Nick

Voordat ik iedereen een zalig kerstfeest toewens nog wat stof tot nadenken over de afstand die is ontstaan tussen de EU en de VS. De Europese Unie wijst haar problemen graag toe aan externe factoren: aan Poetin, aan Trump, aan “desinformatie van buitenaf”. Maar wie eerlijk kijkt, ziet dat veel van wat vandaag misgaat in Europa het directe gevolg is van keuzes die de EU zelf heeft gemaakt. Structureel, ideologisch en institutioneel. Al in 2005 trokken burgers in Nederland en Frankrijk een duidelijke grens. Zij stemden tegen de Europese Grondwet. Dat signaal werd niet gerespecteerd. In plaats daarvan werd vrijwel dezelfde inhoud via een omweg alsnog ingevoerd met het Verdrag van Lissabon. Juridisch correct misschien, maar politiek en democratisch ronduit problematisch. Het was het begin van een diepgaande vertrouwensbreuk tussen Europese burgers en Europese instellingen. In 2016 herhaalde dit patroon zich. De Nederlandse bevolking stemde ‘nee’ tegen het associatieverdrag met Oekraïne. Opnieuw werd de uitslag genegeerd via een aanvullende verklaring. De plechtige belofte dat Oekraïne nooit EU-lid zou worden en dat militaire betrokkenheid uitgesloten was, bleek later weinig waard. Daarmee werd het signaal afgegeven dat democratische inspraak slechts wordt geaccepteerd zolang de uitkomst past binnen de gewenste koers. Dit raakt aan een fundamenteler probleem: het democratisch tekort van de EU. De Europese Commissie is niet rechtstreeks verkozen, maar bezit het exclusieve recht om wetgeving voor te stellen. Het Europees Parlement kan geen wetten initiëren. Nationale parlementen krijgen vaak pas laat inzicht in EU-voorstellen en hebben beperkte ruimte voor correctie. Macht concentreert zich steeds verder op een niveau dat zich onttrekt aan directe democratische controle. Die machtsverschuiving wordt versterkt door het Europese Hof van Justitie. EU-recht heeft in de praktijk voorrang op nationaal recht, inclusief grondwetten. Door steeds ruimere interpretaties van verdragen verschuiven bevoegdheden structureel richting Brussel, zonder expliciet democratisch mandaat. Lidstaten hebben nauwelijks mogelijkheden om deze ontwikkeling terug te draaien. Economisch gezien heeft de EU eveneens fundamentele fouten gemaakt. De invoering van de euro heeft economieën samengebracht die structureel verschillen in productiviteit, schuldenlast en begrotingsdiscipline. Het beleid van de Europese Centrale Bank past niet bij alle lidstaten tegelijk. Dit heeft geleid tot inflatie, vermogensongelijkheid en koopkrachtverlies, vooral in landen die financieel relatief solide waren. Nationale regeringen dragen de gevolgen, maar hebben nauwelijks monetaire beleidsruimte. Daarbovenop heeft de EU een energietransitie doorgedrukt die onvoldoende rekening houdt met economische realiteit en mondiale concurrentie. Hoge energieprijzen en een overdaad aan regels hebben de concurrentiekracht van Europese bedrijven ondermijnd. Industrie vertrekt, investeringen blijven uit en het levensonderhoud wordt voor steeds meer mensen onbetaalbaar. Hetzelfde patroon zien we bij migratie en open grenzen. Het probleem is niet alleen de schaal en het gebrek aan controle, maar ook de culturele gevolgen. Massale immigratie zonder integratie tast de sociale cohesie aan. Europese cultuur - gevormd door geschiedenis, tradities, waarden en gedeelde normen - staat onder druk. En cultuur is geen bijzaak. Politics is downstream from culture. Als de culturele basis verdwijnt, volgt politieke instabiliteit vanzelf. Dat zien we terug in spanningen rond veiligheid, onderwijs, woningmarkt en zorg, maar ook in het verlies van een gedeeld maatschappelijk referentiekader. Tegelijkertijd stapelt de EU regelgeving op regelgeving. Vooral het midden- en kleinbedrijf, de motor van de Europese economie, wordt geconfronteerd met complexe, kostbare en vaak ideologisch gedreven verplichtingen. Ondernemerschap maakt plaats voor bureaucratische overleving. In de landbouw zien we een vergelijkbaar top-down beleid. Boeren worden geconfronteerd met verregaande maatregelen zonder realistische alternatieven of voldoende draagvlak. Voedselzekerheid wordt behandeld als een sluitpost, terwijl de Covid-crisis juist heeft laten zien hoe kwetsbaar Europa is geworden. Strategische autonomie begint bij energie én voedsel. Ook fundamentele vrijheden staan onder druk. Onder het mom van het bestrijden van desinformatie wordt steeds vaker gestuurd op wat wel en niet gezegd mag worden, terwijl achteraf blijkt dat officiële EU-standpunten over Covid, klimaat en geopolitiek lang niet altijd volledig of correct waren. Tegelijk wordt de privacy van burgers ingeperkt met argumenten als veiligheid, terwijl de Europese Commissie zelf opvallend weinig transparantie toont. Dat ondermijnt vertrouwen. Wie macht uitoefent namens burgers, moet het goede voorbeeld geven. Daarnaast wordt publiek geld gebruikt om NGO’s te financieren die beleid beïnvloeden of uitvoeren dat de EU zelf formeel niet kan of mag doen. Daarmee wordt democratische controle omzeild en verantwoording uitgehold. Op het gebied van buitenlands beleid ontwikkelt de EU zich tot een geopolitieke speler zonder duidelijk democratisch mandaat. Sancties, wapenleveranties en strategische keuzes worden genomen met verstrekkende gevolgen voor burgers, maar zonder breed maatschappelijk debat. De verhouding tussen EU-defensie, NAVO en nationale krijgsmachten wordt steeds onduidelijker. De EU heeft zichzelf altijd gepresenteerd als een project van vrede en welvaart. Toch is de afgelopen jaren diplomatie rond het conflict tussen Rusland en Oekraïne vrijwel volledig vervangen door escalatie en sancties. Die sancties raken vooral de Europese bevolking in koopkracht en economische zekerheid, terwijl serieuze vredesinitiatieven zijn genegeerd of zelfs gesoboteerd. Het fundamentele probleem van de Europese Unie is niet extern, maar intern: een systeem dat steeds meer macht concentreert, steeds minder verantwoording aflegt en steeds verder verwijderd raakt van de burgers namens wie het zegt te handelen. De toren van Babel wankelt. In plaats van anderen de schuld te geven, moeten Europese leiders in de spiegel kijken, verantwoordelijkheid nemen en terugkeren naar de basis: economische samenwerking via de interne markt, respect voor nationale democratieën, culturele soevereiniteit en een realistisch, diplomatiek buitenlands beleid, inclusief steun voor serieuze vredesbesprekingen. Ik wens iedereen een zalig kerstfeest 🎄✝️