Neva Ciftcioglu Banes

Ardından birbirinden farklı senaryolar geliyor: Savaş, enerji kesintileri, küresel krizler, uzaylılar, gökyüzünde yaşanacak olaylar, dünyanın sallanacağı felaketler… Peki, gerçekten büyük bir tehlike mi yaklaşıyor? Elbette olabilir. Dünyanın dengesi zaten pamuk ipliğine bağlı. Savaşlar çıkabilir, doğal afetler yaşanabilir, enerji sistemleri çökebilir, tedarik zincirleri kesintiye uğrayabilir. Bunların hiçbiri bilim kurgu değil. Dolayısıyla evde bir hafta boyunca idare etmeye yetecek kadar su, yiyecek ve gerekli ilaçları bulundurmak akıllıca bir tedbirdir. Bunun için birilerinin bizi uyarmasını beklememize bile gerek yok. Benim sorguladığım hazırlıklı olmak değil, hazırlıklı olmaya çağrılırken hangi duygunun harekete geçirildiği. Neden bu kadar çok korku senaryosu? Neden birbirinden farklı felaket ihtimalleri aynı anda önümüze geliyor? Neden sıradan bir tedbir çağrısı, bazen dünyanın sonu yaklaşıyormuş hissi yaratacak bir anlatıya dönüşüyor? İnsanlara riskleri anlatmakla insanları korkuyla yönetmek arasında ince ama önemli bir çizgi var. Bir de meselenin başka bir boyutu var: Toplumsal davranış. Bir kriz sırasında kimler talimatlara uyacak? Kimler sorgulayacak? Kimler hazırlıklı olacak, kimler olmayacak? İnsanlar belirsizlik karşısında ne kadar çabuk korkacak, ne kadar çabuk otoriteye yönelecek? Krizler, toplumların davranışlarını gözlemlemek ve yönetim politikalarını sınamak için fırsatlar yaratabilir. Bu bilinen bir olgu. Ancak buradan hareketle bugün yapılan hazırlık çağrılarının gizli bir itaat testi olduğu sonucuna varamayız. Bunun için somut kanıt gerekir. Yine de soruyu sormak hakkımız değil mi? Yaşanabilecek bir krizden önce insanlara hazırlıklı olmaları söyleniyor. Diyelim ki bir kriz yaşandı ve hazırlıksız yakalananlar büyük sıkıntı çekti. Bu kez onlara, “Size söylemiştik. Neden dinlemediniz?” denebilir. Peki ya kriz korkusuyla insanlar daha önce sorgulamaktan çekindikleri uygulamaları kabul etmeye başlarsa? Ya güvenlik gerekçesiyle sunulan her yeni kural, zamanla sorgulanamaz hâle gelirse? Bunlar gerçekleşeceği kesin olan senaryolar değil. Fakat kriz dönemlerinde özgürlük, güvenlik ve itaat arasındaki ilişkinin sorgulanması gerektiğini hatırlatan ihtimaller. Çünkü korku, insanın yalnızca duygularını değil, karar verme biçimini de etkileyebilir. Sürekli tehdit altında olduğunu düşünen bir insan, normal şartlarda kabul etmeyeceği uygulamaları daha kolay kabul edebilir. Üstelik algoritmaların korku uyandıran içerikleri tekrar tekrar önümüze çıkarması, dünyanın gerçekten olduğundan daha tehlikeli ve felaketlerin daha yakın olduğu hissini yaratabilir. O hâlde ne yapmalıyız? Bence cevabı basit. Evimizde gerekli temel ihtiyaçları bulunduralım. Suyumuzu, yiyeceğimizi ve ilaçlarımızı planlayalım. Resmî uyarıları takip edelim. Bilgiyi farklı kaynaklardan doğrulayalım.Ama korkuya teslim olmayalım. Tedbirli olmak başka, korkuyla yönetilmek başka. Sorgulamak başka, her söylenene inanmak başka. Ben hazırlıklı olacağım. Ama neden hazırlıklı olmam gerektiğini de sorgulayacağım. Çünkü akıl, yalnızca tehlikeyi önceden görmek değildir. Tehlike anlatısının kendisini de sorgulayabilmektir. Haklı mıyım? Bilmiyorum. Bir itaat testi yürütüldüğünü iddia etmiyorum. Elimde bunu kanıtlayan bir veri yok. Sadece şunu düşünüyorum: Bir toplumun ne kadar hazırlıklı olduğu kadar, korkutulduğunda nasıl davrandığı da önemlidir. Ve bazen sorulması gereken en önemli soru, “Ne olacak?” değil, “Bu korku bize ne yaptırıyor?” sorusudur.