Filmona Teklay

“ዕላማና፡ ኤርትራ ብኤርትራውያን ምስ ፊልም ዓለም ክትላለ’ዩ ነይሩ” ሰኣላይ ፍራንኮ ሳርዴላ ፍራንኮ ሳርዴላ ይበሃል። ካብ ኤርትራዊት ኣደን ኢጣልያዊ ኣቦን ኣብ 1962 ኣብ ከተማ ከረን ተወሊዱ። ኣቦኡ ወተሃደር ጣልያን ነበረ። ኣቦኡ ድሕሪ ምስዓር ጥልያን ኣብ ኤርትራ ንነዊሕ ዓመታት ስለ ዝተቐመጠ፡ ምስቲ ዝነበሮ ሓያል ፍቕሪ ህዝቢ ኤርትራ፡ ምስ ሞተ፡ ኣብ’ዚ ሃገር ተቐብረ። እቲ ፍቕሪ ድማ ናብ ውላዱ ሰገረ። ፍራንኮ ሳርዴላ ጉዕዞ ትምህርቱ ኣብ ዓዲ ጣልያን ጀሚሩ ምስ ዛዘመ፡ ኣብ ምንቅስቓስ መንእሰያት ተመሃሮን ኣባል ሓፋሽ ውድባትን ኣብ ድያስፖራ ከምኡ ድማ፡ ኣብ ቦሎኛ ኣብ ዝካየድ ዝነበረ ፈስቲቫል ኤርትራውያን ብንጥፈት እጃሙ ኣበርኪቱ። ድሕሪ ናጽነት ድማ፡ ናብ ሃገሩ ብምምላስ ብሲነማቶግራፊ ብዙሓትን ዓበይትን ንባህልን ታሪኽን ኤርትራ ዝገልጻ ፊልምታት ዝሰኣለ ምኩርን ገዲምን ሰኣላይ እዩ። ኣብ እዚ እዋን እዚ ግዳ፡ ካብ እቲ ስራሕ ቁሩብ ጥፍእ ኢሉ ኣሎ። ንኣስተማቓራይ ዕዮ ስነ-ጥበብ፡ “ፍራንኮ ናበይ ከይዱ” ኢሉ ንዝሓትት ንዝነበረ ህዝቢ ከኣ፡ እንሆ ምስኡ ዝገበርናዮ ጽማቝ ዕላል ነቕርበልኩም። -ከም መእተዊ ክዀነና ፍራንኮ፡ ድሕሪ ናጽነት ናበይ ኢኻ ኣቢልካ፧ ስነ-ጥበበዊ ጉዕዞኻ ኣብ ኤርትራኸ መዓስ እዩ ዝጅምር፧ ኣብ ዓዲ ጥልያን ናይ ስነ-ጥበብ ሞያ ዝነበረና ጥርኑፋት ሰባት ነይርና። ድሕሪ’ዚ፡ ናጽነት ምስ ኰነ፡ ኣብ ሓንጐልና ዝነበረ ቀዳማይ ሕቶ፡ “ናጽነትስ መጺኣ፡ እንታይ የድሊ ይኸውን ካባና” ዝብል ሕቶ መጺኡ። ድሕሪኡ ንሓድሕድና ተረዳዲእና፡ “ሃገር ብጽርግያ፡ ቢንቶ ጥራሕ ኣይኰነትን እትህነጽ። ሃገር ብስነ-ጥበብ’ውን ክትህነጽ ኣለዋ” ስለ ዝበልና፡ ናይ ክልተ ዓመት ትምህርቲ ብዛዕባ ዓውዲ ስእሊ ዝግባእ ስልጠና ብምውሳድ፡ ኩሉ ዘድሊ ዕጥቂ ተገዚኡ ብፍቓድ መንግስቲ ኤርትራ ኣብ ሲነማቶግራፊ እንነጥፍ 9 ኣባላት ኣብ 1994 ብጥርኑፍ ናብ ሃገርና ኣቲና። ስለ’ዚ ናይ ስነ-ጥበብ ታሪኽ ጉዕዞይ ኣብ’ዚ ዝበልኩኻ ግዜ’ዩ ብወግዒ ዝጅምር። - ስም ናይታ ሽዑ ዘውጻኹማ ትካልኩም እንታይ እያ ትብል፧ እቶም ሰባት’ከ ብዓል መን እዮም ነይሮም፧ እታ ትካል ኤርትራ ቪድዮ ሰርቪስ (E.V.S) እያ ትበሃል። ከም’ዚ ዝበልኩኻ 9 ሰባት ሒዛ ተበጊሳ። ንሳቶም ድማ ፍራንኮ ሳርዴላ፡ ሃይለ ብርሃነ (ቁልቢ)፡ ግርማይ ንጉሰ፡ ሰሎሞን