Sharad Raj Pathak

सुशासन भनेको संस्थाहरूको सबलिकरण हो, सत्तामाथिको पकड होइन। हामी दशकौँदेखि सुशासन दिने होइन, सत्तामाथि पकड जमाउन चेष्टा गर्नेहरूबाट शासित भएका छौँ। कहिलेकाहिँ लाग्छ: हामी त्यसैका लागि अभिशप्त छ।

धेरै विद्वानहरूले भनेको सुन्छु: व्यक्ति होइन, संस्था महत्वपूर्ण हुन्छ। संस्था बलियो बनाउनु पर्छ। ए बाबा! संस्था बनाउन पहिले क्षमता, दूरदृष्टी र इमानको समिश्रण भएको नेता त चाहियो। नेपालको परिप्रेक्ष्यमा, हामीले लगभग सबै संस्था ध्वस्त पारेको अवस्था हो। त्यसैले नेपालमा सही संस्था भन्दा पहिले संस्था बनाउन सक्ने सही नेता चाहियो। संस्था बनेपछि संस्थाले नेतालाई पनि नियन्त्रण गर्छ। यहाँ त निरन्तररूपमा नेताले संस्था नियन्त्रण गरिरहेको अवस्था हो -- as simple as that.

शेरबहादुरजीको यो भनाइ सबैले मनन गर्नुहोला: राजा ज्ञानेन्द्रले सम्पूर्ण सत्ता आफ्नो हातमा लिँदा पनि सर्बोच्च अदालतमा हष्तक्षेप नगरेको स्वीकारोक्ति शेरबहादुर देउवा 'प्रचण्डवादी'बाट आउनु सानो कुरा होइन। राजा ज्ञानेन्द्रले मात्र होइन, राजा महेन्द्रले "आफ्नै ससुरा" हरिशमशेरलाई हराइदिने सर्बोच्चका प्रधानन्यायाधीश रत्न बहादुर विष्टलाई पुरस्कृत गरेको उदाहरण धेरै ठाऊँमा पढ्न पाइन्छ। अदालत न्यायको अन्तिम आधारस्तंभ हो, जसलाई राजाहरूले सर्वशक्तिमान हुँदा पनि बिग्रिन दिएनन्। तर देउवाजी, तपाईँहरूले बहूदलकाल र 'प्रचण्डतन्त्र काल' मा अदालतलाई कसरी राजनीतिक खुँडाले छियाछिया पार्नुभयो एकपटक विचार गर्नोस् त। आफूलाई परेपछि फेरि तपाईँलाई निष्पक्ष अदालत चाहियो, होइन त? ईश्वरले तपाईँको भलाई गरून्!

यस्तो "वाहियात" सल्लाह दिने पूर्वाधारविज्ञ को होला? म पूर्वाधारविद् होइन तर काठमाडौंजस्तो ऐतिहासिक र सांस्कृतिक शहरको 'कोर एरिया' मा पार्किङको थप व्यवस्था गरेपछि ट्र्याफिक बढेर झन ट्र्याफिक व्वस्थापन सहज होला कि कठिन? यति बुझ्न विज्ञ हुनु पर्दैन। काठमाडौंको कोर एरियालाई पैदलयात्री र सार्वजनिक यातायात मैत्री बनाएर, कतिपय ऐतिहासिक योरोपेली शहरहरूमा जस्तै, त्यहाँ प्रवेश गर्ने निजि गाडीहरूलाई थप कर लगाउने कि कोर एरियामा अझ ट्र्याफिक जाम बढाउने? अनि मेट्रो रेलका बारे कहिले सोच्ने? कि आजभन्द २० वर्षपछि पनि काठमाडौंलाई यसैगरी व्यवस्थापन गर्ने सोच छ? जे पनि तदर्थतामा चलाइदिने? खोलाछेऊ वस्ती। कृषीभूमीमा वस्ती। मन्दिर छेक्ने बहूतले घरहरू। मूलबाटो छेऊ ऐतिहासिक वास्तुकलाहीन भवनहरू। दूरदृष्टिहीन योजना। तीनफुटे फुटपाथ। बाह्रफुटे बुद्धी। हे भगवान हाम्रा पूर्वाधारविदहरूलाई सदबुद्धी देऊ! फेरि भनौँ -- शिक्षा-स्वास्थ्य नीति विग्रियो भने सुधार्न सकिन्छ। पूर्वाधार नीति बिग्रियो भने त्यसले सदियौँका लागि हानी गर्छ। CC: @SunitaDangol_

सेना, प्रहरी र सशस्त्रलाई श्रद्धापूर्वक सलाम! सेना, प्रहरी र सशस्त्रको पनि समाज र राज्यका अन्य अङ्गका जस्तै आ-आफ्ना कमजोरी छन्। तर राज्य र राष्ट्र दुबै कमजोर भएको, समाजभित्रका चिराहरू झन-झन फराकिलो भएको, सदा उच्च प्राकृतिक जोखिममा रहेको, र त्यसमा भूराजनीतिक जटिलता बढेको देशमा सुरक्षा अङ्गको मनोबल गिराउने काम नगरौँ। प्रश्न गरौँ तर यी अङ्गलाई प्रश्न गर्नु अगाडि अत्यन्त संवेदनशील बनौँ। याद गरौँ, हामीले सुनियतले जुन-जुन संस्था सुधार्न खौज्यौँ, ती अधिकांश झन-झन बिग्रिएका छन्। भोक-प्यास र आफ्नो ज्यानको परवाह नगरी खटिएका सेना, प्रहरी र सशस्त्रका सम्पूर्ण सदस्यहरूलाई हार्दिक नमन!