Mete Yolaş

Herkes müthiş öfkeli. Biraz sakin olalim. Bence burada iki ayrı meseleyi birbirine karıştırıyoruz. Barış sürecinin nasıl yürütüldüğüne, hangi konularda ne gibi pazarlıklar yapıldığına ilişkin ciddi bir şeffaflık sorunu var. Meclis'te hazırlanan raporlara rağmen sürecin bütün boyutları topluma açık biçimde anlatılmış değil. Dolayısıyla böyle bir ortamda insanların bazı değişikliklerden şüphe duymasını gayet anlaşılır buluyorum. Üstelik bu şüphelerin ileride haklı çıkma ihtimalini de dışlamıyorum. Benim itirazım, bu ihtimallerin daha baştan kesinleşmiş gerçeklermiş gibi sunulmasına ve aksini düşünenlere oldukça agresif biçimde yaklaşılmasına. Mete Bey'in yüzde yüz ibaresiyle ilgili açıklamasından bağımsız olarak, “Türk buğdayı” ile “Türkiye'nin buğdayı” arasında hukuken de bir fark olabileceğini düşünüyorum. İlk ifade doğrudan hammaddenin cinsine, niteliğine veya coğrafi menşeine ilişkin bir beyan olarak yorumlanmaya daha müsait. İkincisi ise markanın Türkiye'yle ilişkisini, ürünün toplumsal aidiyetini ve pazardaki konumunu anlatan bir reklam söylemi olarak savunulabilir. Bu, özellikle ithal hammadde kullanılması durumunda şirkete daha geniş bir hukuki savunma alanı ve tedarik esnekliği sağlayabilir. Sonuçta “Türkiye'nin çikolatası” dediğimizde içindeki kakaonun Türkiye'de yetiştiğini değil, Türkiye'yle özdeşleşmiş bir markayı da kastedebiliriz. Bunun hukuki karşılığı da var. Türk Gıda Kodeksi Gıda Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliği'nin 7. ve 31. maddeleri ile AB'nin 1169/2011 sayılı Tüzüğü'nün 7. ve 26. maddeleri, ürünün menşeiyle ana hammaddesinin menşeini birbirinden ayırıyor ve tüketicinin yanıltılmasını yasaklıyor. AB'nin 2018/775 sayılı Uygulama Tüzüğü'nün 1. maddesinde ise coğrafi terimler içerse bile genel kullanımda menşe bildirimi olarak anlaşılmayan yerleşik isimler için ayrıca bir ayrım yapılıyor. Yani coğrafi çağrışım taşıyan her ifade otomatik olarak teknik bir menşe beyanı sayılmıyor. Tabii bunun sınırı da var. AB Adalet Divanının 4 Haziran 2015 tarihli Teekanne kararında (C-195/14), ambalajdaki ifadelerin ve görsellerin tüketicide yarattığı genel izlenimin esas alınması gerektiği belirtiliyor. Dolayısıyla “Türkiye'nin buğdayı” ifadesi de her koşulda hukuka uygun sayılmaz. Fakat şirketin bunun doğrudan hammadde menşeine ilişkin bir taahhüt değil, reklam söylemi olduğunu savunması için daha fazla alan bırakabilir. Benim söylediğim, şirketin bu değişikliği kesinlikle bu nedenle yaptığı değil. Böyle bir ticari ve hukuki gerekçe de pekâlâ olabilir. Özellikle farklı ülkelerden hammadde tedarik eden ve ihracat yapan bir şirketin, her üretim partisinde aynı kesin menşe iddiasını savunmak istememesi anlaşılmayacak bir şey değil. Yarın bu değişikliğin başka bir siyasi tercihle bağlantılı olduğu ortaya çıkarsa onu da konuşuruz. Bugün böyle bir ihtimalin bulunması, diğer açıklamaları peşinen geçersiz kılmıyor. Şüphe duymak başka, şüpheyi kanıt yerine koymak başka. Benim asıl itirazım da insanların birbirine karşı giderek daha saldırgan konuşması ve henüz açıklığa kavuşmamış meselelerde bu kadar kesin hükümler vermesi.

Şu olaya ilişkin Türkçü-milliyetçi hesapların ozguven dolu saldirgan tweetlerini gördükçe acıyorum hallerine ama baya da komikler ahsjsgsjsgsshshsjsh