Christos Koptsidis

Wat mij werkelijk begint te irriteren aan een deel van die FVD-aanhang is dat ze blijkbaar wel een dissidente partij willen, maar geen dissidentie zodra het pijn begint te doen. Baudet zegt iets over Israël, deelt een interview dat volgens de betrokkenen onder druk is verwijderd, gebruikt het woord zio-lobby of stelt ergens een ongemakkelijke vraag, en daar begint het koor alweer. “Thierry, niet handig.” “Denk aan Lidewij.” “Daar gaan de zetels.” “Waarom moet je dit nou weer doen?” “Antisemiet.” “Extremist.” “Stap op.” En juist dat vind ik interessanter dan de oorspronkelijke uitspraak. Want niemand hoeft Baudet gelijk te geven. Als hij onzin verkoopt: fileer het. Als zijn analyse niet klopt: laat zien waar. Daar heb je debat voor. Maar zodra de eerste reflex niet meer inhoudelijk is maar sociaal en electoraal, mag je dit wel zeggen, hoe valt dit bij de media, kost dit zetels, brengt dit FVD buiten de keurige orde, zie je iets anders gebeuren. Voor mij hoort daar nog iets fundamentelers onder te liggen: Nederland. Niet Israël, niet Palestina, niet Oekraïne, niet Rusland, niet Washington, niet Brussel. Nederland. Dat is voor mij de werkelijke betekenis van soevereiniteit. Niet als verkiezingsslogan, maar als politiek kompas. Bij ieder buitenlands conflict zou de eerste vraag moeten zijn: wat is het Nederlandse belang, welke verplichtingen zijn werkelijk de onze en waarom zouden wij de morele en geopolitieke uitgangspunten van andere staten automatisch overnemen? Toch gebeurt precies het tegenovergestelde. Rond Oekraïne werd bijna onmiddellijk een morele tweedeling gebouwd waarin iedere afwijking van de dominante lijn verdacht werd als “Poetinversteher”. Rond Israël gebeurt iets vergelijkbaars: voordat je goed en wel over lobby, oorlogvoering, geopolitieke invloed of Nederlandse belangen kunt beginnen, ligt “antisemitisme” al op tafel. En rond Palestina wordt vanuit de andere richting weer verwacht dat je een compleet buitenlands conflict als morele identiteitstest overneemt. Dat mechanisme stoort mij misschien nog meer dan de afzonderlijke standpunten. Politiek verandert dan in een reeks loyaliteitstesten. Eerst wordt een moreel kader afgebakend, daarna mag je binnen dat kader discussiëren. Oekraïne is het slachtoffer en Rusland de agressor, dus daaruit zou automatisch een hele Nederlandse geopolitieke koers moeten volgen. Rond de Holocaust en antisemitisme is in het naoorlogse Westen een uitzonderlijk zwaar moreel kader ontstaan, waardoor kritiek op Israëlische macht of zionistische lobby's al snel wordt behandeld alsof je aan dat historische morele fundament zelf morrelt. Rond 7 oktober zie je iets vergelijkbaars: terwijl over delen van de gebeurtenissen, de precieze verantwoordelijkheden en vooral de politieke en militaire tekortkomingen nog altijd onderzoek plaatsvindt, wordt van mensen verwacht dat zij vanuit een reeds vaststaand moreel kader een hele reeks politieke conclusies over Israël onderschrijven. Maar zo werkt soevereine politiek voor mij niet. Een historische gebeurtenis of moreel oordeel kan zwaar wegen zonder dat daar automatisch eeuwigdurende politieke loyaliteit aan een buitenlandse staat uit voortvloeit. Juist daarom moet je scherp onderscheiden. Joden zijn niet Israël. Israël is niet Netanyahu. Zionisme is niet hetzelfde als jodendom. Kritiek op een lobby is niet automatisch Jodenhaat. En omgekeerd maakt kritiek op Hamas iemand niet automatisch een zionist. Zodra al die categorieën bewust of onbewust in elkaar worden geschoven, hoef je een argument niet meer te weerleggen. Je hoeft alleen nog het juiste