ኣብርሃ፡ ተመስገን ጸሃየ፡ ምስግና ተስፋይ፡ ዮዲት መስፍን፡ መስፍን ኣስመላሽ፡ በረኸት ቀለታ ኢና እንበሃል። - ሰኣላይ ክትከውን ሓሊምካ ትፈልጥ ነይርካዶ፧ ቀደም ንእሽቶይ እንከለኹ ብወግዒ ነዚ ሞያ ከይጀመርኩ፡ ኣብ ውሽጠይ ባህጊ ናይ’ዚ ሞያ ከም ዝነበረኒ እዝክር እየ። ቅድሚ ናብ ዓውዲ ስእሊ ምእታወይ ግን፡ ኣብ ዓዲ ጣልያን ኣባል ጕጅለ ባህሊ እየ ነይረ። ሙዚቀኛ ኰይነ ጊታር እየ ዝሃርም ነይረ። ኣብ’ቲ እዋን፡ እቲ ንጽንዓት ህዝብናን ቃልስናን ዝገልጽ ጐስጓሳዊ ምርኢታት ነካይድ ነይርና። ነዚ ሞያ‘ዚ ከም ዝሕዝ ዝገበረኒን ዝጸለወኒን ገዲም ስነ-ጥበበኛ ተኽለ ህውከት እዩ። ሓደ ካብቶም ዘኽብሮም ስነ-ጥበበኛታት ሃገርና ድማ እዩ። ንሕና ኣብ ቦሎኛን ካልእን ምርኢት ኣብ ንገብረሉ ዝነበርና ብዓል ‘ቁልቢ’ ኣባላት ስነዳ ኰይኖም፡ ነቲ ንሕናን ህዝቢ ዝገብሮ ዝነበረ ንጥፈታትን እዮም ዝስእሉ ነይሮም። ድሕሪ ናጽነት ፈለማ ናብ ኤርትራ ክንመጽእ እንከለና፡ እቲ ኣብ ውሽጥና ዝነበረ ሓሳብና’ውን እኮ፡ “ኣብ ኤርትራ ብዙሓት ማእለያ ዘይብሎም ካብ ሜዳ ዝመጽኡን ኣብ ውሽጢ ዓዲ ዝጸንሑን ሙዚቀኛታትን ደረፍትን ኣለውዎም። ንሕና ግን፡ ኣብ ከምኡ ዘይኰነ ክንነጥፍ ዘለና ካልእ ናይ ስነ-ጥበብ ስራሕን ፕሮጀክትን ዘይንገብር” ዝብል እዩ ነይሩ ጥሙሕና። - ቀንዲ ዕላማኹም እንታይ ድዩ ነይሩ፧ እቲ ቀንዲ ኣብ ርእስና ዝነበረ ዓቢ ራኢ፡ “ኤርትራስ ብዓይኒ ኤርትራውያን ምስ ዓለም ብፊልም ክትላለ ኣለዋ” ዝብል እዩ ነይሩ። ስለዚ እየ ድማ፡ ሙዚቃ ገዲፈ ናብ ዓውዲ ስእሊ ኣላጊሰ። - ኣብ ውሽጥኻ ፍቕሪ ናይ ስእሊ ነይሩካ’ዩ ማለት እዩ፧ እወ። ቀደም ኣብ ዓዲ ጥልያን ተመሃራይ ኣብ ዝነበርኩሉ፡ ካሜራ ክቡራት እንከለዋ ኣቦይ ገዚኡለይ። ኣቦይ ፍቕሪ ናይ ካሜራ ከም ዝነበረኒ ስለ ዘለለየ’ዩ መስለኒ ዓዲጉለይ። ኣብ 1980 ናተይ ካሜራ ነይራትኒ። እቲ ሽዑ ዝተመሃርኩዎን ዝጥቀመሉን ዝነበርኩ ኣሰኣእላን ትምህርትን፡ ምስ ናይ ሕጂ ምዕባለ ፍልልዩ ሰማይን መሬትን እዩ። እቲ ሲነማቶግራፊ ናይ ፊልምታት ዝምህሩኻ ኣገባብን ምስ ናይ ኣብ ገዛኻ መዘከርታ እትስእሎን ነንበይኑ እዩ። ስለ’ዚ እቲ ዘይርድኦ ውሽጠይ ዘመንጨዎ ፍቕሪ ስእሊ ሓደ ዓቢ ስራሕ ንኽሰርሕ ራእይ ነይሩኒ እዩ ክብለካ ዝኽእል። ስለ’ዚ እታ ዓንተቦይ ዘልዓልካያ ሕቶ መሊሰልካ ክኸውን ተስፋ እገብር። - ናብ ስእሊ ንኽትኣቱ ዝገብረካ ቀንዲ ድፍኢት ወይ ረቛሒ እንታይ እዩ፧ ብንኣሽቱና ኣብ ኣስመራ እንከለና ይዝከረኒ፡ እታ ሓንቲ ዝነበረት ልምዲ ኣብ ሲነማታት ከይድካ ፊልምታት ምዕዛብ እያ። ሰንበት-ሰንበት ኣብ ሲነማታት ሮማ፡ ካፒቶል፡ ኢምፔሮ፡ ... ከይድና ንርኢ። ሕጂ እቲ ፊልምታት ርኢኻ ትም ንምባል ዘይኰነ፡ ሰሙን ምሉእ ኢኻ ንደቂ-ገዛውትኻ ብዛዕባ’ታ ፊልም ተዕልሎምን ትነግሮምን። ብፍላይ ናይ ጥልያን ፊልም እንተ ዀይኑ፡ ምስ’ቲ ናይ ጥልያን ቋንቋ ዝኽእሎ ዝነበርኩ ምስ ተግባራቱ (ኣክሽኑ) ተርእዮም ትንግሮምን። ፍቕሪ ናይ ፊልም ብናኣሽቱና እዩ ምሳና ዓብዩ። ምኽንያቱ፡ ብፊልም ትመሃር፡ ትዘናጋዕ፡ ትስሕቕን ትበኪን። እቲ ናብ ፊልም ገጸይ ክኣቱ ዝደረኸኒ ምኽንያታት እዚ እዩ መስለኒ። - ትካልኩም E.V.S ብዙሕ ስራሓት እዩ ዓሚሙ’ሞ፡ እስከ ንኣጀማምራኹም ከመይ ትዝክሮ፧ ፈለማ ብኸመይ ኢኹም ጀሚርኩም፧ እንታይ ኢኹም ገይርኩም፧ ቤታካም ዝበሃላ ምዕቡላት ካሜራ ተገዚአን። “ነቲ ስራሕ ባዕልና ስኢልና ኤዲት ገይርና፡ ብቪድዮ ፕሮጀክተር ገይርና ኣብ ሲነማታት ከነርእዮ ክንፍትን ኣለና” ብምባል ኢና ጀሚርናዮ። እዚ ፈለማ ንሕና ዘተእታተናዮ እዩ ክብለካ’ውን እኽእል እየ። ብኸምኡ ድማ ከነርኢ ጀሚርና። - እታ ኣብ ኤርትራ ፈለማ ዝሰኣልኩማ ፊልም እንታይ ነይራ፧ ባሩድ -77 እያ ትብል ነይራ። ብቪድዮ ተሰሪሓ ምስ ተወደአት ድማ፡ ንመጀመርታ ግዜ ህዝቢ ኣብ ሲነማታት ኣትዩ ዝረኣያ ፊልም እያ። - ስእሊ መዓስን ብኸመይን ኢኻ ጀሚርካዮ፧ ናብ ዓዲ ጥልያን ምስ ከድኩ፡ ከም’ቲ ኣቐዲመ ዘዕለልኩኻ ኣብ 1980 ቪድዮ ካሜራ ተዓዲጉለይ። ነዛ ካሜራ ኣብ ናይ ምትእኽኻብን ምዝንጋዕን ናይ ስድራቤት፡ ጥምቀት፡ ምኽባር ዕለተ ልደት ኰታ ኣብ ዝዀነ ናይ ስድራ ኣጋጣሚታት እስእለላ ነይ ረ ። - ስምዒታትካ ኣብ ምንባብ፡ ኣቦኻ ዝነበሮ ተራ ክትገልጸልና፧ ኣቦይ ካብ ኣልዓልካዮ ኣዝዩ ፍሉይ ሰብ እዩ ነይሩ። ሳርዴላ ኢናጂዮ እዩ ዝበሃል። ኣብ 2ይ ውግእ ዓለም ዝተሳተፈ ሰብ እዩ። ኣነ ክውለድ እንከለኹ፡ ወዲ 68 ዓመት እዩ ነይሩ፡ ኣደይ ከኣ ጓል 18 ዓመት ነይራ። ንዓይ ከም ኣቦን ኣቦሓጐይን እዩ ነይሩ። ፍሉይ ፍቕሪ ነይሩዎ፡ ብሕንቃቐ’ዩ የዕብዩኒ ክብለካ እኽእል። ኣደይ’ውን ከምኡ። ከም ቈልዓ ኣደይ ክትሃርመኒ ምስ እትደሊ ኣቦይ ይዘርየለይ ነይሩ (ሰሓቕ)። - ናይ ፈለማ ተመኩሮ ስእልኻ ትዝክራዶ፣ እንታይ እያ ነይራ ከተዕልለኒ፧ ኣብ ቮሮና እትበሃል ከተማ ብዕንባባታት ዘጌጸ ቦታ እዩ ነይሩ። ፓርክ እዩ። ናብ’ቲ ቦታ ምስ ስድራይ ምስ ከድና ተመሲጠ ዝሰኣልኩዎ ስእሊ እዩ ነይሩ። እቲ ዕንባባታትን ሰሓቢ ቅርጺ ናይ’ቲ ቦታን ደስ ስለ ዝበለኒ ዝሰኣልኩዎ ስእልታት እዩ ነይሩ። ተዘዋዊረ ስኢለ ምስ ወዳእኩ ንስድራይ ምስ ኣርኣኹዎም፡ ናይ ብሓቂ ተሓጒሶም ኣድኒቖምኒ። “ከማኻ ሰኣላይ የለን። ልክዕ ከምዞም ናይ ቴለቪዥን ሰኣልቲ ኣምሲልካዮ” ክብሉኒ ጀሚሮም። ኣብቲ እዋን’ቲ ወዲ 18 ዓመት እየ ነይረ። እዚ፡ እቲ ናይ ፈለማ ተመኩሮ ስእለይ እዩ ነይሩ። እዚ ድማ ልዑል ምትብባዕ ኣሕዲሩለይ። - ሳርዴላ፡ ምኩር ሰኣላይ ከም ምዃንካ መጠን፡ ዝሰኣልካየን ፊልምታት ሃገርና ብዓል መን እየን፧ ክንደይ’ሞ ክበሃል’ዩ ልዕሊ 100 ፊልምታት ስኢለ እየ። ሕጂ ክዝክረን ኣይክእልን እየ። ካብ ዓዲ ጣልያን ምጽእ ምስ በልና ዝሰኣልናያ ስራሕ ፊልም ኣይኰነትን ነይራ። “ወግዒ ሱሳታት” እትብል ናይ መምህር ሰሎሞን ኮሜድያዊት ስራሕ’ያ ነይራ። ንዓኣ መበገሲ ብምግባር ድማ፡ ብቪድዮ ካሴት ተሓቲሙ ኣብ ምሉእ ዓለም ተሸይጡ ማለት እዩ። እቲ ስራሕ ብዙሕ ጽቡቕ ዝዀነ ግብረ መልሲታት ረኺቡ። ደሓር “እዚ ከነማዕብሎ ኣለና፡ ናብ ፊልም ገጽና ክንከይድ ኣለና” ተባሂሉ። “ደሓን ኩኒ እንዳፍራስ” እትብል ድርሰት ኣብ ኢደይ መጺኣ። ነታ ድርሰት ኣንብባ ምስ ተባሃልኩ፡ ናብ ሽንቲ ቤት ክሸይን ምስ ከድኩ ጀሚረያስ ከይተረደኣኒ፡ ኣብታ ሽንቲ ቤት ኣንቢበ ወዲአያ። ሽዓ ኣብኣ እንከለኹ፡ “እዚኣስ ክትስራሕ ኣለዋ” ዝብል መንፈስ ረቢሹኒ። እቲ ውሳነ ኣብ ሽንቲ ቤት ዝተወስደ ውሳነ እዩ። ብድሕሪ’ዚ ምስቶም ብጾተይ ኰይንና ምስ ተዘራረብና፡ “ያላ ትሰራሕ” ዝብል ናይ ነፍሲ- ወከፍ መንፈስ መጺኡ። “ብኸመይ’ሞ ትሰራሕ ገንዘብ ከድሊ እዩ። ዋላ ገንዘብ ካብ ገለ ክንደሊ ኢና” ተባሂሉ፡ ምስቶም ተዋሳእቲ ተራኺብና። እቲ ገንዘብ ክንደይ ከም ዘድሊ ተረዳዲእና። መዋሊ ናይቲ ገንዘብ ማለት ኣፍራዪ (ፕሮዲሰር) ክርክብ ከም ዘለዎ። “እቲ ዝወሃበና ባጀት ንመስርሒ ናይታ ፊልም ይኸውን። ኩሉ ሰብ ድማ፡ እቲ ስራሕ ምስ ተወደአ ይኽፈል” ዝብል ርድኢት ሒዝና ተበጊስና። ኣብቲ እዋን’ቲ ፊልም ሰሪሕካ ክትዝርግሖ ዝኣምነካ ሰብ’ውን ኣይነበረን። ዝረኸበካ ሰብ፡ “ንስኹምስ ብኸመይ ዓቕሚን፡ ኣገባብን ኢኹም ፊልም ዝኣክል ክትሰርሑ” እዩ ዝበለካ። - ስለምንታይ እዩ ሰብ ከምኡ ዝብል ነይሩ ኣብቲ እዋን፧ ኣብቲ እዋን ምስራሕ ፊልም ልሙድ ስለ ዘይነበረ፡ ብዓብይኡ’ውን እታ ስራሕ ናይ ውግእን ምቕታልን ነገራት ስለ ዝነበራ ዘይሕኰር እምባ ኰይኑ እዩ ዝስምዖ ነይሩ። እቲ ታሪኽ ወይ ዛንታ ናይ’ቲ ፊልም ንመግዛእቲ ስርዓት ደርግ ዝገልጽ’ዩ ነይሩ። - እሞ እንታይ ደኣ ገበርኩም፧ “ትም ኢልኩም ጥራሕ ስርሑ፡ ንዝዀነ ሰብ ኣይትስምዑ” ተባሂሉ ተሰሪሓ። ምስ ተወደአት፡ መመረቕታ ገይርናላ። ኣብ ካዛ ዴልኢታልያኖ ንኹሎም ላዕለዎት ሰበ- ስልጣን ሚኒስተራት ሃገርና ዓዲምናዮም። ቅድሚ ዝዀነ ሓፋሽ ምስ ረኣዩዋ፡ ኣዝዮም ተደኒቖም። “እዚስ ብዘይ ሓገዝ ናይ መንግስቲ ሰሪሕኩሞ፡ መንግስቲ እንተ ዝሕግዘኩም ደኣ እንታይ ዓይነት ስራሕ ምሰራሕኩም ማለት እዩ” ተባሂልና። ብድሕሪ’ዚ ኣብ ዝኽርን ቅንያትን ስርሒት ፈንቅል ንመጀመታ እዋን፡ ብፕሮጀክተር ከነርእያ ተባሂሉ ናብ ባጽዕ ከይድና። - ሃየ! “ናይ ደረፍቲ ፕሮግራም እናሃለወ ደኣ ንዓና ፊልም መን ክርእየልና” ኢልና ዝተሰከፍና፡ ህዝቢ ባጽዕ ግምጥል ኢሉ ነታ ፊልም ክርኢ መጺኡ። ባሩድ - 77 ንመጀመርታ እዋን ዝተረኣየትላ ግዜ ማለት እዩ። ኣነ ብሓጐስ ንብዓት ብንብዓት ኰይነ። ከምቲ ዝበልኩኻ መጽሓፍ “ደሓን ኵኒ እንዳፍራስ” እያ ነይራ እታ ድርሰት፡ ባሩድ-77 ብተመስገን ትኩእ ተጻሒፋ ናብ ፊልም ዝረዓመት እያ። ኣብቲ መጽሓፍ ዘየለ’ውን፡ ብዙሕ ነገራት ወሲኽናሉ ኢና። እዚ ርዱእ ነገር እዩ። ነቲ ህዝቢ ናብቲ ዝነበረ መሪር እዋን ክትመልሶ እንተ ዄንካ ከኣ፡ በቲ ልክዕ ስእሊ ክትህቦ ኣለካ። #Eritrea ይቕጽል..

ልኡላውነትን ግዝኣታዊ ሓድነትን ኤርትራ ብመንጽር ሰነዳት ኢትዮጵያ ኣብ ታሪኽ ዓለምና፡ ንልኡላውነትን ግዝኣታዊ ሓድነትን ጎረቤት ሃገር ኣፍልጦ ዝህብ፡ ብብዝሒ ወግዓዊ ሰነዳት ዝፈረመት እንተላ ኢትዮጵያ ክትከውን ትኽእል’ያ - ዝያዳ መጽናዕቲ ይሓትት። ገዛእቲ ኢትዮጵያ ልኡላውነትን ግዝኣታዊ ሓድነትን ኤርትራ ብምቕባል ካብ ዝፈረሙዎ ሰነዳትን ዘሕለፉዎ ውሳነታትን ዝሃቡዎ መግለጺታትን እስከ ፍሩይ ኣብነታት ክንጠቅስ፥ 1) ኤርትራ ከም ሃገር ቅድሚ ምቛማ፡ ወደብ ባጽዕ ኣብ ትሕቲ ግብጺ እንከላ፡ ንጉስ ኣቢሲንያ ሃጸይ ዮሃንስ 4ይ፣ ንግዳዊ ኣቚሕን ኣጽዋርን ብወደብ ባጽዕ ከእቱ፡ ምስ ብሪጣንያ ብ3 ሰነ 1884፡ ‘ውዕል ሀወት’ ተባሂሉ ዝፍለጥ ሰነድ ፈሪሙ። ባጽዕ ናይ ኣቢሲንያ ከምዘይኮነት ዘመልክት ሰነድ። 