mary kennedy🪷

ทำไมแค่ “ทาสีผิว” ถึงกลายเป็นเรื่องใหญ่? ย้อนรอย Blackface ตราบาปที่สังคมตะวันตกไม่มีวันลืม สำหรับสังคมไทย หลายคนอาจมองด้วยเจตนาบริสุทธิ์ว่านี่คือความพยายามแต่งให้เหมือนที่สุดเพื่อแสดงความชื่นชมศิลปินในดวงใจ ทว่าในสายตาของชาวอเมริกันและโลกตะวันตก การกระทำลักษณะนี้กลับไปสะกิดบาดแผลทางประวัติศาสตร์การเหยียดเชื้อชาติที่เลวร้ายที่สุดเรื่องหนึ่ง นั่นคือวัฒนธรรม Blackface หากย้อนกลับไปในช่วงทศวรรษ 1830 ก่อนสงครามกลางเมืองอเมริกัน สังคมสหรัฐฯ ยังตกอยู่ภายใต้ระบบค้าทาสอย่างถูกกฎหมาย คนผิวดำในเวลานั้นไม่ได้ถูกนับว่าเป็นมนุษย์ แต่มีสถานะทางกฎหมายเป็นเพียงทรัพย์สินชิ้นหนึ่งเท่านั้น ความทารุณโหดร้าย การบังคับใช้แรงงานเยี่ยงสัตว์ในไร่ฝ้าย คือความจริงอันเจ็บปวดที่ปรากฏให้เห็นในภาพยนตร์อย่าง 12 Years a Slave (2013) และ Django Unchained (2012) ทว่าท่ามกลางความทุกข์ทรมานเหล่านั้น โลกบันเทิงของคนผิวขาวกลับให้กำเนิดมหรสพยอดนิยมที่เรียกว่า Minstrel Shows ที่นักแสดงผิวขาวจะนำเขม่าถ่านมาทาหน้าจนดำมืด วาดริมฝีปากหนาใหญ่เกินจริง แล้วออกไปเต้นแร้งเต้นกาด้วยสำเนียงแปร่งหู ตัวละครอย่าง Jim Crow ถูกสร้างขึ้นมาเพื่อล้อเลียนว่าคนผิวดำเป็นคนโง่เขลา เกียจคร้าน และรักความสนุกสนานแบบไร้สาระ ละครเหล่านี้กลายเป็นเครื่องมือชวนเชื่อชั้นดีของกลุ่มเจ้าของทาสที่ตระเวนแสดงไปทั่ว เพื่อบอกสังคมว่าคนผิวดำมีความสุขดีกับการถูกกดขี่และไม่รู้สึกรู้สาอะไรกับการเป็นทาส ความอยุติธรรมไม่ได้ยุติลงหลังสิ้นสุดสงครามกลางเมืองและการเลิกทาส แต่สหรัฐฯ กลับก้าวเข้าสู่ยุคกฎหมายแบ่งแยกสีผิว หรือ Jim Crow Laws ภายใต้คำพิพากษาคดีประวัติศาสตร์ Plessy v. Ferguson (1896) ที่ใช้คำสวยหรูบังหน้าว่า “Separate but Equal” หรือแยกกันแต่เท่าเทียม แต่แท้จริงแล้วคือระบบที่สร้างขึ้นเพื่อแบ่งแยกคนสองสีผิวออกจากกันอย่างเด็ดขาด ภาพยนตร์เรื่อง The Help (2011) สะท้อนภาพแม่บ้านผิวดำที่เลี้ยงดูลูกและดูแลบ้านให้คนขาว แต่กลับถูกสั่งห้ามใช้ห้องน้ำร่วมกันในบ้านจนต้องสร้างห้องน้ำแยกไว้ด้านนอกเพราะความรังเกียจ เช่นเดียวกับใน Hidden Figures (2016) ที่นักคณิตศาสตร์หญิงผิวดำของ NASA ต้องวิ่งตากฝนข้ามตึกเป็นระยะทางไกลเพื่อไปเข้าห้องน้ำเฉพาะคนผิวสี และถูกแยกกระติกกาแฟต่างหาก