🇲🇩Mołdawianie będą musieli wyciąć 2/3 swoich winnic, by wstąpić do UE? ...czyli słów kilka o manipulacji, która krąży od kilku dni po sieci. W mediach społecznościowych, na niektórych portalach internetowych oraz na YouTube pojawiło się w ostatnim czasie sporo materiałów, których autorzy przekonują, że w związku z planowanym przystąpieniem do UE Mołdawia będzie musiała wyciąć ok. 66% wszystkich swoich winnic. Wszystko dlatego, że Unia zakazuje produkcji i sprzedaży na swoim terytorium wina wytwarzanego z bardzo popularnych w Mołdawii szczepów Lidia oraz Isabelle, wykorzystywanych głównie do wyrobu słodkich odmian tego trunku. Na pierwszy rzut oka wiadomość ta faktycznie wydaje się szokująca. Kraj ten słynie w końcu z produkcji wina – nigdzie na świecie nie mamy do czynienia z tak dużym areałem upraw winorośli w przeliczeniu na jednego mieszkańca. Napój ten cieszy się przy tym w Mołdawii szczególnym statusem. Ma on nie tylko istotne znaczenie gospodarcze, ale także kulturowe i tożsamościowe. Co więcej, jakiekolwiek próby uderzania w sektor winny automatycznie przywołują traumatyczne wspomnienia z lat osiemdziesiątych ubiegłego wieku. To właśnie w tym okresie stojący na czele ZSRR Michaił Gorbaczow, w ramach lansowanej przez siebie polityki antyalkoholowej (zwanej popularnie „suchym prawem”), nie tylko praktycznie zakazał produkcji i sprzedaży napojów wyskokowych, ale też doprowadził do likwidacji tysięcy hektarów upraw winorośli na terenie całego kraju. Decyzja ta ze szczególną siłą uderzyła w Mołdawską i Gruzińską SRR. Tylko... ▶️ Czy jest tak w istocie? ▶️ Czy Mołdawia po raz drugi w swej historii będzie musiała na masową skalę niszczyć swoje plantacje? Jak się pewnie domyślacie, odpowiedź brzmi: NIE. Sprawa jest jednak znacznie bardziej złożona. Jak na dobrego fejka przystało, nowa kampania dezinformacyjna zawiera w sobie bowiem ziarno prawdy, które po rzuceniu na podatną glebę (szczególny stosunek Mołdawian do winiarstwa i postgorbaczowowska trauma) i nawiezieniu jej imponującą ilością kłamstw (w tym w ramach rzekomych działań „debunkingowych”) wydaje owoce pożądane przez aktorów stojących za całym zamieszaniem. Manipulacja, o której mowa, stanowi przy tym bardzo ciekawe studium przypadku. Jest to swoisty propagandowy odpowiednik znanego wojskowym „pocisku tandemowego”. Cóż to takiego? To rodzaj amunicji przeciwpancernej złożonej z dwóch głowic: pierwsza ma za zadanie zniszczyć zewnętrzną warstwę ochronną atakowanego celu (np. pancerz reaktywny lub lekki ekran stalowy), druga (uruchamiana ułamek sekundy później) stanowi zaś ładunek właściwy, który penetruje odsłonięty już główny pancerz pojazdu i przebija go strumieniem kumulacyjnym, niszcząc wnętrze i zabijając załogę. Ale o tym za chwilę... Zacznijmy więc od ustalenia faktów. Lecimy! 