Roderick van Straten

Vandaag gaan mensen de straat op tegen Israël. Voor veel Joden hun laatste toevlucht. In acht Arabische landen daalde de Joodse bevolking van 850.000 in 1948 naar minder dan 4.000 in 2023. Irak ontnam vertrekkende Joden hun nationaliteit en bevroor hun bezit. Egypte arresteerde en deporteerde Joden, in Libië sloegen gemeenschappen na bloedbaden op de vlucht. Wereldwijd waren er begin 2025 nog minder Joden dan voor de Holocaust. De regimes die hen verdreven, kunnen er morgen mee pronken, zie je wel, zelfs in het vrije Nederland vinden we steun. Ik bezocht ooit Auschwitz-Birkenau. Zelf betaald, maar tegenwoordig vast ook uit te leggen als Joodse beïnvloeding van mijn blik. Dus ik zeg er maar niets over.

Ik lees het vol ongeloof. Dolf Jansen schrijft in Trouw over belastingplannen en noemt de samenwerking tussen SGP, BBB en JA21 een ‘bruin-rechtse gelegenheidscoalitie’. Bruin verwijst naar de bruinhemden van de SA, de knokploeg van Hitlers nazipartij. Die sloeg politieke tegenstanders in elkaar, viel Joden aan, vernielde winkels en hielp na Hitlers machtsovername tegenstanders op te pakken, te martelen en in vroege concentratiekampen op te sluiten. De SA hielp Hitler aan de macht en hielp vervolgens zijn dictatuur te vestigen. Dat is de geschiedenis die Jansen met dat woord oproept. Als je partijen als bruine hulptroepen van de zittende macht neerzet, krijgt ook die macht een plaats in dat historische beeld. Zo lees ik daarin impliciet de suggestie van steun aan een nazistisch bewind. Wat heeft dat te maken met de belastingvoorstellen die hier worden besproken. Ik begrijp niet hoe zo’n kwalificatie kennelijk normaal is geworden. En al helemaal niet hoe de redactie van Trouw, voortgekomen uit het verzet tegen de nazibezetting, dit als een terloopse politieke duiding laat passeren. Juist daar moeten ze weten wat dat woord betekent.

Een ochtendcolumn Jesse Klaver stijgt in de peilingen. Zijn partij staat inmiddels duidelijk boven de verkiezingsuitslag. Het verbaast me weinig. Hij kan dag in, dag uit herhalen dat werken moet lonen en dat de rijken daarvoor moeten betalen. Wie gaat daar nu tegenin? Je krijgt het immers beter terwijl een ander de rekening betaalt. Het rekken van de discussie over het belastingstelsel kan hem denk ik niet lang genoeg duren. Iedere onderhandelingsronde geeft hem de gelegenheid hetzelfde verhaal te vertellen. Klaver komt op voor werkenden. De coalitie moet uitleggen waarom ze niet meegaat. De effecten van zijn voorstellen krijgen veel minder aandacht. We horen wie moet betalen. Maar wordt werken daarmee ook aantrekkelijker? “Werken moet lonen” heeft die belofte in zich. Wie een baan aanneemt of meer uren gaat werken, moet daar financieel meer aan hebben. Dat kan ook helpen de werkdruk te verlagen. Als meer mensen werken of extra uren maken, kan het werk over meer beschikbare uren worden verdeeld. Het CPB heeft het verkiezingspakket van zijn partij doorgerekend. Zonder compromissen met andere partijen. De conclusie: “In totaal leidt het pakket op termijn tot een afname van de werkgelegenheid van 3,0% ten opzichte van het basispad.” Omgerekend naar het aantal uren dat Nederland nu jaarlijks werkt, komt dat neer op ongeveer 450 miljoen werkuren minder per jaar. Dat effect ontstaat geleidelijk. Tijdens de kabinetsperiode berekent het CPB nog extra werkgelegenheid, maar op lange termijn overheerst het lagere arbeidsaanbod. Het gaat om een structureel verschil, jaarlijks minder gewerkte uren dan zonder deze plannen. Juist Klaver verwijt de politiek een gebrek aan vooruitdenken. Tijdens de Algemene Politieke Beschouwingen zei hij, “Er wordt voortdurend vooruitgeschoven en weggekeken, totdat het te laat is.” Dan lijkt het me redelijk om ook de langetermijneffecten van zijn eigen plannen te bespreken. Zijn plannen kunnen mensen meer te besteden geven. Maar meer inkomen krijgen betekent niet automatisch dat werken beter wordt beloond. Klaver verlaagt de arbeidskorting, het belastingvoordeel dat aan werken is gekoppeld. Tegelijk introduceert hij een basiskorting die ook beschikbaar is voor mensen zonder betaald werk. Het CPB noemt zulke maatregelen als verklaring voor de afnemende prikkel om te werken. Het gaat om het gezamenlijke effect van zijn voorstellen. Daarom laat je een pakket doorrekenen. Zodat je kunt zien of de uitwerking past bij de belofte. Waar hetzelfde werk met minder beschikbare mensen moet worden gedaan, zal de werkdruk stijgen. Vervolgens kunnen Klaver en zijn vriend Spekman samen optrekken om meer geld voor de werkenden te eisen en de boel plat te leggen. En als de werkdruk oploopt, ligt het natuurlijk aan de werkgevers. Die moeten meer betalen voor een probleem dat Klaver zelf helpt veroorzaken. Ik wacht nu op een journalist die Klaver vraagt hoe hij die CPB-uitkomst met zijn belofte rijmt.