ยังไม่รวมถึงการแบ่งโซนที่นั่งบนรถเมล์ การแยกห้องสมุด และการแยกก๊อกน้ำดื่มสาธารณะ ในยุคนี้เองที่นักแสดงผิวขาวผูกขาดบทบาทคนผิวดำบนเวทีบันเทิงทั้งหมด จนคนผิวดำตัวจริงที่อยากได้งานแสดง ต้องยอมทาสีหน้าตนเองให้ดำหนักขึ้นไปอีกเพื่อเล่นเป็นตัวตลกตามกรอบที่คนผิวขาววางบทบาทไว้ให้ หลายคนมักเข้าใจผิดว่าเรื่องเหล่านี้เป็นเพียงประวัติศาสตร์โบราณที่จบไปนานแล้ว แต่ความจริงไม่ใช่เลย เพราะวัฒนธรรมนี้ดันแพร่ข้ามไปยังเกาะอังกฤษ ผ่านรายการโทรทัศน์ช่วงเวลาไพรม์ไทม์ของสถานี BBC ชื่อ The Black and White Minstrel Show ซึ่งนำนักร้องผิวขาวมาทาหน้าดำ ปากขาว ร้องเพลงประสานเสียง รายการนี้ออกอากาศยาวนานถึง 20 ปี ตั้งแต่ปี 1958 ถึง 1978 ท่ามกลางยอดชมสัปดาห์ละหลายสิบล้านคน นั่นหมายความว่าคนรุ่นพ่อแม่ของชาวตะวันตกในปัจจุบันเติบโตมากับการเห็นภาพล้อเลียนสีผิวนี้บนหน้าจอทีวีที่บ้าน บาดแผลนี้จึงยังสดใหม่ และเมื่อบวกกับการต่อสู้เพื่อสิทธิพลเมืองในสหรัฐฯ ยุค 1960 ที่ต้องแลกมาด้วยการปราบปรามอย่างโหดร้ายและการลอบสังหารผู้นำคนผิวสี สังคมตะวันตกในยุคหลังจึงเห็นพ้องต้องกันว่า Blackface คือสัญลักษณ์ของความเกลียดชังที่ห้ามแตะต้องเด็ดขาด ทว่าในอีกมุมหนึ่ง แม้โลกตะวันตกจะเคร่งครัดเรื่องการต่อต้านการเหยียดสีผิวและชอบพร่ำสอนสังคมอื่นเรื่องความเท่าเทียม แต่ในหลายครั้ง สื่อและแวดวงบันเทิงตะวันตกกลับตกหลุมพรางแนวคิด “ชาติตะวันตกเป็นศูนย์กลาง” เสียเอง ไม่ว่าจะเป็นการนำประเพณีการหมอบกราบของไทยไปล้อเลียนสร้างเสียงหัวเราะ หรือการที่แบรนด์แฟชั่นอิตาลีชื่อดังทำโฆษณาเหยียดการใช้ตะเกียบของคนเอเชียว่าเงอะงะเมื่อต้องกินอาหารตะวันตก ตลอดจนประวัติศาสตร์ Yellowface ในฮอลลีวูดที่นักแสดงผิวขาวมักแต่งหน้าล้อเลียนดวงตาและสรีระของคนเอเชียเป็นตัวตลก เหตุการณ์เหล่านี้ล้วนสะท้อนภาพมาตรฐานสองชั้นอย่างชัดเจน เพราะพวกเขากลับนำขนบธรรมเนียม ประเพณี และอัตลักษณ์ที่มีรากเหง้าความหมายลึกซึ้งของคนเอเชีย มาเหยียดหยามเพื่อสร้างความบันเทิงอย่างตื้นเขิน บทเรียนจากเรื่องนี้ขีดเส้นเตือนไว้อย่างชัดเจนว่า ทั้งสีผิวและวัฒนธรรมประเพณี ไม่ใช่สิ่งที่จะนำมาล้อเลียนเพื่อความตลกขบขันได้ตามสโลแกน “My Culture/Skin Is Not a Costume” ซึ่งเป็นหลักการที่ชาติตะวันตกชอบย้ำเตือนผู้อื่นเสมอว่า