Νεκτάριος

Το νέο τραπεζικό σκάνδαλο και η Ελλάδα Η τραπεζική κρίση στην Παραγουάη, με επίκεντρο την ψηφιακή τράπεζα Ueno Bank, εξελίχθηκε σε πολιτικό σεισμό - αποδεικνύοντας πόσο επικίνδυνη μπορεί να γίνει η διασύνδεση τραπεζών, μεγάλων επιχειρηματικών ομίλων, πολιτικής εξουσίας και δημόσιου χρήματος. Στις 3 Νοεμβρίου 2026, η Κεντρική Τράπεζα της χώρας έθεσε την Ueno σε διαδικασία εξυγίανσης - επειδή η κεφαλαιακή της επάρκεια είχε υποχωρήσει κάτω από το 50% του ελάχιστου νόμιμου ορίου. Η τράπεζα είχε περίπου 3 εκατομμύρια πελάτες - ενώ διαχειριζόταν δημόσια κεφάλαια που υπολογίζονταν σε περίπου 850 εκατ. δολάρια. Η εποπτική έρευνα ανέδειξε σοβαρά ερωτήματα για δάνεια προς επιχειρήσεις συνδεδεμένες με τον βασικό μέτοχο, τον όμιλο Grupo Vázquez - επίσης για την ποιότητα των πιστωτικών αξιολογήσεων και των εξασφαλίσεων. Η υπόθεση συνδέθηκε πολιτικά με τον πρόεδρο S. Peña - ο οποίος είχε προηγούμενη επιχειρηματική συμμετοχή στον όμιλο, υποστηρίζοντας ότι την είχε πουλήσει τον Μάρτιο του 2025 και αρνούμενος οποιαδήποτε παράνομη εμπλοκή. Η πολιτική κατάληξη ήταν δραματική: στις 5 Νοεμβρίου ο Peña υπέβαλε την παραίτησή του - ενώ στις 6 Νοεμβρίου η Γερουσία προχώρησε στην αποπομπή του. Ο αντιπρόεδρος P. Alliana ανέλαβε την προεδρία και ο Peña τέθηκε σε κατ’ οίκον περιορισμό - εν αναμονή της δικαστικής διερεύνησης. Παράλληλα, η έρευνα επεκτάθηκε σε πρώην τραπεζικά στελέχη και επιχειρήσεις του ομίλου. Το σημαντικότερο οικονομικό ζήτημα αφορά τον δημόσιο ασφαλιστικό οργανισμό IPS. Σύμφωνα με τη διοίκηση του οργανισμού, είχε περίπου 355 εκατ. δολάρια τοποθετημένα στην Ueno - ενώ οι επενδυτικές καταστάσεις του IPS αποτυπώνουν έκθεση περίπου 348,5 εκατ. δολαρίων στο τέλος Σεπτεμβρίου 2026. Πρόκειται για ασφαλιστικά αποθεματικά και όχι για επιβεβαιωμένες ζημίες - με τη δυνατότητα ανάκτησής τους να βρίσκεται πλέον στο επίκεντρο της διαδικασίας εξυγίανσης. Ιδιαίτερη σημασία έχει το γεγονός ότι, η έκθεση αυτή αντιστοιχούσε περίπου στο 9% του συνολικού επενδυτικού χαρτοφυλακίου του IPS - ενώ η συγκέντρωση των καταθέσεων στην Ueno είχε ήδη προκαλέσει ερωτήματα από την ελεγκτική αρχή της χώρας (όπως σε εμάς τα 65 δις € που δανείζεται το κράτος από τα ασφαλιστικά ταμεία και τους υπόλοιπους φορείς). Η Παραγουάη έχει προηγούμενη οδυνηρή τραπεζική εμπειρία. Κατά την τραπεζική κρίση 1995-1998, 15 από τις 19 εγχώριες τράπεζες έκλεισαν ή απορροφήθηκαν - ενώ οι ζημίες έφθασαν περίπου το 10% του ΑΕΠ. Ο δημόσιος τομέας επωμίστηκε το μεγαλύτερο μέρος του κόστους, κυρίως εξαιτίας της απώλειας καταθέσεων δημόσιων οργανισμών και της κάλυψης εγγυήσεων καταθέσεων - ενώ ο IPS υπέστη επίσης πολύ μεγάλες απώλειες, οι οποίες οδήγησαν σε κρατική παρέμβαση μέσω μακροχρόνιων ομολόγων. Η Ελλάδα δεν βρίσκεται στην ίδια κατάσταση, αλλά η δική της τραπεζική εμπειρία δημιουργεί εξίσου σοβαρά ερωτήματα - ειδικά μετά το PSI του 2012. Το κρίσιμο ζήτημα είναι η σχέση μεταξύ των χρημάτων που διέθεσε το Δημόσιο, των ποσών που ανακτήθηκαν και των τιμών στις οποίες ξεπουλήθηκαν αργότερα οι τραπεζικές συμμετοχές του ΤΧΣ. Η «αποεπένδυση», με τις μεγάλες υπεραξίες που δημιουργήθηκαν για τους νέους μετόχους των τραπεζών, εγείρει σοβαρά ερωτήματα για τη ζημία των φορολογουμένων - επίσης για τη μεταφορά των μελλοντικών υπεραξιών στον ιδιωτικό τομέα. Υπάρχουν επιπλέον δύο σημαντικές σημερινές πτυχές: (α) Οι αναβαλλόμενοι φόροι (DTCs). Σύμφωνα με το ΔΝΤ, ανέρχονταν σε 11,5 δις € τον