etiket op de spreker te plakken. “Antisemiet.” “Wappie.” “Poetinversteher.” “Extremist.” “Complotdenker.” Vanaf dat moment gaat het niet langer over wat iemand zegt, maar over de vraag of hij nog tot de gemeenschap van fatsoenlijke, redelijke mensen behoort. Dat is waarom ik die morele verontwaardiging vaak zo interessant vind. Ze presenteert zichzelf als inhoud, maar functioneert dikwijls als grensbewaking. Je zegt niet alleen: “ik vind dit argument verkeerd.” Je communiceert ook aan iedereen die meekijkt: hier ligt de grens; wie verder gaat, betaalt een sociale prijs. Reputatie, carrière, uitnodigingen, vriendschappen, electorale steun. En als dat mechanisme eenmaal goed genoeg werkt, heb je nauwelijks formele censuur nodig. Mensen gaan zichzelf corrigeren. Misschien Israël maar even niet. Misschien 9/11 laten liggen. Misschien wachten tot na de verkiezingen. Misschien dat woord niet gebruiken. Misschien maar aansluiten bij het veilige kamp. Daarom irriteert die peilingencultuur mij zo. Natuurlijk wil een politieke partij stemmen. Zonder stemmen kom je nergens. Maar er is een fundamenteel verschil tussen electorale strategie gebruiken om je overtuigingen gerealiseerd te krijgen en je overtuigingen aanpassen aan wat electoraal het minste risico oplevert. In het eerste geval zijn zetels een middel. In het tweede worden ze je morele en intellectuele kompas. Dan redeneer je niet meer vanuit een visie op Nederland naar je standpunten, maar vanuit de laatste peiling terug naar wat je vandaag blijkbaar mag vinden. En precies daar zou voor mij het verschil moeten zitten tussen een beweging met een ideologische ruggengraat en de zoveelste Haagse partij. Je begint met de vraag welk Nederland je wilt nalaten: hoe soeverein moet het zijn, welke macht behoort bij de burger, welke internationale verplichtingen accepteer je, welke cultuur wil je behouden, welke verhouding wil je tot andere staten? Vanuit dat fundament volgen vervolgens je opvattingen over EU, migratie, klimaat, oorlog en buitenlandse politiek. Ook als sommige conclusies tijdelijk slecht vallen. Niet eerst kijken welke mening sociaal aanvaardbaar is en daar vervolgens een ideologie omheen bouwen. Daarom vind ik die zenuwen rond Baudet en Israël zo veelzeggend. Brussel aanvallen? Prima. Stikstofbeleid fundamenteel verwerpen? Prima. NEXIT? Prachtig. Corona achteraf tot op het bot fileren? Inmiddels sociaal redelijk veilig. Maar zodra Israël, zionisme, lobby-invloed, de Holocaust of 7 oktober in beeld komen, zie je ineens mensen die zich vrijdenker noemen met de peilingen in hun hand staan roepen dat Thierry moet dimmen omdat Lidewij het zo goed doet. Dan wordt voor mij zichtbaar waar hun werkelijke grens ligt. Baudet hoeft van mij niet gelijk te hebben. Hij mag zelfs spectaculair ongelijk hebben. Dat is helemaal niet het punt. Het punt is dat een politieke cultuur die zichzelf vrij noemt ruimte moet hebben om ook de verkeerde vraag te stellen zonder dat de gemeenschap onmiddellijk overgaat tot rituele uitsluiting. Weerleg hem. Bestrijd hem. Lach desnoods om een slecht argument. Maar zodra je antwoord op een ongemakkelijke gedachte vooral bestaat uit een moreel etiket, electorale paniek en de eis dat iemand zich inhoudt, ben je niet langer alleen een deelnemer aan het debat. Dan bewaak je de grens ervan. En als jouw politieke overtuigingen uiteindelijk ophouden waar Washington, Brussel, Tel Aviv, de talkshows of Maurice de Hond beginnen te fronsen, dan is Nederland blijkbaar toch niet werkelijk je uitgangspunt. Dan heb je alleen een iets afwijkende positie binnen dezelfde consensus gekozen.