Kurosh Zeighami

امروز شد ۸ سال! ۸ سال پر از درس‌ها و تجربه‌های جدید.

پیش‌بینی ۲ ماه پیش من از انتخابات‌های پیش‌رو در امریکا...

همکاری که چند ماه پیش همسرش را از دست داد، امشب تعریف می‌کرد: نامه‌ی شرکت بیمه سه هفته بعد از خاک‌سپاری رسید؛ مودبانه، رسمی و با تسلیتی در سطر اول که ظاهرا برای همه یکسان چاپ می‌شود. در سطر آخر عددی نوشته شده بود؛ ارزش سی و هشت سال زندگی، تا دو رقم اعشار. نامه را چند بار خوانده بود و هر بار نگاهش روی دو رقم بعد از ممیز مانده بود. می‌گفت نمی‌دانست کدام بخش از همسرش در آن چند سکه‌ی آخر جا شده است؛ خنده‌اش، عادت بد صبح‌هایش، یا صدای کلیدش پشت در. کانت معتقد بود در قلمرو غایات، هر چیزی یا قیمت دارد یا کرامت؛ آنچه قیمت دارد می‌تواند با چیز دیگری جایگزین شود و آنچه کرامت دارد، هیچ معادلی ندارد. شرکت‌های بیمه اما سال‌ها است این تمایز را کنار گذاشته‌اند. سن، شغل، درآمد و امید به زندگی را کنار هم می‌گذارند و از دل آن عددی بیرون می‌آورند که که ادعا می‌کند می‌تواند جای یک انسان را پر کند. عدد دقیق است و همین دقت، بی‌رحم‌ترین بخش آن است؛ چون فقط چیزی را می‌شود تا دو رقم اعشار سنجید که دیگر کسی به چشم‌هایش نگاه نمی‌کند.
آنچه از یک انسان در فرمول باقی می‌ماند، دو رقم اعشار است؛ مثل خاکی که بعد از خاک‌سپاری روی کفش‌ها می‌ماند. این فرمول‌ها و حساب‌وکتاب‌هایِ پر کردنِ جایِ کسی که پر کشیده است شاید منطقی داشته باشند و حتی تا آخرین رقم اعشار درست باشند اما باز در خانه یک صندلی اضافه می‌آید. فوکو قدرت مدرن را قدرتی می‌دانست که زنده نگه می‌دارد و می‌گذارد بمیرد. در فرمول بیمه، این گذاشتن حتی صدا هم ندارد؛
مرگ
پیش از آنکه برسد
قیمت‌گذاری شده است
و آدم
تمام عمر
قسط زمانی را می‌دهد
که از او گرفته‌اند.

سرکوب برای ادامه پیدا کردن به هیولا نیاز ندارد؛ به شیفت صبح، شیفت عصر و قسط‌هایی نیاز دارد که سر ماه باید پرداخت شوند. کارگر کارخانه‌ی گاز اشک‌آور هیچ‌وقت تصمیم نگرفته بخشی از ماشین سرکوب باشد. فقط یک روز آگهی استخدام را دیده، یک روز قرارداد را امضا کرده و هر روز بعد از آن، کارش را درست انجام داده است. دست‌ها زودتر از وجدان عادت می‌کنند؛ و وجدانی که هر روز ساعت هفت صبح با دست‌هایش کارت می‌زند، کم‌کم یاد می‌گیرد که سکوت هم نوعی مهارت شغلی است. تا روزی که رنج بی‌عدالتی، خود او را از قامت کارگر تبدیل به معترض می‌کند و سکوت را می‌شکند و همان گاز اشک‌آور به سویش شلیک می‌شود. مارکس در دست‌نوشته‌های ۱۸۴۴ معتقد بود محصول کار، مثل نیرویی بیگانه و مستقل، در برابر کارگر می‌ایستد. او احتمالا به گاز اشک‌آور فکر نمی‌کرد؛ اما تصویری دقیق‌تر از این کمتر پیدا می‌شود:
ماشین سرکوب، کامل‌ترین شکل خودش را جایی پیدا می‌کند که دود، راه خانه را بلد است؛ مثل فرزندی که هیچ‌کس منتظر بازگشتش نیست، برمی‌گردد
و هر شب
در سینه‌ی کسی می‌خوابد
که او را
به دنیا آورده است.

لولا داسیلوا، کاندیدای جریان چپ و اتحادیه‌های کارگری، با ۵۲ درصد آرا، و با حدودا ۵ میلیون رای فاصله با پسر بولسنارو، پیروز دور دوم انتخابات برزیل شد و در مقام ریاست‌جمهوری برزیل باقی ماند! تبریک به همه کارگران آبادان و حومه!

امروز پنجمین سال‌گرد جاودانه شدن #هوشنگ_چالنگی است؛ شاعر سوگ و سایه، قبیله و قلب‌های شکسته... آری آقای چالنگی، تو از بهشت آمده بودی با خنده‌هایت آغشته به افلاطون و باز می‌خواستی برگردی. یادش گرامی.

این مقاله تازه از من را می‌توانید در وب‌سایت نیماد مطالعه کنید؛ پیرامون ۷ مرحله یک انقلاب از نگاه کرین برینتون، و جاگیری اپوزسیون دموکراتیک جمهوری اسلامی امروز در این ۷ مرحله.

کانت اخلاق را از جایی آغاز می‌کند که انسان اراده خود را تابع قانونی بداند که برای همگان معتبر است. آزمون دشوار اخلاق، آن‌جا است که بتوانیم برای خودمان استثنا قائل شویم. انسان می‌تواند به عدالت ایمان داشته باشد و برای رهایی دیگران بجنگد، اما چنان در یقین اخلاقی خود غرق شود که کرامت همان انسان‌هایی را زیر پا بگذارد که مدعی نجات‌شان است. در این لحظه، عقل به‌جای رهایی انسان از اسارت امیال، به وکیل مدافع باورهایش تبدیل می‌شود. از نگاه کانت، انسان همواره غایتی فی‌نفسه است، نه صرفا وسیله‌ای برای رسیدن به هدفی دیگر، حتی اگر آن هدف مقدس‌ترین آرمان جهان باشد. تراژدی نیز از جایی آغاز می‌شود که این انسان، با شیفتگی به حقانیت آرمانش، رنج امروز را بهای خوشبختی فردا می‌نامد و آدم‌های واقعی را قربانی تصویر خیالی خود از آینده می‌کند. و روزی که آن جهان یوتوپیایی از راه برسد، شاید آرمان به مقصد رسیده باشد، اما زندگی‌های از دست‌رفته بازنمی‌گردند. در جشن پیروزی، جای خالی کسانی باقی می‌ماند که قرار بود این جهان برای رستگاری آن‌ها ساخته شود.

گاهی آدم وسط زندگی، ناگهان به خودش می‌آید و می‌بیند سال‌ها است در مسیری قدم می‌زند که زمانی خودش انتخاب کرده بود، اما دیگر نمی‌داند چرا. به رابطه‌هایی فکر می‌کند که نگه داشته، به آرزوهایی که فراموش کرده و به تصمیم‌هایی که یکی پس از دیگری گرفته تا به اینجا برسد. همه‌چیز به او تعلق دارد، اما هیچ‌چیز دیگر آن حس آشنای گذشته را ندارد. عجیب است که انسان می‌تواند آن‌قدر آرام از خودش فاصله بگیرد که حتی لحظه رفتن را هم نفهمد. آن‌قدر با زندگی کنار بیاید، آن‌قدر خودش را با شرایط وفق دهد و آن‌قدر به انتخاب‌های گذشته وفادار بماند که یک روز، در میان زندگی خودش، احساس غریبگی کند. شاید یکی از تلخ‌ترین لحظات زندگی این انسان هم همین باشد؛ وقتی می‌فهمی برای گم کردن خودت لازم نبوده جایی بروی... تمام این سال‌ها همین جا بوده‌ای.

گفت‌وگویی بسیار سازنده و مهم درباره گذار در ایران. پیشنهاد می‌کنم حتما ببینید. با سپاس از جواد چمن‌آرا، عطا هودشتیان، آرش جودکی، کاوه آهنگری و بهروز چمن‌آرا. @javadch @BehrozChamanara @Hoodasht1 @Ahangari73 @arash_joudaki

امروز، ۱۰ اکتبر ۲۰۲۶، تورنتو. مراسم روز جهانی علیه اعدام. بیانیه آغازین کمیته برگزاری. در هماهنگی با احزاب و سازمان‌های سیاسی و مدنی ایرانی در بیش از ۳۰ شهر جهان، درباره سرکوب شدید و اعدام‌های سیاسی ناعادلانه در ایران. با سپاس از همه دوستانی که در برگزاری مراسم مشارکت داشتند.

