Miklos Palko

Zowel in de Sovjet-Unie (waarvan Rusland de kern vormde) als in China vond onder communistische regimes grootschalige onteigening en collectivisatie van boerengrond plaats. Dit leidde tot enorme menselijke en economische catastrofes, vooral hongersnoden met miljoenen doden.[](<britannica.com/place/Soviet-…>) ### Sovjet-Unie (jaren 1920-1930) Onder Stalin werd vanaf eind jaren 1920 de landbouw gedwongen gecollectiviseerd als onderdeel van de Vijfjarenplannen. Boeren moesten hun privégrond, vee en gereedschap afstaan aan *kolchozen* (collectieve boerderijen) of *sovchozen* (staatsboerderijen). Dit ging gepaard met **dekoelakisatie**: de “liquidatie van de koelakken als klasse”. Koelakken (rijkere of zelfstandigere boeren) werden onteigend, gearresteerd, gedeporteerd naar afgelegen gebieden (Siberië, Kazachstan, etc.) of geëxecuteerd. Schattingen: 1,5–2+ miljoen mensen gedeporteerd in 1930-1933; honderdduizenden stierven tijdens of na deportatie. Bijna alle individuele boerderijen verdwenen; tegen 1937-1940 was >90% van de landbouwgrond gecollectiviseerd.[](<en.wikipedia.org/wiki/Collec…>) **Gevolgen:** - Massaal verzet: boeren slachtten vee (verlies van tientallen miljoenen dieren), waardoor de productiviteit instortte. - Hongersnood van 1930-1933, met de **Holodomor** in Oekraïne als zwaartepunt (3,5–5 miljoen doden alleen in Oekraïne; totaal in de USSR vaak geschat op 5–7+ miljoen of meer, inclusief Kazachstan en de Noord-Kaukasus). De staat legde onrealistisch hoge graanquota op, confisqueerde voedsel (ook zaaigoed) en weigerde vaak hulp, terwijl graan werd geëxporteerd.[](<britannica.com/event/Holodom…>) - Langetermijn: chronisch inefficiënte landbouw, lage productiviteit, voedseltekorten en afhankelijkheid van de staat. De collectivisatie financierde wel de industrialisatie, maar ten koste van miljoenen levens en de vernietiging van de zelfstandige boerenstand. ### China (jaren 1950) Na de machtsovername in 1949 volgde eerst de **landhervorming** (ca. 1950-1953): land van landheren werd onteigend en verdeeld onder arme boeren (honderden miljoenen *mu* land aan ~300 miljoen mensen). Dit ging gepaard met geweld, “strijdsessies” en executies. Schattingen van doden lopen uiteen van honderdduizenden tot enkele miljoenen (vaak 1–5 miljoen, inclusief gerelateerde campagnes zoals de onderdrukking van contrarevolutionairen).[](<en.wikipedia.org/wiki/Chines…>) Daarna volgde snelle collectivisatie: van onderlinge hulp teams naar coöperaties en in 1958 naar **volkscommunes** tijdens de Grote Sprong Voorwaarts (Great Leap Forward). Privé-eigendom van land en vee werd afgeschaft; alles werd centraal gepland.[](<agriculture.institute/agricu…>) **Gevolgen:** - De **Grote Chinese Hongersnood** (1959-1961), een van de dodelijkste in de geschiedenis. Schattingen van excess deaths: 15–45 miljoen (vaak rond de 30 miljoen; hogere cijfers tot 45+ miljoen bij sommige historici). Oorzaken: onrealistische productie-doelen, valse rapportages van oogsten, overmatige graanopvorderingen door de staat, afleiding van arbeid naar staalproductie (achtertuinovens), slechte landbouwtechnieken, verlies van prikkels (geen beloning voor individuele inspanning) en politieke onderdrukking.[](<pmc.ncbi.nlm.nih.gov/article…>) - Massale sterfte, vooral op het platteland; geboortecijfers stortten in; langdurige gezondheidseffecten bij overlevenden. - Later (onder Deng Xiaoping, eind jaren 1970/1980) werd de collectivisatie grotendeels teruggedraaid via het “huishoudverantwoordelijkheidssysteem”. Boeren kregen weer gebruik van land en prikkels, wat leidde tot een sterke stijging van de landbouwproductie. ### Overeenkomsten en lessen In beide gevallen ging het om gedwongen overdracht van eigendom en controle van boeren naar de staat/collectieven, met als doel industrialisatie, ideologische controle en “socialistische transformatie”. De combinatie van onteigening, vernietiging van prikkels, overmatige staatsonteigening van oogsten en politieke terreur leidde tot productiedalingen en hongersnoden op ongekende schaal. De Sovjet- en Chinese ervaringen worden vaak aangehaald als voorbeelden van de risico’s van extreme centralisatie en gedwongen collectivisatie in de landbouw. De exacte cijfers blijven onderwerp van debat (door archiefbeperkingen, politieke belangen en demografie), maar de kern – massale onteigening met miljoenen doden als gevolg – is breed gedocumenteerd door historici.