2) ብ25 መጋቢት 1889 ሃጸይ ምነሊክ ንጉሰ ነገስት ኣቢሲንያ ምዃኑ ኣዊጁ። ድሕሪ ወርሕን ሰሙንን ብ2 ግንቦት 1889 ከኣ፡ ከበሳን ገማግም ባሕርን ናይ ሎሚ ኤርትራ፡ ግዝኣት ኢጣልያ ምዃኑ ብምቕባል “ውዕል ውጫለ” ከቲሙ። 3) 26 ጥቅምቲ 1996 - ድሕሪ ውግእ ዓድዋ፥ ምነሊክ ክንዮ መረብ-በለሳ-ሙና ዘሎ መሬትን ባሕርን ናይ ሎሚ ኤርትራ፡ ግዝኣት ኢጣልያ ምዃኑ ዝቕበል ንውዕል ውጫለ ዝተክአ “ውዕል ኣዲስ ኣበባ” ፈሪሙ። 4) 10 ሓምለ 1900፥ መረብ-በለሳ- ሙና ዶብ ኢጣልያዊ ግዝኣት ኤርትራን ኣቢሲንያን ምዃኑ ዘነጽር ካልኣይ ሰነድ ተፈሪሙ። 5) 15 ግንቦት 1902፥ ኣብ መንጎ’ታ ግዝኣት ብሪጣንያ ዝነበረት ሱዳን፡ ግዝኣት ጣልያን ኤርትራን ግዝኣት ምነሊክ ኣቢሲንያን ዘሎ ዶባት (ዶባት ምዕራብ ኤርትራ) ዘነጽር ውዕል ተፈሪሙ። 6) 16 ግንቦት 1908፥ ብምብራቕ ኣብ መንጽር ገማግም ቀይሕ ባሕሪ ዘሎ ነዊሕ ዶብ ኤርትራን ኢትዮጵያን ክሳብ ግዝኣት ፈረንሳዊት ሶማሊላንድ (ጅቡቲ) ዘነጽር ሰነድ፡ ኣብ መንጎ ምነሊክን ጣልያንን ተፈሪሙ። 7) 2 ታሕሳስ 1952፥ ሕቡራት ሃገራት ብውሳነ 390 (A)V ኤርትራ ብፈደረሽን ምስ ኢትዮጵያ ክትቁረን ወሲኑ። እዚ ውሳነ’ዚ፡ እቲ ፍሉጥ ኣህጉራዊ ዶብ ኤርትራን ኢትዮጵያን ከምዘለዎ ዕቁብ ምዃኑ ዘነጽር ኮይኑ፡ ኢትዮጵያ ተቐቢላ ፈሪማትሉ። 8) 11 ነሓሰ 1952፥ ሃጸይ ሃይለስላሰ ብባይቶ ኤርትራ ዝጸደቐ ህንጻ መንግስቲ (ቅዋም) ኤርትራ ብወግዒ ተቐቢሉ ፈሪሙሉ። እቲ ቅዋም፡ ኤርትራ ነቲ ብመግዛእቲ ዝተሓንጸጸ ዶባታ ሓልያ ፡ ምስ ኢትዮጵያ ብውዕል ፈደረሽን እትነባበር፡ ርእሰ ምምሕዳራዊት ኣካል ምዃና ዘነጽር እዩ። 9) 14 ሕዳር 1962፥ ባይቶ ኤርትራ ንፈደረሽን ከፍርሶ ድሕሪ ምስግዳዱ፡ ሃጸይ ሃይለስላሰ፡ እታ ግዝኣት ጣልያን ዝነበረት ኤርትራ፡ መበል 14 ክፍለ ሃገር ኢትዮጵያ ክትከውን ወሲኑ። ዶባታ ግን ከይተተንከፈ ከምዘለዎ ተዓቂቡ ከምዝቕጽል ገይሩ። 10) 16 ግንቦት 1976፥ ስርዓት ደርግ፡ ኤርትራ እቲ ፍሉጥ መግዛእታዊ ዶባታ ተሓልዩ፡ መሰል ርእሰ ምምሕዳር ክወሃባ (ራስ ገዝ) 9 ነጥቢታት ዝሓዘ፡ ብሰውራ ኤርትራ ተቐባልነት ዘይረኸበ እማመ ሰላም ኣቕሪቡ። 