اولین روزی که وارد شهری تازه می‌شوی، حتی مسیر خانه هم شبیه کشف یک قاره تازه است. به پنجره‌ها نگاه می‌کنی، به آدم‌ها، به نور آفتاب عصرگاهی روی ساختمان‌ها؛ و هر پلک زدن می‌شود لحظه‌ای بکر که روانِ خیالت را قلقلک می‌دهد. چند ماه بعد اما، همان مسیر را می‌روی و حتی یادت نمی‌ماند از کدام خیابان گذشته‌ای. شغل یا دانشگاهی که روزی آرزویش را داشتی، اولین حقوقی که با غرور به حساب بانکی‌ات نشست، شبی که بعد از سال‌ها با خیال راحت خوابیدی، همه روزی به بخشی از عادت‌هایت تبدیل می‌شوند. یکی از غم‌انگیزترین جدل‌های ذهنی و اتفاقات زندگی آدمی همین است؛ به آرزوهایمان می‌رسیم اما آن‌قدر سرگرم آرزوی بعدی می‌شویم که فراموش می‌کنیم روزی برای همین لحظه‌ها چه‌قدر انتظار کشیده بودیم...

آری ای تاریخ! ما آن‌چنان زیستیم که جغدی سال‌ها در ویرانه‌ای غم‌ناک... آری ای تاریخ! ما آن‌چنان زیستیم که امپراطورانِ مسلول در تبعیدگاه‌های گم‌نام ای تاریخ ما را به یاد داشته باش! #هوشنگ_بادیه‌نشین ۱۳۳۷

به باور من، در ایران آینده، به عنوان یک سیاست جبرانی و برای بازگشت سلامت روان به جامعه، بهتر است پخش اذان در محیط‌‌های عمومی برای حداقل ۱۰ سال ممنوع شود. این صدای اذان که قرار بود مایه آرامش مسلمانان باشد، اینک برای ما غیرمسلملنان تبدیل به زجر و شکنجه شده. این عادلانه نیست!

در این باغ کوچک چرا صدای تبر قطع نمی‌شود؟ در این باغ کوچک مگر چند سرو و صنوبر هست؟ که این دندانِ بُرنده‌ی تبر از شکستن‌شان سیر نمی‌شود؟ #منوچهر_آتشی

آنتیگونه با چشم‌های باز به سوی مرگ رفت، اودیپ اما وقتی حقیقت را دید، خود را کور کرد. دو سرنوشت، و دو واکنش به حقیقت. آنتیگونه توانست با آنچه فهمیده بود زندگی کند، حتی اگر زندگی‌اش به پایان برسد. اودیپ اما نتوانست. حقیقت برای او فقط یک دانستن نبود؛ تمام تصویری را که از خودش، خانواده‌اش و گذشته‌اش ساخته بود فرو ریخت. دست برد و چشم‌هایش را از جهان گرفت؛ ندیدن می‌توانست اندکی از آنچه دیده بود کم کند. گویی بعضی حقیقت‌ها را می‌شود فهمید، اما نمی‌شود با آنها زندگی کرد.

صحبت‌های پیش از دستور من درباره لزوم توجه به «اقتصاد انقلاب» پیش از انتشار فراخوان اعتصابات سراری، در جلسه مجمع کنگره آزادی. امیدوارم سمینار آینده ما در کنگره و کارگروه «اقتصاد انقلاب» بتواند پایه‌گذار زیرساخت تخصصی و کافی برای یک اعتصاب عمومی موفق باشد.

شاید عشق، تنها تجربه‌ای باشد که در آن انسان برای نخستین بار جهان را از چشم‌های خودش نمی‌بیند. دیگری وارد جهان شخصی ما می‌شود و ناگهان چیزهایی اهمیت پیدا می‌کنند که پیش از آن، هیچ معنایی برای «من» نداشتند. و شاید عاشق شدن، نخستین لحظه‌ای باشد که انسان مرکزیت خودش را در جهان از دست می‌دهد و از این فقدان، معنایی تازه متولد می‌شود.

