RagIp DURAN

Galatasaray - Fenerbahçe rekabeti başta Mektebe dayalı aristokratik azınlığın takımı ile daha çok "halkın takımı" olarak görülen diğer takım arasındaki, bugün artık esamesi okunmayan bir sosyolojik vakaydı. Fenerbahçe'nin kitlesel desteğinin başlangıçta daha fazla olduğu, Galatasaray'ın o yıllarda bu konuda Beşiktaş'ın bile gerisinde olduğu aşikardır. Nitekim Vildan Aşir Savaşır, 6 Temmuz 1963 tarihli Akis Dergisi'ndeki, Galatasaray'ın 62-63 sezonu şampiyonluğuyla ilgili yazdığı yazıda Galatasaray'ın 60'lı yılların başında Fenerbahçe ve Beşiktaş kadar popüler olmadığını söyler. Ancak bu durum Savaşır'a göre, Galatasaray için bir handikap değildir, aksine onun avantajıdır, zira: "bu hal ona 'Galatasaray ruhu'nu vermiş ve taraftarı olanın ve olmayanın hayranlığını çekmiştir. Galatasaraylıların birbirine bağlılığı, birbirini tutması, takımın en ümitsiz maçlarda birden canlanıp beklenilmez zaferler kazanması maddiden çok, mânevi temele dayanan hasletlerdir. Centilmenlik, bilhassa sporun amatörlük günlerinde Galatasarayın icadı olarak spor hayatımızı süslemiş, Galatasaraylılar sahalara bir zerafet, incelik ve şıklığı da beraberlerinde getirmişlerdir." Böyle diyor Savaşır. Galatasaray'ın bilhassa Gündüz Kılıç ve sonrasında Metin Oktay'ın etkisiyle daha geniş kitlelere seslenen bir kulüp olduğu bir vakadır; 60'lardan itibaren bu rekabetin sosyolojik yönü de bu minvalde değişmiştir, bizim açımızdan bakarsak artık Galatasaray da halkın takımıdır, diğer tüm takımlar gibi. Dahası Galatasaray'ın yarım yüzyıldaki yükselişiyle çok daha geniş kitlelere seslendiği açıktır. Türk futbolunun 60'larda daha profesyonel ve kurumsal bir kimlik kazanmaya başlamasıyla, halihazırda sporda tarihsel ve kurumsal arka planı daha sağlam olan Galatasaray'ın dalgalı yükselişine bağlı kitleselleşmesinin örtüşmesi apayrı bir inceleme konusudur. Asıl gündemime geleyim. Bir vesika: 4 Şubat 1937 tarihli Akşam Gazetesi'nin spor sayfası Galatasaray ile Fenerbahçe maçına dair bir haber metni içeriyor. Metin şöyle (yazım tarzı ve tercihleri tümüyle o döneme özgüdür, yazım yanlışı yok): "Seneler var ki, sarı lâciverd - sarı kırmızı karşılaşması memleket sporunda bir hâdise teşkil eder. Dört yaşındaki çocuktan tutunuz da saçı sakalı ağarmış ihtiyarlara kadar halkın yüzde sekseni bu dedikoduya karışır. Maç yaklaştıkça bu düşünce ile günlerce uyku uyumıyan müfrit klüpçüler pek çoktur. Tramvayda, vapurda, trende hep bu mevzu üzerinde konuşulur. Hele bir Galatasaraylı bir Fenerbahçeli yanyana geldiği zaman yapılan münakaşalar ne kadar tatlı olur." Devamında ise oldukça ilginç bir tespit bulunuyor: "Her nedense maçtan evvel sarı kırmızılılar daha çok konuşur. Neticeden daha emniyetle bahsederler. Kazanacaklarını iddia ederler. Kendi takımları Fenerbahçeden daha kuvvetsiz bile olsa gene yeneceklerinden emin görünürler. Buna mukabil Fenerbahçeliler ne kadar kuvvetli olsalar o kadar emniyetle bahsedemezler. Muhakkak yeneceğiz diyemezler. Halbuki diğer takımlara karşı böyle değildir. Meselâ Beşiktaş çıkar Galatasarayı hâkim bir oyundan sonra yener, ertesi hafta Fenerbahçe - Beşiktaş maçı olsa bir Fenerbahçeliye sorsanız onun kılı bile oynamaz ve size: — Yeneceğiz hiç sorulur mu? Der. Bu böyle iken Galatasaray maçları onları korkutur. Bu neden? Esasen bu iki klüp karşılaşması üzerinde maçtan evvel hiç bir tahmin yürütülemez. Kuvvetli tarafın kuvvetsiz tarafa yenildiği bir defa değil, beş defa değil her zaman vaki olmuştur." 