تصاویر ماهوارهای بهتنهایی مشخص نمیکنند داخل مجموعه چه تجهیزات یا موادی هست، آیا غنیسازی انجام میشود یا چه مقدار ماده هستهای در آن نگهداری میشود.
عمق مجموعه از روی شواهد غیرمستقیم ۸۰ تا ۱۰۰ متر تخمین زده میشود، اما عمق واقعی و آرایش زیرزمینی آن معلوم نیست. محل و میزان آسیب در هر حمله هم از پیش معلوم نیست.
۳. چرا فاصله دقیق خطر را نمیتوان گفت؟
فاصلهای که آلودگی به آن میرسد به مقدار ماده آزادشده، مدت نشت، ارتفاع خروج، سرعت و جهت باد، وضعیت جو و شکل زمین بستگی دارد.
هیچکدام از اینها را از پیش نمیدانیم. به همین دلیل هیچ مرز ایمنی ثابتی را نمیتوان اعلام کرد.
۴. فاصله شهرها از تأسیسات
فاصلههای زیر تقریبیاند و از یک نقطه مرجع روی نقشه، حدود ۲ کیلومتر جنوب مجتمع نطنز (۳۳٫۷۰۵ درجه شمالی، ۵۱٫۷۲۵ درجه شرقی) محاسبه شدهاند، نه از مرز واقعی تأسیسات.
اعداد بهصورت خط مستقیم و تا مرکز شهرها هستند: ابیانه ۱۸ کیلومتر، خالدآباد ۲۴، بادرود ۲۶، قمصر ۲۸، نطنز ۲۸، طرقرود ۴۰، کاشان ۴۱، اردستان ۷۰ و اصفهان ۱۱۷ کیلومتر.
🔸 فاصله بهتنهایی معیار ایمنی نیست. شهری که دورتر است ولی در مسیر باد قرار دارد، ممکن است بیشتر از شهری نزدیکتر در معرض آلودگی باشد.
۵. جهت باد
دادههای اقلیمی نشان میدهند که در بخش بزرگی از سال، بهخصوص از اواسط مهر تا اوایل خرداد، بادهای غالب منطقه از سمت غرب میوزند.
در چنین شرایطی، انتقال آلودگی به سمت شرق، از جمله نواحی بادرود و خالدآباد، ممکن است.
اما این فقط یک الگوی میانگین اقلیمی است. مسیر واقعی انتشار به جهت و سرعت باد و شرایط جوی در زمان حادثه بستگی دارد.
۶. قرص ید کمکی نمیکند
قرص یُدید پتاسیم فقط تیروئید را در برابر ید رادیواکتیو محافظت میکند. ید رادیواکتیو، مثل ید-۱۳۱، محصول فرایند غنیسازی اورانیوم نیست و در یک تأسیسات صرفاً غنیسازی انتظار تولید آن نمیرود.
این قرص در برابر HF یا اورانیوم هم محافظتی ندارد و در هر حادثه هستهای فقط با دستور مقام بهداشتی مصرف میشود.
بتادین و تنتور ید برای مصرف خوراکی نیستند و خوردنشان میتواند باعث مسمومیت شود.
۷. چه کار کنیم؟
آلودگی ممکن است با چشم دیده نشود، و نبود بو هم به معنای نبود خطر نیست. ظاهر یا بوی هوا راه تشخیص ایمنی نیست.
اگر مقامات دستور تخلیه دادهاند: دنبال کردن مسیر و دستورالعمل اعلامشده.
اگر مقامات درباره احتمال انتشار مواد خطرناک هشدار دادهاند یا دستور پناه گرفتن دادهاند:
🔸 رفتن به داخل نزدیکترین ساختمان.
🔸 بستن درها و پنجرهها.
🔸 خاموش کردن کولر آبی، هواکشها و هر وسیلهای که هوای بیرون را وارد ساختمان میکند.
🔸 ماندن در اتاقی دور از پنجرهها تا دستور بعدی.
🔸 اگر پیش از رسیدن آلودگی فرصت هست، پوشاندن مخازن آب روباز.
۱.۷. اگر فقط خبر حمله منتشر شده:
خبر حمله بهتنهایی به معنای نشت مواد خطرناک نیست. پیگیری خبر از منابع رسمی و نزدیک نشدن به محل حادثه برای دیدن یا عکس گرفتن.
اگر حمله تأیید شده اما هنوز اطلاعاتی درباره احتمال انتشار مواد خطرناک در دست نیست، افرادی که در نزدیکی محل حادثه زندگی میکنند میتوانند تا روشن شدن وضعیت و دریافت اطلاعیه معتبر بعدی، بهطور موقت داخل ساختمان بمانند، پنجرهها را ببندند و تهویهای را که هوای بیرون را وارد میکند خاموش کنند.