11) 27 ሚያዝያ 1993፥ ውጽኢት ረፈረንዱም ምስ ተኣወጀ፡ መንግስቲ ኢትዮጵያ እቲ ረፈረንደም ቅኑዕን ፍትሓዊን ምዃኑ ብምእማን ከምዝቕበሎ ኣፍሊጡ። 12) 4 ግንቦት 1993፥ መሰጋገሪ መንግስቲ ኢትዮጵያ ንናጽነትን ልኡላውነትን ኤርትራ፡ ብመሰረት ፍሉጥ ኣህጉራዊ ዶባታ፡ ኣፍልጦ ከም ዝህቦ ወግዓዊ መግለጺ ኣውጺኡ። 13) 30 ሓምለ 1993፥ ኣብ መንጎ መንግስቲ ኤርትራን መሰጋገሪ መንግስቲ ኢትዮጵያን ስምምዕ ሰላምን ምትሕብባርን ኣዲስ ኣበባ ተፈሪሙ። እቲ ስምምዕ፡ ኣብ መንጎ ክልተ ልኡላውያን ሃገራት ዝተፈጸመ ኮይኑ፡ ኢትዮጵያ ናጻ ተጠቃሚት ወደባት ባጽዕን ዓሰብን ክትከውን ዘፍቅድ ነበረ። 14) 12 ታሕሳስ 2000፥ መንግስቲ ኢትዮጵያ፡ ጉዳይ ዶብ ኤርትራን ኢትዮጵያን ብመሰረት መግዛእታዊ ውዕላት 1900፣ 1902፣ 1908፣ ናይ መወዳእታን ቀያድን ብይን ክወሃቦን ዳግም ክሕንጸጽን ክምልከትን፡ ስምምዕ ኣልጀርስ ፈሪሙ። 15) 13 ሚያዝያ 2002፥ ኮምሽን ዶብ ኤርትራን ኢትዮጵያን ብይኑ ሂቡ። ብኡ ንብኡ፡ ሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢ ኢትዮጵያ፡ ሃገሩ ከም ዝተዓወተተን ነቲ ብይን ብሓጎስ ከም እትቕበሎን ብማዕከናት ዜና ሃገሩ ንህዝቢ ኢትዮጵያን ዓለምን ኣፍሊጡ። 16) 4 ሕዳር 2004፥ መንግስቲ ኢትዮጵያ ንብይን ኮምሽን ዶብ ነጺጉዎ ድሕሪ ምጽናሕ፡ ነቲ ውሳነ ብመትከል ከም እተቐበሎ ብወግዒ ኣፍሊጡ፣ ትግባረኡ ንምስላጥ ድማ ብዓል 5 ነጥቢ እማመ ኣቕሪቡ። 17) ሕዳር 2007፥ ኮምሽን ዶብ ኤርትራን ኢትዮጵያን፡ ነቲ ልዕሊ 1000 ኪ.ሜ. ዝንውሓቱ ዶብ ኤርትራን ኢትዮጵያን ብማንዛ ምምልካት፡ ብጂኦግራፊያዊ መራኸቢ ነጥቢታት (Coo­ordinates) እንተላይ ኣዕኑድ ዝትከለሉ ደቂቕ ዝርዝራት ኣነጺሩ 45 ካርታታት ንመንግስቲ ኢትዮጵያ ኣረኪቡዎ። ንመንግስቲ ኤርትራን ሕቡራት ሃገራትን እውን ብተመሳሳሊ። 18) 9 ሓምለ 2018፥ ቀዳማይ ሚኒስተር ኢትዮጵያ፡ ኣቢይ ኣሕመድ፡ ኢትዮጵያ ንውዕል ኣልጀርስ ብዘይ ዝኾነ ቅድመ ኩነት ከም እትቐበሎ ዘነጽር “ኣዋጅ ሰላምን ምሕዝነትን ኣስመራ” ከቲሙ። 19) 16 መስከረም 2018፥ እቲ ኣብ ኣስመራ ዝተፈረመ ስምምዕ ኣህጉራዊ ሚዛን ንክህልዎ እንደገና ኣብ ስዑዲ ዓረብ፡ ንጉስ ቢን ዓብደልዓዚዝን ወራስ ዓራት መሓመድ ቢን ሳልማንን፡ ዋና ጸሓፊ ሕቡራት ሃገራት ኣንቶንዮ ጉተረዝን ዋና ጸሓፊ ሕብረት ኣፍሪቃ ሙሳ ፋቂን፡ ከምኡ’ውን ሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢ ሕቡራት ኢማራት ዓረብ ሸኽ ዓብዱላሂ ቢን ዛይድ ኣናህያን ኣብ ዝተረኽብሉ ዳግም ተፈሪሙ። 