🧐 Mołdawia faktycznie ma pewien problem dotyczący zgodności części uprawianych lokalnie odmian winorośli z unijnymi regulacjami. Chodzi przede wszystkim o wspomnianą już odmianę Isabelle. Produkcja przeznaczonego na sprzedaż wina z tej odmiany oraz sam obrót tym trunkiem są na terenie UE zabronione. Za wprowadzonymi przez Brukselę w latach 70. XX wieku przepisami stoi troska o zdrowie konsumentów. W trakcie fermentacji winogron należących do tego szczepu może bowiem dochodzić do powstawania niewielkich, ale potencjalnie groźnych dla człowieka ilości trującego metanolu. Problemem nie są więc same owoce, ale otrzymywany z nich trunek. Dlatego też prawo unijne nie zakazuje wprost uprawy Isabelle (ani też sprzedaży winogron luzem czy przerabiania ich na sok). Ba! Nic nie stoi na przeszkodzie, by mołdawski rolnik – zgodnie z wielowiekową tradycją – wytwarzał sobie z Isabelle wino na własne potrzeby. Nieco inaczej sprawa ma się z Lidią. Wino z niej nie jest co prawda objęte zakazem produkcji i sprzedaży, ale sama odmiana nie znajduje się także na ogólnounijnej liście odmian, z których wino wytwarzać można. W praktyce oznacza to, że decyzja w sprawie dopuszczenia lub niedopuszczenia tego szczepu do produkcji i dystrybucji wina podejmowana jest przez każde z państw członkowskich niezależnie. Winogrona i powstały z nich trunek nadal muszą przy tym oczywiście spełniać odpowiednie normy unijne. A teraz fakt kluczowy: uprawy Isabelle i Lidii nie stanowią 66% ogólnego areału mołdawskich plantacji. To co? 33%? 15%? A może chociaż 10%? Nie. Zajmują one w istocie 4,7% powierzchni krajowych winnic. Czternaście razy mniej, niż chcą tego autorzy pierwotnej wersji manipulacji. Co więcej, produkcja wina z tych szczepów od lat gwałtownie spada, co ma bezpośredni związek z trwającym już dobre dwie dekady procesem reorientacji mołdawskiego eksportu ze wschodu (rynek rosyjski) na zachód (głównie rynek unijny). W skrócie podsumujmy więc tę część naszych rozważań: Nie, Mołdawia nie będzie zmuszona do wykarczowania 2/3 swoich winnic. Niepewny – z przyczyn czysto ekonomicznych, a nie przez „presję Brukseli” – jest los niecałych 5% obecnych nasadzeń. I te jednak nie zostaną raczej w pełni unicestwione, choćby dlatego, że część plonów znajdzie zastosowanie poza winiarstwem. Skoro rozprawiliśmy się z pierwotnym fejkiem, przejdźmy do tego, co moim zdaniem w całej tej historii jest najważniejsze, czyli do drugiego poziomu narracyjnego. Otóż doniesienia o „2/3 winnic, które Mołdawia będzie musiała wykarczować w związku z akcesją do UE”, szybko zostały zweryfikowane. O sprawie pisały nawet niektóre branżowe media rolnicze. Wszystkie podkreślały, że nie ma mowy o żadnej masowej rzezi krzewów, ale jednocześnie – zgodnie z prawdą – informowały też, że sam zakaz produkcji i sprzedaży wina z Isabelle faktycznie w Unii obowiązuje. I wtedy właśnie „odpaliła się” druga z głowic narracyjnego „pocisku tandemowego”. Na różnych kontach równolegle zaczęły pojawiać się wpisy, nagrania i materiały, których autorzy sami zaczynali od „debunkingu” pierwotnego komunikatu („te 66% to oczywiście nieprawda”), po czym – poprzedzając to sakramentalnym „ale...” – zaczynali przekonywać, że cała sprawa stanowi kolejny dowód na to, że: - pod płaszczykiem integracji europejskiej Bruksela w istocie walczy z wielowiekową tradycją i zwyczajami; - UE zakazuje wspomnianych odmian, bo są odporne na choroby i pasożyty, a więc nie wymagają pestycydów, a co za tym idzie, nie dają zachodnim koncernom szans na porządny zarobek; - UE po prostu broni swoich interesów kosztem biednych państw, które mami akcesją, a do tego zachowuje się jak hipokryta, bo przecież Isabelle i Lidia są