dorj enkhbat

АВТОМАШИН • ТЕХНОЛОГИ • ХУВИЙН БОДОЛ Цахилгаан машин авах гэж яарах хэрэг байна уу? Миний хувьд дахиад 6–12 сар хүлээнэ Сүүлийн үед манайхан цахилгаан машин руу нэлээд хүчтэй хошуурч байна. BYD, ROX зэрэг Хятадын шинэ үеийн автомашинууд гудамжинд олширч, цэвэр цахилгаан машин (EV), залгадаг гибрид (PHEV), бензин генератортой цахилгаан машин (EREV) авах тухай яриа найз нөхдийн хүрээнд ч их боллоо. Би хувьдаа энэ өөрчлөлтийг зөв чиглэл гэж харж байгаа. Бензин хөдөлгүүртэй автомашинаас цахилгаан хөдөлгүүртэй машин руу шилжих нь ердөө цаг хугацааны асуудал болов уу. Гэхдээ нэг асуулт байна. Цахилгаан машин авах нь зөв байж болно. Харин яг одоо авах нь эдийн засгийн хувьд зөв шийдвэр мөн үү? Миний одоо унаж байгаа машин бол 2015 оны Toyota Camry 50 Series Hybrid. Энгийн гибрид буюу HEV технологитой, гаднаас цэнэглэх шаардлагагүй, бензин болон цахилгаан хөдөлгүүрийг хослуулан ашигладаг машин. Өнөөдрийг хүртэл энэ машиндаа сэтгэл хангалуун явж ирсэн. Зуны улиралд хот дотор 100 км-т ойролцоогоор 6–7 литр, өвөл 8–10 литр бензин хэрэглэдэг. Бензиний сав нь 64 орчим литрийн багтаамжтай учраас нэг удаа дүүргээд нэлээд хол явна Гэхдээ сүүлийн үеийн бензиний хомсдол миний бодлыг өөрчилж эхэллээ. Жилийн өмнө би цахилгаан технологитой машин авахын тулд хоёр жил хүлээе гэж шийдсэн юм. Тэр үед технологи нь улам сайжирч, үнэ нь буурна гэж тооцож байв. Харин одоо бензиний олдоц, шатахуун түгээх станц дээр дугаарлах эрсдэл зэргийг бодоход энэ шийдвэрээ арай наашлуулах хэрэгтэй юм шиг санагдах болсон. Гэсэн ч би өнөө маргаашгүй машин авах гэж яарахгүй. Одоогийн байдлаар дахин 6 сараас 1 жил хүлээх бодолтой байна. Яагаад хүлээх гэж? Гол шалтгаан нь Хятадын автомашины технологийн өөрчлөлтийн хурд. Саяхан л PHEV машинуудын цахилгаанаар явах зай 80–100 км байхад хангалттай үзүүлэлт мэт санагддаг байлаа. Харин одоо 150–200 км, бүр түүнээс дээш цахилгаан явалттай загварууд зах зээлд гарч байна. Жишээлбэл, BYD-ийн Fangchengbao Bao 5 буюу Leopard 5 загварын 2026 оны хувилбар 47.8 кВт.ц батерейтай, CLTC стандартаар 210 км, WLTC стандартаар 160 км цахилгаан явалттай гэж бүртгэгджээ. Нөгөө талд ROX 01 гэхэд 56.01 кВт.ц батерейтай, WLTC стандартаар 235 км цахилгаанаар явах үзүүлэлттэй EREV машин байна. Эндээс нэг зүйл тодорхой харагдаж байна. Үйлдвэрлэгчид зөвхөн машины дэлгэц, интерьер, тоноглолыг сайжруулаад зогсохгүй батерейны багтаамж, цахилгаанаар явах зайг эрчимтэй нэмэгдүүлж байна. Гэхдээ энэ нь ирэх жил бүх PHEV машин 300 км явдаг болно гэсэн үг биш. Загвар, үнэ, батерейны багтаамж, технологийн сонголтоос шалтгаалан ялгаа их хэвээр байх болно. Миний хувьд өнөөдөр CLTC 100 км үзүүлэлттэй машиныг өндөр үнээр авснаас хагас жил эсвэл нэг жил хүлээгээд 200 км-ээс дээш үзүүлэлттэй шинэ загварыг боломжийн үнээр авах нь илүү ашигтай байж мэднэ. CLTC гэсэн тоонд хэт итгэж болохгүй Шинэ машин сонирхож байгаа хүн бүрийн анхаарах ёстой нэг зүйл бол CLTC. CLTC гэдэг нь Хятадад автомашины цахилгаан явалт, эрчим хүч болон түлшний хэрэглээг лабораторийн нөхцөлд хэмждэг стандарт юм. Европын WLTP стандарттай харьцуулахад ихэнх тохиолдолд илүү өндөр явалт заадаг. Өөрөөр хэлбэл, каталог дээр 200 км гэж бичсэн байлаа гээд Улаанбаатарын