این اقدام احتیاطی به معنای تأیید نشت نیست، و دستور رسمی تخلیه یا پناه گرفتن در هر حال مقدم است.
۲.۷. اگر در معرض آلودگی بودهاید یا علائمی دارید:
🔸 رفتن به فضای بسته، دور از منبع آلودگی.
🔸 درآوردن لباس بیرونی یا آلوده با احتیاط، ترجیحاً بدون رد کردن آن از روی سر، و گذاشتن آن در کیسه پلاستیکی.
🔸 اگر مادهای به پوست رسیده: شستن پوست با آب ولرم و صابون، دستکم ۱۰ تا ۱۵ دقیقه، بدون سابیدن.
🔸 اگر مادهای به چشم رسیده: درآوردن لنز و شستن چشم با آب ولرم، دستکم ۱۰ تا ۱۵ دقیقه.
در هر دو حالت، گرفتن کمک پزشکی فوری.
احتمال جدی استنشاق بهتنهایی دلیل کافی برای تماس فوری با اورژانس یا مراجعه به مرکز درمانی است. نباید منتظر علائم ماند.
پس از استنشاق HF، آسیب شدید ریه (ادم ریوی) و بدتر شدن تنفس ممکن است با تأخیر و تا ۳۶ ساعت بعد ظاهر شود.
سوزش چشم و گلو، سرفه، تنگی نفس یا سوزش پوست نشانههایی هستند که نباید منتظر بهتر شدنشان ماند.
۳.۷. در روزهای بعد:
🔸 پرهیز از مصرف آبهای روباز و محصولات کشاورزی در مناطق مشکوک به آلودگی تا اعلام نتایج آزمایش و توصیه مراجع مسئول.
🔸 اعتماد به دادههای رسمی اندازهگیری.
این پست برای آگاهی عمومی است و جای دستورالعمل مقامات محلی و نیروهای امدادی را نمیگیرد.
* منابع:
csis[.]org/analysis/satellite-imagery-pickaxe-mountain
isis-online[.]org/isis-reports/activity-remains-dormant-at-pickaxe-mountain
thepeninsulaqatar[.]com/article/16/06/2025/level-of-radioactivity-outside-natanz-site-has-remained-unchangediaea
thebulletin[.]org/2025/06/the-radiation-risks-of-irans-nuclear-program-with-or-without-a-strike-on-fordow/
gov[.]uk/government/publications/hydrogen-fluoride-health-effects-incident-management-and-toxicology/hydrogen-fluoride-and-hydrofluoric-acid-general-information
gov[.]uk/government/publications/hydrogen-fluoride-health-effects-incident-management-and-toxicology/hydrogen-fluoride-and-hydrofluoric-acid-toxicological-overview
who[.]int/news-room/questions-and-answers/item/use-of-potassium-iodide-for-thyroid-protection-during-nuclear-or-radiological-emergencies
weatherspark[.]com/y/105119
دوستیابی آنلاین: راهنمای قرار اول امنتر
(زمان مطالعه: حدود ۸ دقیقه)
اپهای دوستیابی سریعترین راه آشنایی با آدمهای تازه شدهاند. خیلی از ما کسی را میشناسیم که شریک زندگیاش را از همین راه پیدا کرده است.
اما آشنایی با یک غریبه در اینترنت ریسکهایی هم دارد که بهتر است از قبل بدانیم. بیشتر این اپها فقط برای افراد بالای ۱۸ سال هستند.
۱. عجله نکردن
وقتی از کسی خوشمان میآید، وسوسه میشویم هرچه زودتر او را ببینیم. اما چند روز گفتوگو قبل از دیدار، هم امنتر است و هم وقت و پول و انرژی را هدر نمیدهد.
علاقهها، شغل و نگاه طرف مقابل به زندگی را میشود از همین گفتوگوها فهمید.
یک نفر تجربهاش را اینطور تعریف کرده: "درست بعد از مَچ شدن قبول کردم برم سر قرار. با خودم فکر کردم که «چرا وقت تلف کنم». اما سر قرار چیزی در رفتار طرف مقابل دیدم که حالم بد شد. بهتره قبل از قرار، چند بار گفتوگو کنید."
هیچکس مجبور نیست زودتر از زمانی که آماده است، کسی را ملاقات کند.
