Wojciech Tyziniec

Tragedia, z którą mieliśmy dziś do czynienia w Krakowie to tzw. "aktywny strzelec". Garść statystyk kryminologicznych z tego typu zdarzeń. Sprawca: - W 95% przypadków: mężczyzna. - Wiek: najczęściej 18-29 lat (25%) lub 40-49 lat (29%), ale rozrzut jest bardzo duży. - 56% sprawców przekazuje intencje ataku stronie trzeciej, np. znajomym, w social mediach, piszą w pamiętniku itd. - 62% sprawców wykazuje wcześniej zachowania opresyjne i przemocowe, np. znęcanie się, mobbing, dręczenie lub zastraszanie. - 62% sprawców zmaga się z problemami psychicznymi w codziennym funkcjonowaniu (np. depresja, lęki, paranoja). 25% sprawców ma zdiagnozowane zaburzenia psychiczne (jakiegokolwiek rodzaju). - 86% sprawców utrzymuje znaczące interakcje społeczne z otoczeniem, 68% mieszka z inną osobą. - 89% sprawców nie ma na koncie żadnego przestępstwa przeciwko życiu lub zdrowiu. Jedynie w 35% przypadków sprawca posiada jakikolwiek wcześniejszy wyrok. Motyw: - W 21% przypadków motyw pozostaje nieznany. - W 79% rozpoznanych przypadkach sprawca działa pod wpływem głębokiego, osobistego wręcz obsesyjnego poczucia krzywdy, rozumianym jako przekonanie o zostaniu niesprawiedliwie potraktowanym. - 64% stanowią ataki ukierunkowane na osobisty odwet, np. wobec przełożonych, współpracowników, rówieśników. - 33% ataków jest "skutkiem" niekorzystnych zdarzeń interpersonalnych, np. konflikty z rówieśniami, odrzucenie w relacjach. - 16% to niekorzystne zdarzenia w pracy, np. zwolnienie, zawieszenie, nagana. - 10% to "inne motywy ogólne", np. ogólna nienawiść do ludzi. - 5% to niekorzystne działania instytucji państwowych, np. spory prawne, niekorzystne decyzje urzędowe. - 3-11% to ideologia, ekstremizm, nienawiść. Podaję przedział, bo różne badania różnie definiują tego typu motywację, ale jest do zdecydowana mniejszość. Przygotowanie: - 77% sprawców planuje atak przez tydzień lub dłużej; 52% poświęca na planowanie od miesiąca do nawet dwóch lat. - Jedynie 12% sprawców działa pod wpływem nagłego impulsu, poświęcając na planowanie mniej niż 24 godziny. - Jedynie 10-14% sprawców dokonuje szczegółowego rozpoznania miejsca ataku przed zdarzeniem. - 73% sprawców atakuje obiekty, z którymi ma stały, codzienny kontakt. - W 30% przypadków sprawca tworzy przed atakiem jakąś "pamiątkę po sobie" (tzw. legacy tokens): manifest, video, list, wpis na social mediach itd. Przebieg zdarzenia: - W 95% przypadków sprawca działa w pojedynkę. - 70% zdarzeń kończy się w ciągu 5 minut. - 65% zdarzeń kończy się przed przybyciem policji na miejsce. - 55% zdarzeń kończy się z woli sprawcy: samobójstwo lub ucieczka. - 40% sprawców popełnia samobójstwo. - W 28% przypadków dochodzi do bezpośredniej wymiany ognia między policją a sprawcą. - W 15% przypadków sprawca ginie od kul służb mundurowych. - W 9% przypadków atak ma miejsce w przestrzeni otwartej (np. ulica, parking). W 11 z 15 przeanalizowanych przypadków tego typu sprawca używa samochodu. Ofiary: - 37% ataków skierowanych jest w osoby przypadkowe; 27% ataków jest celowanych wyłącznie w konkretne wytypowane osoby. Pozostałe łączą obie cechy. - W 40% przypadków giną 3 osoby lub więcej. Ekwipunek: - Broń krótka (pistolet) wykorzystywana jest w zdecydowanej większości przypadków. Broń długa nie częściej niż 15% przypadków. - Mniej niż 4% sprawców ma na sobie kamizelkę kuloodporną / ochronę balistyczną. W latach 2000-2025 w USA miało miejsce ok. 560 zdarzeń określanych jako "active shooter". Szacunki dla Europy w tym samym okresie wahają się w przedziale 30-80, w zależności od definicji (nie każdy "mass shooting", czyli masowe zabójstwo z użyciem broni palnej, to "active shooter"). Powyższe statystyki pochodzą z różnych przekrojowych badań naukowych i analiz FBI prowadzonych oczywiście w USA. Dla naszych funkcjonariuszy - Chwała Bohaterom.