تکنوکراسی؛ حلقه مفقوده کارآمدی در جمهوری اسلامی و اپوزسیون گاهی در یک مجموعه، یک سوال ساده می‌تواند سرنوشت یک مسوولیت را عوض کند: «این آدم چه کسی را می‌شناسد، چه هویت سازمانی، قومیتی، جنسیتی، یا سیاسی دارد، و به کدام گروه نزدیک است؟» در حالی که سوال اصلی باید چیز دیگری باشد: «آیا از عهده این کار برمی‌آید؟» اینجا است که اهمیت تکنوکراسی خودش را نشان می‌دهد. تکنوکراسی به این معنا نیست که متخصصان را از سیاست و روابط موازنه قوا جدا کنیم. معنایش این است که مسوولیت‌های تخصصی جای آزمودن وفاداری سیاسی، یا تثبیت هژمونی گروه‌ها نیستند. وقتی قرار است کسی یک جلسه را اداره کند، یک سیستم فنی را مدیریت کند، یک فرآیند را جلو ببرد یا کاری را که بر عهده گرفته به نتیجه برساند، چیزی که اهمیت دارد توانایی، مهارت، تجربه و کارنامه او است. رای دادت جناحی یا بر پایه روابط شخصی و منافع گروهی دقیقا از جایی مشکل‌ساز می‌شود که این معیارها کنار گذاشته می‌شوند. وقتی افراد به جای انتخاب مناسب‌ترین شخص برای یک مسوولیت، بر اساس تعلق گروهی، جنسیتی، قومی، یا وفاداری سیاسی رای می‌دهند، انتخاب از یک تصمیم درباره کارآمدی، به یک تصمیم درباره آرایش نیروها تبدیل می‌شود. و در واقع وضعیتی پیش می‌آید که دیگر سوال این نیست که «چه کسی شایسته‌تر این کار را انجام می‌دهد؟»، معیار انتخاب بدل می‌شود به «چه کسی از ماست؟» این اتفاق شاید در یک رای کوچک چندان مهم به نظر نرسد، اما اگر تبدیل به عادت شود، به تدریج فرهنگ سازمان را تغییر می‌دهد. افراد یاد می‌گیرند برای گرفتن مسوولیت، بیشتر از اینکه توانایی خود را ثابت کنند، باید ائتلاف سیاسی پیدا کنند. بعد، وقتی عملکرد ضعیف می‌شود، همان روابط سیاسی تبدیل به سپر دفاعی می‌شوند و چرخه دوباره تکرار می‌شود. چرخه‌ای که نتیجه‌ای به همراه ندارد جز استهلاک سازمانی. یک مجموعه زمانی می‌تواند حرفه‌ای و پایدار بماند که برای مسوولیت‌های تخصصی، انتخاب افراد را تا حد ممکن از رای‌گیری جناحی دور کند و به سمت معیارهای شایستگی، عملکرد، و کارنامه ببرد. ممکن است گاهی مجبور باشیم به کسی رای بدهیم که دوست ما نیست، یا از نظر سیاسی، قومیتی، جنسیتی و غیره به گروه ما تعلق ندارد، یا حتی با او هم‌نظر نیستیم اما کارنامه، برنامه‌های پیشنهادی و پاسخ‌هایش به ما نشان می‌دهد برای آن کار شایستگی بیشتری دارد. در مسوولیت‌های تخصصی، ملاک و معیار قضاوت باید کارنامه و تخصص باشد، نه نزدیکی فکری. به نظرم اینجا تکنوکراسی نه رقیب دموکراسی، بل‌که مکمل آن است. دموکراسی به ما اجازه می‌دهد درباره مسیر یک مجموعه تصمیم بگیریم؛ اما وقتی مسیر مشخص شد، برای انجام درست هر کار باید آدمی را انتخاب کنیم که می‌تواند ثابت کند بلد است آن کار را انجام دهد. اگر این مرز از بین برود و هر مسوولیت تخصصی به میدان رقابت جناحی تبدیل شود، دیر یا زود هزینه آن را خود مجموعه خواهد پرداخت. چنان‌که جیم کالینز می‌گوید: «اول افراد درست را سوار اتوبوس کنید، بعد رانندگان ماهر و مکانیک‌های متخصص انتخاب کنید، بعد تصمیم بگیرید آن را به کجا ببرید.»

امروز، ۱۲ سپتامبر ۲۰۲۶، تورنتو. مراسم چهارمین سالگرد مهسا ژینا امینی عزیز. بیانیه کمیته برگزاری مراسم سالگرد در تورنتو، پیرامون ژن، ژیان، ئازادی، و سرکوب، زندان و کشتار گسترده مخالفان جمهوری اسلامی در ایران طی ۴ دهه. با سپاس از همه دوستان که در برگزاری مراسم کمک کردند.