۲. اطمینان از اینکه طرف همان کسی است که میگوید
همه کاربران اپهای دوستیابی کسی که ادعا میکنند نیستند. به کسی که با عکس و هویت جعلی پروفایل میسازد «کتفیش» (catfish) میگویند.
بررسی هویت طرف مقابل کار عجیبی نیست. به احتمال زیاد او هم همین کار را میکند.
چند راه برای این بررسی:
🔹 تماس تصویری کوتاه: یک تماس تصویری یا تلفنی قبل از دیدار، هم استرس را کم میکند و هم هویت را روشن میکند. بعضی اپها تماس تصویری را داخل خود اپ دارند، پس لازم نیست شماره تلفن داده شود. کسی که مدام از تماس تصویری طفره میرود، باید با احتیاط بیشتری با او برخورد کرد.
🔹 تیک تأیید (verified): بسیاری از اپها تأیید چهره دارند. این تیک یعنی عکسها با چهره فرد یکی است، اما اسم یا سن او را تأیید نمیکند.
🔹 عکس گرفتهشده در خود اپ: در بعضی اپها مثل گرایندر، عکسی که با دوربین داخل اپ گرفته شود، نشان ویژهای میگیرد و زمان گرفتنش هم کنارش دیده میشود، مثلاً «همین الان». یعنی عکس تازه است و از گالری یا اینترنت برداشته نشده. البته این نشان هم هویت فرد را تأیید نمیکند.
🔹 شبکههای اجتماعی: حسابهای جعلی معمولاً تازه ساخته شدهاند، دنبالکننده کمی دارند، کسی آنها را در عکسی تگ نکرده و همان عکسهای پروفایل را دارند.
🔹 جستوجوی معکوس عکس (reverse image search): اگر عکس پروفایل در گوگل با اسم کس دیگری پیدا شود، احتمالاً پروفایل جعلی است.
🔹 درخواست یک عکس خاص: مثلاً عکسی در حالی که یک قاشق در دست دارد. آدم واقعی معمولاً مشکلی با این کار ندارد.
۳. مراقبت از پول و اطلاعات شخصی
بسیاری از کلاهبرداریهای عاشقانه (romance scam) از اپهای دوستیابی شروع میشوند.
چند الگوی رایج:
🔹 درخواست پول برای یک «موقعیت اضطراری»، حتی با داستانی باورپذیر.
🔹 کسی که میگوید هموطن است ولی «در کشور دیگری گیر افتاده» و برای برگشتن کمک میخواهد.
🔹 پیشنهاد سرمایهگذاری، رمزارز یا باز کردن حساب.
🔹 درخواست کد پیامکی (SMS) که برای ورود به حساب فرستاده شده. هیچ اپ معتبری این کد را از کاربر نمیخواهد.
فرستادن پول به کسی که او را ندیدهاید، هر دلیلی هم داشته باشد، ریسک بالایی دارد و پولی که فرستاده شود معمولاً برنمیگردد. آدرس خانه، محل کار، نام خانوادگی و اطلاعات بانکی هم بهتر است پیش خودتان بماند.
۴. ماندن در خود اپ
تا زمانی که به طرف مقابل اعتماد پیدا نکردهاید، گفتوگو در خود اپ امنتر است. کلاهبردارها معمولاً سعی میکنند خیلی زود گفتوگو را به واتساپ، تلگرام یا ایمیل ببرند، چون آنجا اپ نمیتواند رفتارشان را ببیند.
اگر شماره خواست، میشود مؤدبانه گفت ترجیح میدهید فعلاً در اپ بمانید.
۵. جدی گرفتن حس درونی
حس درونی معمولاً زودتر از ما میفهمد چیزی درست نیست. مثلاً کسی که درباره خودش چیزی نمیگوید ولی مدام سؤال میپرسد، یا کسی که هنوز شما را ندیده، از عشق حرف میزند.
اگر سر قرار احساس ناراحتی کردید، تمام کردن قرار کاملاً طبیعی است.
میشود بهانه آورد یا از یک دوست خواست زنگ بزند. کارکنان کافه یا بار هم میتوانند کمک کنند.
اینکه طرف مقابل پول شام را داده یا راه دوری آمده، هیچ تعهدی ایجاد نمیکند.
۶. عکس و ویدیوی برهنه و خصوصی
عکسی که فرستاده شود دیگر در کنترل شما نیست، حتی اگر فقط برای یک نفر فرستاده باشید. از هر چیزی هم میشود اسکرینشات گرفت.
بعضی کلاهبردارها پیام، عکس یا ویدیوی خصوصی را ضبط میکنند و بعد با تهدید به پخش آن پول میخواهند (sextortion).