20) 2 ሕዳር 2022፥ ውዕል ፕሪቶርያ፡ ዓንቀጽ 8፡ ኣብ ኣህጉራዊ ዶብ ሰራዊት ናይ ምስፋርን ዶብ ናይ ምሕላውን ሓላፍነት ዘለዎ፡ ፈደራላዊ መንግስቲ ጥራይ ምዃኑ ኣነጺሩ። እዚ ዓንቀጽ’ዚ ኣብቲ ውዕል ዝኣተወሉ ምኽንያት፡ ውዕል ኣልጀርስ ተፈጻምነት ንክህልዎን ህወሓት ንኸይዕንቅጽን ተባሂሉ እዩ። ካልእ ዝርዝራት እውን ምውሳኽ ምተኻእለ። ኩሉ’ዚ ሰነዳት’ዚ ኣብ ከብሒ ቤተ መንግስቲ ኢትዮጵያን ኣብ ኩሉ ህዝባዊ መወከሲታትን ዝርከብ እዩ። ገዛእቲ ኢትዮጵያ እምበኣር፡ ንልዕሊ 100 ዓመት ልኡላውነትን ግዝኣታዊ ሓድነትን ኤርትራ ዝቕበል ብዙሕ ሰነዳት እናፈረሙ እዮም መጺኦም። እቲ ጸገም ዝፈረሙዎ ዘየኸብሩን ተተመሊሶም ዝኽሕዱን ምዃኖም እዩ። ቦርድ ክፍሊ ጋዜጣ

President Isaias Afwerki arrives in Moscow President Isaias Afwerki arrived in Moscow this morning to participate in the Third Russia-Africa Summit, which will be held from 28 to 29 October. The Summit will focus on cooperation in the areas of the economy, investment, trade, energy, food security, agriculture and security. On the sidelines of the Summit, President Isaias will also meet with President Vladimir Putin to discuss the strengthening of bilateral ties and other matters of mutual importance. The Presidential delegation includes Mr. Osman Saleh, Minister of Foreign Affairs. The first Russia-Africa Summit was held in October 2019 in Sochi, while the second Summit was held in Saint Petersburg in July 2023 under the theme “For Peace, Security and Development.”