өвөл заавал 200 км явна гэсэн баталгаа биш. Ялангуяа манайх шиг өвөлдөө -25, -30 хэм хүрдэг, өглөө машин халаадаг, түгжрэлтэй хотод батарейны бодит хэрэглээ өөр байна. АНУ-ын Argonne National Laboratory-ийн туршилтаар цэвэр цахилгаан машинуудын явалт -18°C орчимд хэвийн дулаан нөхцөлөөс дунджаар 41%, -18°C-аас ч хүйтэн -18°C орчмын буюу 0°F (-17.8°C) нөхцөлд 54% хүртэл буурсан үр дүн гарсан. Тодруулбал, тус судалгааны 20°F (-6.7°C) нөхцөлд дунджаар 41%, 0°F (-17.8°C) нөхцөлд 54% буурсан байна. Тиймээс би машин сонгохдоо CLTC тоог дангаар нь харахгүй. Өвлийн бодит явалт, батерейны халаалт, цэнэглэх боломж, эрчим хүчний хэрэглээг хамтад нь тооцно. Жишээ нь CLTC 200 км гэсэн машин өвлийн нөхцөлд 100–140 км орчим явах тохиолдол байж болно. Энэ бол тодорхой загварын баталгаатай үзүүлэлт биш, харин болгоомжтой төлөвлөхөд ашиглаж болох жишиг тооцоо. PHEV, EREV, EV гурвын алийг нь сонгох вэ? Энэ гурван технологи тус бүрдээ давуу талтай. Цэвэр цахилгаан машин буюу EV нь бензин огт хэрэглэхгүй. Гэртээ эсвэл ажил дээрээ найдвартай цэнэглэх боломжтой бол өдөр тутмын хэрэглээний зардал багатай байх давуу талтай. EREV нь үндсэндээ цахилгаан мотороор явж, бензин хөдөлгүүрээ цахилгаан үйлдвэрлэх генератор болгон ашигладаг. ROX 01 бол ийм төрлийн машин. PHEV нь цахилгаан болон бензин хөдөлгүүрийг хослуулдаг. Зарим нөхцөлд зөвхөн цахилгаанаар явж, хол замд бензин хөдөлгүүрийг шууд хөтлөгч болгон ашиглах боломжтой. Миний хувьд одоохондоо PHEV илүү тохиромжтой санагдаж байна. Учир нь өдөр тутмын хотын хөдөлгөөндөө цахилгаанаар яваад, хөдөө орон нутагт хол замд гарахдаа бензин хөдөлгүүрээ ашиглаж болно. Ингэснээр бензиний хэрэглээг бууруулахын зэрэгцээ цэнэглэх дэд бүтцээс бүрэн хамааралтай болохгүй. Гэхдээ нэг зүйлийг ойлгох хэрэгтэй. PHEV машин худалдаж авлаа гээд автоматаар бензин хэмнэнэ гэсэн үг биш. Тогтмол цэнэглэхгүй бол том батерей, нэмэлт хөдөлгүүрийн жингээ чирсэн, бензин их хэрэглэдэг машин болох эрсдэлтэй. Хамгийн чухал нь эдийн засгийн үр ашиг Би машиныг зөвхөн шинэ загвар, гоё дизайн, олон дэлгэц, өндөр үзүүлэлтээр нь сонгохыг хүсэхгүй байна. Миний хувьд хамгийн чухал асуулт бол энэ машинд зарцуулсан мөнгөө хэдий хугацаанд, ямар хэмжээгээр нөхөх вэ? гэдэг асуудал. Жишээ нь, миний одоогийн Camry 100 км-т дунджаар 7 литр бензин хэрэглэдэг гэж үзье. Нэг дүүргэчихэд 800 км гэж заадаг ба яг бодитоор нэг банк дүүргээд 650-700 км яваад байгаа. Хэрэв жилд 15,000 км явдаг бол 1,050 литр бензин хэрэглэнэ. Бензиний үнийг жишээ болгон литр тутамд 2,600 төгрөг гэж авбал жилд 2.73 сая төгрөгийн шатахуун зарцуулна. Одоо Euro 92 бол хоёр дахин төлнө. Харин PHEV машин авч, жилийн нийт явалтынхаа 80 хувийг цахилгаанаар туулдаг бол түлшний зардлаа мэдэгдэхүйц бууруулах боломжтой. Гэхдээ үүн дээр цахилгаан цэнэглэлтийн зардал нэмэгдэнэ. Гол нь жилд хэдэн сая төгрөг хэмнэхийн тулд одоогийн машинаасаа хэдэн арван сая төгрөг нэмж төлөх гэж байгаагаа бодох хэрэгтэй. Хэрэв шинэ машин авахын тулд 40 сая төгрөг нэмж төлөөд жилд цэвэр 2 сая төгрөг хэмнэнэ гэвэл зөвхөн ашиглалтын зардлын хэмнэлтээр зөрүүгээ нөхөхөд 20 жил шаардагдана. Мэдээж хуучин болон шинэ машины үлдэх үнэ цэнэ, засвар үйлчилгээ, даатгал зэрэг нь энэ тооцоог өөрчилнө. Гэхдээ энэ энгийн жишээ нэг зүйлийг харуулж байна. Бензин бага хэрэглэдэг машин болгон эдийн засгийн хувьд ашигтай худалдан авалт байдаггүй. Ялангуяа аль хэдийн төлбөрөө төлчихсөн, хэвийн ажиллаж байгаа, шатахуун бага хэрэглэдэг гибрид машинтай хүнд энэ тооцоо бүр ч чухал. Тэгвэл яагаад дахиад 6–12 сар хүлээх вэ? Миний төлөвлөгөө маш энгийн. Хоёр боломжийн аль ашигтайг нь сонгоно. Нэгдүгээр хувилбар: Ирэх 6–12 сарын хугацаанд 200–250 км, түүнээс дээш CLTC үзүүлэлттэй PHEV машинуудын сонголт нэмэгдэж, үнэ нь боломжийн түвшинд хүрвэл шинэ технологитой загварыг нь авна. Хоёрдугаар хувилбар: Харин одоо Монголын зах зээлд олноор орж ирж байгаа CLTC 80–120 км цахилгаан явалттай PHEV машинуудын үнэ мэдэгдэхүйц буурвал хуучин технологитой гэж голохгүй, эдийн засгийн хувьд ашигтай үнээр нь худалдаж авна. Өөрөөр хэлбэл, би заавал хамгийн сүүлийн үеийн технологи авах гэж байгаа юм биш. Харин төлсөн мөнгөндөө хамгийн их үнэ цэнэ авахыг хүсэж байна. Энд нэг сонирхолтой зүйл бий. Шинэ загваруудын батерей томорч, цахилгаан явалт нэмэгдэх тусам өмнөх үеийн машинуудын өрсөлдөх чадвар суларч магадгүй. Үүнээс үүдэн хуучин загваруудын үнэ буурах боломжтой. Гэхдээ энэ бол баталгаатай үнийн таамаг биш. Монголд импортын үнэ, валютын ханш, татвар, тээврийн зардал, эрэлт нийлүүлэлтээс шалтгаалаад өөр үр дүн гарч болно. Тиймээс хүлээх хугацаандаа үнэ ханш, шинэ загваруудын үзүүлэлт, Монголын өвлийн бодит хэрэглээ, баталгаат засвар үйлчилгээг харьцуулж ажиглах нь миний хувьд зөв алхам. Найзууддаа өгөх миний зөвлөгөө Хэрэв одоо машин авах зайлшгүй шаардлагагүй, хэвийн сайн машинтай бол цахилгаан машин авах гэж яарах хэрэггүй болов уу. Ялангуяа BYD, ROX болон бусад Хятадын шинэ эрчим хүчний автомашинуудыг сонирхож байгаа бол хэдэн зүйлд анхаараарай. Каталогийн CLTC үзүүлэлтээр бус, Монголын өвөл бодитоор хэдэн км явахыг нь судлаарай. Гэртээ цэнэглэх боломж байгаа эсэхээ бодоорой. Батерейны багтаамж, засвар үйлчилгээ, сэлбэгийн олдоц, баталгааны нөхцөлийг харьцуулаарай. Хамгийн гол нь машины анхны үнэ, ашиглалтын зардал, хэдэн жилийн дараах дахин борлуулах үнийг хамтад нь тооцоорой. Мэдээж бензиний хомсдол, өнөөдөр унаж буй машины эвдрэл, өдөр тутмын хэрэгцээ зэргээс шалтгаалаад хүлээх боломжгүй хүмүүс бий. Тийм хүмүүст одоо PHEV эсвэл EV авах нь зөв шийдвэр байж болно. Харин над шиг яаралтай солих шаардлагагүй, түлш бага хэрэглэдэг гибрид машинтай хүний хувьд түр хүлээх нь илүү оновчтой санагдаж байна. Цахилгаан машин руу шилжих нь бараг тодорхой. Би ч гэсэн шилжинэ. Гэхдээ хэзээ шилжих вэ гэдэг нь чухал. Миний зорилго хамгийн түрүүнд цахилгаан машинтай болох биш. Харин хамгийн зөв цагт, хамгийн боломжийн үнээр, өөрийн хэрэглээнд тохирсон машин авах юм. Тиймээс одоохондоо Camry-гаа унаад, Хятадын автомашины зах зээлийн өөрчлөлтийг дахиад 6 сараас 1 жил ажиглахаар шийдлээ. Магадгүй энэ хугацаанд шинэ загварын илүү хол явдаг PHEV авна. Эсвэл өнөөдрийн 100 км CLTC үзүүлэлттэй машин маш боломжийн үнэд хүрвэл түүнийг нь сонгоно. Аль ч тохиолдолд шийдвэрийг сэтгэл хөөрлөөр бус, тооцоогоор гаргана. Эцэст нь, машин бол хөрөнгө оруулалт гэхээсээ илүү хэрэглээ. Тиймээс хамгийн шинэ машиныг бус, хамгийн ашигтай сонголтыг хийх нь чухал гэж боддог.