Δεκέμβριο του 2025 - αντιπροσωπεύοντας το 43,4% των εποπτικών κεφαλαίων CET1 των ελληνικών τραπεζών. Δεν αποτελούν άμεση κρατική δαπάνη - αλλά έναν μηχανισμό που μπορεί, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, να οδηγήσει σε κεφαλαιακή ενίσχυση από το Δημόσιο. Επομένως, ένα σημαντικό μέρος της κεφαλαιακής ποιότητας των τραπεζών εξακολουθεί να συνδέεται με τη δημοσιονομική δυνατότητα του ελληνικού κράτους - η οποία με τη σειρά της βασίζεται στην υπερφορολόγηση των Ελλήνων. (β) Το πρόγραμμα «Ηρακλής». Μέσω αυτού, οι τράπεζες μεταβίβασαν μεγάλα χαρτοφυλάκια κόκκινων δανείων - με τις τιτλοποιήσεις να στηρίζονται σε κρατικές εγγυήσεις για τις ομολογίες υψηλής εξοφλητικής προτεραιότητας. Το ΔΝΤ υπολογίζει ότι, οι συνολικές ενδεχόμενες υποχρεώσεις του Δημοσίου που συνδέονται με το τραπεζικό σύστημα ανέρχονταν σε 36,4 δις € - ή περίπου 14,6% του ΑΕΠ του 2025. Στο ποσό περιλαμβάνονται οι DTCs, οι εγγυήσεις του «Ηρακλή» και άλλες τραπεζικές εγγυήσεις - ενώ δεν πρόκειται για πραγματοποιημένες ζημίες, αλλά για δυνητικούς δημοσιονομικούς κινδύνους. Παράλληλα, περίπου 2,4 εκατομμύρια δανειολήπτες και εκατοντάδες χιλιάδες ακίνητα βρίσκονται υπό τη διαχείριση των servicers - ενώ η μεγάλη συγκέντρωση του τραπεζικού συστήματος δημιουργεί πρόσθετα ερωτήματα. Σύμφωνα με το ΔΝΤ, οι δέκα μεγαλύτερες κοινές επιχειρηματικές πιστωτικές εκθέσεις των συστημικών τραπεζών αντιστοιχούν στο 81% των συνολικών εποπτικών κεφαλαίων Tier 1 - μετά τον υπολογισμό των μέτρων περιορισμού του πιστωτικού κινδύνου. Πρόκειται για σημαντικό κίνδυνο συγκέντρωσης, επειδή ενδεχόμενες δυσκολίες σε μεγάλους επιχειρηματικούς ομίλους θα μπορούσαν να επηρεάσουν ταυτόχρονα περισσότερες τράπεζες - όταν την ίδια στιγμή, η πρόσβαση των μικρομεσαίων επιχειρήσεων στη χρηματοδότηση παραμένει ένα από τα σημαντικότερα προβλήματα της ελληνικής οικονομίας. Υπάρχει, όμως, και μία ακόμη διάσταση που δεν πρέπει να παραβλέπεται: η εκροή των τραπεζικών κερδών προς το εξωτερικό. Είναι απαράδεκτο οι τράπεζες που ανακεφαλαιοποιήθηκαν με χρήματα των Ελλήνων φορολογουμένων να διανέμουν πλέον μεγάλα μερίσματα - το μεγαλύτερο μέρος των οποίων καταλήγει σε ξένους μετόχους, μετά τον αφελληνισμό τους. Εν προκειμένω, για τη χρήση του 2024, από τα περίπου 1,23 δις € που διένειμαν οι τέσσερις συστημικές τράπεζες, πάνω από 1 δις € κατέληξε σε ξένους επενδυτές - ενώ πρόκειται για εκροή εισοδημάτων προς το εξωτερικό, η οποία επιβαρύνει το ισοζύγιο πρωτογενών εισοδημάτων και, κατ' επέκταση, το ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών. Επιπλέον, αναδεικνύεται ένα ευρύτερο ερώτημα: κατά πόσο η υψηλή τραπεζική κερδοφορία μετατρέπεται σε παραγωγικές επενδύσεις, χρηματοδότηση μικρομεσαίων επιχειρήσεων, νέες θέσεις εργασίας και αύξηση της εγχώριας παραγωγικότητας. Το συμπέρασμα δεν είναι ότι η Ελλάδα αντιμετωπίζει σήμερα μια νέα Ueno - αλλά πως πρέπει να ελεγχθεί πλήρως η σχέση τραπεζικού συστήματος, μεγάλων επιχειρήσεων και Δημοσίου, καθώς επίσης η «αποεπένδυση» του ΤΧΣ. Το ουσιαστικό ερώτημα είναι ένα: Γιατί όταν οι τράπεζες κερδίζουν, οι υπεραξίες ανήκουν κυρίως στους ιδιώτες, ενώ όταν δημιουργούνται μεγάλες ζημίες, το κράτος και οι φορολογούμενοι καλούνται να αναλάβουν σημαντικό μέρος του κινδύνου; Αυτό είναι το κοινό πολιτικοοικονομικό ζήτημα που συνδέει την Παραγουάη με την Ελλάδα - ενώ δεν αφορά μόνο τη σταθερότητα των τραπεζών, αλλά και την ίδια τη λειτουργία της δημοκρατίας.