ezel akay

Amerikan seçimlerini Trump’ın çok belirgin bir şekilde kaybetmesi, sadece otoriter Sağ popülizmin dünyadaki tüm versiyonlarının hezimeti değil, çok boyutlu bir değişimin ilk önemli ifadesi. Seçimler, aynı zamanda Amerika’da Beyaz Anglosakson Protestan hakimiyetinin de sona ermekte oluşunu kabul eden ve bu kabul üzerine yeni bir oyun/siyaset kurmaya râzı Demokratların zaferi. Trump’ın “başarısı”nın ardında; Hispanikslerin, Afro-Amerikalıların ve diğer “azınlıklar”ın giderek ABD’yi belirler hale gelmelerinin korkusuyla hareket eden “Beyazlar”ın refleksi bulunmaktaydı. Trump bu farklılığı kutuplaştırarak yoluna devam edebileceğini sandı. Kutuplaştırma, bir popülizm “numarası”dır ve Macaristan, Türkiye, Sırbistan gibi ülkelerde de işliyordu. Ancak Trump buna güvenerek ülkesini öyle şirazeden çıkardı ki, züccaciye dükkanına dalmış fil gibi hem alışıldık dünya düzenini, hem müttefiklerini, Grönland, gümrük vergileri, İran gibi “girişimleri” ile hak ile yeksan etti. Yani Trump hem “Sona eren Amerikan Çağı”nın en kibirli, en öngörülemez, en tehlikeli ve kendisi/müttefikleri için en sürdürülemez “hali”ni temsil ediyordu, hem de demografik bakımdan ABD’nin azınlığa dönüşecek olan “Beyazlar”ını temsil ediyordu. Benzeri “tehlikeler”, Avrupa, Rusya için de geçerli. Yaklaşmakta olan bu konuyu/sorunu Demokratların nasıl çözeceğini göreceğiz, kuşkusuz Avrupa için de önemli olacak. Bu bağlamda, yeni çeşitlilikle başa çıkmak anlayışı ile Sol eğilimli bir dönemin çok net bir şekilde geldiği, ilk kez bu kadar geniş kesimler tarafından görüldü. Elbette bu eğilimin de kendine özgü sorunları olacaktır, ama “Birlikte yaşamak” kültürünün yeni boyutlarıyla kamucu bir istikamette gelişmesi, otokratik kutupçu üsttenci Sağ Odunuzmin artık terkedilmekte olduğunu gösteriyor. Trump’ta zirve yapan Sağ popülist “hasletler” terkediliyor, çünkü bir ahmaklık türü olduğu, artık bütün halklar tarafından anlaşılıyor. Sol kökenli kamucu değerlerin yükseleceği, muhafazakar paracıl “hep bana” madde bağımlılığının terkedileceği aşamada öne çıkacak konu, şabloncu arkaik Sol söylemini “entellik” sanıp eskinin iflas etmiş modellerine dalmamak, mesela ortodoks yosunlu“Marksist-Leninist” havuzlarda boğulmamak. Marx’dan öğrenmek, Sol değerlerden öğrenmek, ama yüz yıl öncesinin uygulamalarını bugüne uygulamaya falan kalkmamak. Bunun için çağdaş kapitalizmin ne olduğunu gerçekçi bir şekilde iyi incelemek ve günümüze uygun yöntemlerle kamucu müreffeh bir ülke kurmanın yollarını dallarını keşfetmek. Bunlar sadece mümkün olmaktan öte, giderek bir zorunluluk haline geliyor. Başlangıcı çok kolay: Hırsızlığı/yolsuzluğu durdurmak bile derhal olumlu bir fark getirecektir. Çok eski bir “yolsuzluk kültürü”ne sahip Çin bile bunu yaptı ve başarı kazandı. Ülkelerin refahı artık esasen “Gayrısafi Milli Hasıla” (GSMH) ile değil, “Gayrısafi Milli Mutluluk” (GSMM) katsayısı ile ölçülecek. Halkların Mutluluğu -Evet, kuru “Ökönomi”den çok daha fazlası söz konusu ve GSMM, sadece maddi garanti, sağlık hizmetleri, bedave eğitim değil, mesela “Yeterince yeşillendirilmiş, temiz havası olan yerlerde yaşamak” demek. Ruhsal gelişim için çoklu alternatiflere sahip olmak demek. Sadece bunlar bile burada, başlı başına önemli tartışma konuları. “Yeni bir dönem geliyor” diyoruz, bunun Sol bir dönem olduğunu 2011’den beri söylüyoruz, bunun ivmesi oldukça hızlanmış görünüyor ve daha da hızlanacağa benziyor -bundan bütün ülkeler nasibini alacaktır. Paradigmalar bu istikamette ilerliyor. Şimdi konunun püf noktası da şu: Bu istikametin önünü kesmek için yapılan her hareket, bu ivmeyi sadece güçlendirecektir. Hani derler ya: “Su içse yarıyor” diye, süreç aynı öyle. Ne kadar güçlü cebir ve şiddetle engellemeye çalışırsanız, o ölçüde ona güç vermiş olursunuz. Katılırsanız da güç vermiş olursunuz, engellerseniz de. Yavaşlatmak, ancak, “daş gibi” ortada hareketsiz durmakla mümkündür -ki o da hayata aykırı. Meraklısına: Bu gidişatı durdurmak, hiç bir fâninin işi ve haddi değil…