bardzo wytrzymałe na zmiany klimatu, co powinno być dla Brukseli ważne; - UE najpierw obiecuje kandydatom to i owo, a potem nagle wymaga wprowadzania bardzo bolesnych przepisów uderzających w kluczowe dla nich sektory. Tych punktów dementować szerzej trochę już mi się nie chce. Powiem więc tylko może, że: - Na liście odmian dopuszczonych do produkcji i sprzedaży wina sporo jest takich, które są równie odporne na choroby, co te, o których tu piszę. Dlaczego się więc tam znalazły, skoro chodzi o interesy firm wytwarzających pestycydy? - Isabelle i Lidia to faktycznie niezwykle wytrzymałe odmiany. Ale tylko gdy idzie o mróz. Mogą np. dać sobie radę z temperaturami sięgającymi nawet -30 stopni Celsjusza. Tylko że w Mołdawii to nie chłód, a upał jest prawdziwym pogromcą plonów. Problemem, z którym mierzy się rolnictwo w tym kraju i który pogłębia się wraz z postępującym globalnym ociepleniem, są rosnące temperatury oraz narastający niedostatek wody. A na takie właśnie warunki obydwa szczepy są bardzo, bardzo wrażliwe. - Zarzut, że UE „nagle zaczęła od Mołdawian wymagać” takich, a nie innych regulacji, spodobał mi się jednak najbardziej, bo nie wiem doprawdy, jak UE miała zaskoczyć Kiszyniów przepisami obowiązującymi od ponad półwiecza. Do tego w sektorze, który jest dla tego kraju tak istotny. Cała akcja była raczej niszowa. Mówimy w końcu o Mołdawii, a ta – mimo całej mojej miłości do niej – nie jest tematem, który szczególnie porywa uwagę naszej polskiej publiki. Kraj ten często bywa jednak wykorzystywany jako poligon eksperymentalny dla różnych technik „hybrydowych” (z braku lepszego słowa, bo termin ten doprawdy stracił już jakąkolwiek ostrość semantyczną). W efekcie trudno mi pozbyć się wrażenia, że mamy tu do czynienia właśnie z pewnym ciekawym, relatywnie nowym mechanizmem dezinformacji, który zakłada: 1. Rozpowszechnienie najpierw bardzo łatwego do weryfikacji i opartego na faktycznym wydarzeniu czy decyzji komunikatu (który – co nie jest bez znaczenia – i tak „siądzie” w głowach części odbiorców). 2. Odczekanie, aż próbujące sprostować fałszywą treść media czy komentatorzy wzmocnią i rozpowszechnią pożądaną, zgodną z prawdą część pierwotnego komunikatu. 3. Inicjację „drugiego rzutu” narracyjnego, w którym nowy przekaz będzie odwoływał się już nie do wpisów z szemranych stron i portali (gdzie oryginalna „deza” pojawiła się na początku), ale do treści publikowanych przez szanowane, branżowe media czy profile (które potwierdziły, że „coś jest na rzeczy”), i zostanie zaprezentowany jako swoisty „debunking” bazowego, absurdalnego w gruncie rzeczy „fejka”. 4. Odczekanie, aż temat podejmą i zaczną go już bez koordynacji (a więc organicznie i często bez świadomości źródła) rozprzestrzeniać lubujący się w "alternatywnych" treściach lokalni influencerzy, komentatorzy itd . Mechanizm taki nie tylko zwiększa wiarygodność narracji wtórnej (stawiając jej dystrybutorów w jednym rzędzie z fact-checkerami), ale też wprowadza jeszcze większy chaos informacyjny i zamieszanie w głowach odbiorców. Na dole kilka screenshotów. Nie podejmuje się jednak oceny na ile treści propagowane przez poniższe konta celowo wpisywały się w wygodną dla Rosji narrację, a na ile tylko podążały "za trendem".