อัตลักษณ์เหล่านี้ติดตัวผู้คนมาพร้อมประวัติศาสตร์ การนำมาสวมเล่นชั่วคราวแล้วล้างออกคือการลดทอนคุณค่าความเป็นมนุษย์ ในระดับสากลจึงยึดหลักว่าผลกระทบทางสายตาย่อมสำคัญกว่าเจตนา แม้ผู้ทำจะไม่ได้ตั้งใจล้อเลียนหรือทำไปด้วยความชื่นชม แต่ภาพที่ออกมามันไปสะกิดรอยแผลภาพจำของการกดขี่ในอดีตทันที และโลกตะวันตกเองก็จำเป็นต้องเตือนสติตนเองให้เคารพสิ่งที่ตนเองพยามพร่ำสอนและมองวัฒนธรรมของผู้อื่นด้วยมาตรฐานเดียวกันไม่ว่าจะเป็นคนเชื้อชาติใดก็ตาม เพราะไม่มีอัตลักษณ์ วัฒนธรรม หรือสีผิวของชนชาติใด ควรตกเป็นเหยื่อของการล้อเลียนเพื่อความบันเทิงอีกต่อไปในยุคสมัยนี้ การเทคแอคชั่นด้วยการลบภาพและโพสต์ขอโทษของเจษอย่างรวดเร็วเมื่อทราบถึงปัญหา ถือเป็นการแสดงความรับผิดชอบที่มีวุฒิภาวะและทำได้ดีมาก เพราะยอมรับความผิดพลาดอย่างตรงไปตรงมาโดยไม่โยนบาปให้ทีมงาน แม้จะเกิดจากความเร่งรีบและเจษเองก็ไม่ได้มีเจตนาล้อเลียนแต่ประการใด การยอมรับว่าคอนเทนต์ที่ลงไปกระทบจิตใจผู้อื่น และพร้อมเรียนรู้เป็นบทเรียน แสดงถึงความจริงใจในการแก้ไขปัญหาอย่างแท้จริง เป็นตัวอย่างที่ดีของคนดังเมื่อเกิดความผิดพลาดข้ามวัฒนธรรม

เจษอาจจะนึกไม่ถึง สไตร์ลิสและทีมงานน่าจะพลาดและไม่ศึกษาให้ดีก่อนเพราะในวัฒนธรรมการเฉลิมฉลองฮาโลวีนในสหรัฐฯ การแต่งคอสเพลยเป็น MJ ไม่ผิด เช่นทำทรงผมแบบเดียวกัน ใส่ถุงมือเพชร เสื้อหนังสีแดง กางเกงรองเท้า แต่สิ่งที่ต้องห้ามทำเด็ดขาดคือ ห้ามเปลี่ยนสีผิวเป็นสีอื่นที่ไม่ใช่สีผิวตนเองในกรณีนี้คือเปลี่ยนสีผิวเป็นสีคล้ำดำเพื่อให้เหมือน MJ เห็นรูปของเจษ ผมก็ตกใจครับว่า คนไทยยังไม่ค่อยรู้เรื่องพวกนี้อีกเยอะจริงๆ สังคมอเมริกันที่ผมเติบโตมา เรื่องนี้ถูกสอนในวิชาประวัติศาสตร์สหรัฐฯอเมริกาในโรงเรียนแบบเจ้มจ้นมาก การเปลี่ยนสีผิวตนเองให้เข้มขึ้นเพื่อเลียนแบบคนเชื้อชาติอื่น ยิ่งถ้าทำเป็นสีผิวดำคือการข้ามเส้นแดงที่ห้ามข้ามเด็ดขาดทันที เพราะภาพที่ปรากฏไม่ว่าจะทำขึ้นด้วยเหตุผลใด ไม่ว่าจะชื่นชมMJ หรือบริสุทธิ์ใจอย่างไรแต่มันจะถูกนำไปซ้อนทับกับบาดแผลของสังคมอเมริกันและตะวันตกเกี่ยวกับภาพจำของ Blackface minstrel shows ในอดีตทันทีครับ ไว้เดี๋ยวจะมาเขียนเล่าเรื่องนี้แบบยาวๆละกัน ว่าทำไมเรื่องนี้ถึงห้ามทำเด็ดขาด และดีแล้วที่ลบออกแล้วควรออกแถลงการณ์ขอโทษ