4 Haziran 1939 tarihli Haber Gazetesi'nde "Fener-Galatasaray Bugün karşı karşıya" başlığıyla çıkan haberdeki Sacit Öget imzalı şu satırlara bakalım: "Kuruldukları tarihtenberi, her temasları sporumuzda en büyük heyecanı uyandırmış olan Galatasaray ve Fenerbahçe takımları bize futbolde temiz spor rekabetini aşılamış iki kıymetli varlıktır." Devamında şöyle deniyor: "Dünkü gazetelerin spor sütunlarına göz gezdirecek olursak, umumiyetle Galatasarayın avantajlı olduğunu okuyoruz. Filhakika ferd ve takım itibarile kuvvetli olduğunu üst üste kazandığı iki sıkı maçla ispat eden Galatasaray bu karşılaşmada avantajlı gözüküyorsa da, bu iki ezelî rakibin karşılaşmasında zayıf tarafın sürprizler yaptığı daima görülmüştür." Başka bir vesika: 19 Aralık 1954 tarihli Zafer Gazetesi'nde "İki ezeli renk bir kere daha karşılaşıyor Yüz kırk dokuzuncu maç!.." başlığı atılmış. Altındaki yazı manidar: "Netice hakkında tahmin yürütmek zordur. Çünkü çok kere zayıf olanın sahadan galip çıktığı bu maçlarda görülmüştür." Haber metni de bu minvalde: "Bizde futbol denilince akla Fenerbahçe ve Galatasarayın geldiği bir hakikattir. Bu takımların kendi aralarında yaptıkları karşılaşmalar, daima hususi bir ehemmiyet taşır, maçlar tahminlerin üstünde bir netice ile biter. Bundan 18-20 sene evvel Galatasaray oldukça sarsılmıştı. Tarihî Taksim Stadında cereyan edecek olan müsabakaya herkes Fenerbahçenin galibiyetini ümid ederek gitmişti. Takımlar sahaya çıkıp dizildikleri zaman seyirciler hayretten dona kalmış, herkesin çok usta bir kaleci bildiği Ulvi Yenal santrhaf mevkiinde yer almış, üstelik fevkalâde bir oyun da oynıyarak Galatasary stadı galip terketmişti. Bu itibarla daha bunun gibi birçok misaller sarı-kırmızı ve sarı-lâciverd takımların aralarında yaptıkları müsabakalar için ortaya kimin galip geleceği hususunda kati bir fikir vermemektedir." Başka bir vesika: 1 Aralık 1966 tarihli Milliyet Gazetesi'nde iki takım arasında oynanan 50. ve 100. maçlara dair anılara yer verilmiş. İki maçta da Galatasaray, rakibi Fenerbahçe'yi küçümsediği için yenilmiş. Galatasaray-Fenerbahçe maçlarının tarihine baktığımız zaman, görürüz ki, önceden tahmin edilemezliğin ve ölçüsüz büyüklenmenin faturasını daha çok Galatasaray ödemiştir. Ve biz Galatasaraylılardaki en büyük futbol travmaları bu türden Fenerbahçe maçları olmuştur. En unutulmaz örneklerden biri 8 Kasım 1992'de oynanan ve Fenerbahçe'nin Aykut Kocaman'ın golüyle 0-1 kazandığı maçtır. Oysa Galatasaray hafta içinde Frankfurt'u 1-0 yenip Avrupa'da esip gürlerken (Uğur Tütüneker'in golünü kim unutabilir?), Fenerbahçe 4 Kasım'da Sigma Olomouc'a deplasmanda 7-1 yenilmişti. Galatasaray mutlak favoriydi. 26 Mart 2000'de Johnson'un frikik golüyle, yine Ali Sami Yen'de 0-1 kazanan bir Fenerbahçe vardı. Bu, belki de oynanan oyunla skorun alakasız olduğu Galatasaray - Fenerbahçe maçları içinde zirvededir. Galatasaray muhteşem bir kadroyla muhteşem bir maç çıkarmış ama o lanet frikik golüyle yenilmekten kurtulamamıştır. "Canım, 1992 mi kaldı... 2000 mi kaldı... yok MÖ" demeyin, 19 Mayıs 2024'teki aynı durumu ne çabuk unuttunuz? Öncesinde Galatasaray'ın mutlak favori olup da Fenerbahçe'nin kazandığı birçok maç var ve ne yazık ki tersi örnekler çok daha azdır ve yukarıda da söylediğim gibi, önceden tahmin edilemezliğin faturasını daha çok Galatasaray ödemiştir. En dominant dönemlerinde bile Galatasaraylıların bu maçlarda hayal kırıklığı yaşadığına şahit olunmuştur. Büyüklenmek, kibir, rakibi küçümsemek, bir insan için olduğu kadar bir kulüp ve camia için de en büyük beladır. Ne yazık ki, yukarıda bahsettiğim sosyolojik vaka değişmişse de, Galatasaraylılar, bu kulübün köklerinden gelen aristokratik tavrın bir yansıması mıdır, nedir bilmem, büyüklenmeye daha meyillidir. Cemal Süreya'nın o meşhur yazısının nasıl bittiğini hatırlayın: "Fenerbahçeli bağıra bağıra çoğalır; Beşiktaşlı çığlıklarla tükenir. Galatasaraylı'nınsa ağzında, yerine göre alaycı, yerine göre çocuksu bir gülümseme vardır. O gülümseme alt dudağın bir yanını aşağı çeker. Galatasaraylı o sırada aynaya bakmaktadır: Cici Necdet mi, Sezar Borjiya mı?" Bu bir yatırım tavsiyesidir ama sadece futbola değil, hayata yönelik bir tavsiye: Aklınız varsa, rakibinizi ve yaptığınız işi ciddiye alın.