اگر کسی بعد از «نه» گفتن باز اصرار کرد، این رفتار قابل قبول نیست و بهتر است بلاک شود.
فرستادن عکس برهنه برای کسی بدون رضایت او (cyberflashing) نوعی آزار جنسی است و میشود آن را به اپ گزارش داد.
فرستادن یا دریافت عکس برهنه از افراد زیر ۱۸ سال غیرقانونی است.
۷. دیدار در مکان عمومی و مراقبت از نوشیدنی
برای قرار اول بهتر است:
◼ جایی شلوغ با آنتن موبایل باشد، ترجیحاً جایی که آن را میشناسید.
خانه شما یا خانه او نباشد.
◼ با وسیله خودتان بروید و برگردید. داشتن چند اپ تاکسی روی گوشی هم کمک میکند.
◼ قرار ساده باشد، مثلاً یک قهوه.
نوشیدنی را بهتر است فقط مستقیم از متصدی بار یا گارسون گرفت و آن را از جلوی چشم دور نکرد. موادی که برای بیهوش کردن در نوشیدنی ریخته میشوند معمولاً بو، رنگ و مزه ندارند.
در قرار اول، احتیاط درباره الکل و مواد مخدر بیشتر هم لازم است. اگر طرف اصرار دارد بیشتر از آنچه میخواهید بنوشید، این خودش یک نشانه است.
اگر طرف مقابل غیرمنتظره با فرد دیگری آمد، رفتن به یک مکان خصوصی با بیشتر از یک نفر خطرناک است.
۸. رضایت و سلامت جنسی
قرار گذاشتن به معنای رضایت برای رابطه جنسی نیست. رضایت را میشود هر لحظه پس گرفت و هیچکس به کسی رابطه جنسی بدهکار نیست.
اگر طرف مقابل مطمئن به نظر نمیرسد، یا به خاطر الکل و مواد نمیتواند رضایت بدهد، باید متوقف شد.
صحبت کوتاه قبل از رابطه درباره آنچه هر دو میخواهند و نمیخواهند، و همچنین درباره سلامت جنسی و آزمایش بیماریهای مقاربتی (STI)، به هر دو نفر کمک میکند.
بسیاری از این بیماریها علامتی ندارند و آزمایش منظم بهترین راه آگاهی از آنهاست.
۹. خبر دادن به یک دوست
بهتر است یک دوست بداند کجا میروید و با چه کسی. چند پیشنهاد:
◼ فرستادن آدرس محل قرار و اسکرینشات پروفایل طرف مقابل برای دوست.
◼ اشتراکگذاری موقعیت مکانی در طول قرار.
◼ تعیین یک زمان مشخص برای پیام دادن.
◼ یک کلمه رمز که یعنی «همهچیز خوب است».
◼ توافق از قبل درباره اینکه اگر پیام نرسید، دوستتان چه کار کند.
شارژ کامل گوشی یا داشتن پاوربانک را هم نباید فراموش کرد.
۱۰. نکاتی برای کاربران دگرباش
در بعضی کشورها رابطه همجنس جرم است و تیندر، گرایندر و هورنت هشدار میدهند که پلیس در این کشورها از اپهای دوستیابی برای به دام انداختن افراد استفاده کرده است.
چند توصیه برگرفته از خود این اپها:
◼ هنگام سفر، بررسی قوانین محلی و در صورت لزوم پنهان کردن پروفایل.
◼ نگذاشتن عکس چهره در عکسهای عمومی پروفایل و نگه داشتن آن برای عکسهای خصوصی (هورنت).
◼ خاموش کردن «نمایش فاصله» در گرایندر موقعیت را کامل پنهان نمیکند، چون پروفایل همچنان به ترتیب نزدیکی به دیگران نشان داده میشود.
گرایندر امکان قفل PIN و آیکون جایگزین برای اپ را هم دارد.
این پست برای آگاهی عمومی است. اگر در موقعیت خطرناکی هستید، با اورژانس محلی تماس بگیرید.
منابع:
brook[.]org[.]uk/your-life/online-dating-and-staying-safe/
policies.tinder[.]com/safety
help.grindr[.]com/hc/en-us/articles/1500009290262-Safety-tips
help.grindr[.]com/hc/en-us/articles/25490100783379-Meeting-up
help.grindr[.]com/hc/en-us/articles/38406304785555-Taken-on-Grindr
hornetapp[.]com/contributors/support/article/tips-on-how-to-stay-safe
help.hinge[.]co/hc/en-us/articles/360007194774-Safe-Dating-Advice
bumble[.]com/the-buzz/first-date-safety