Zeyil

İyiki Merhametli İnsanlar Var

Ben cinleri ve insanları ancak bana kulluk etsinler diye yarattım. Zariyat/56 Asırlardır gelenek, "İnsan gözle görülen, cin ise gözle görülmeyen, boyutsal olarak bambaşka bir aleme ait doğaüstü bir varlıktır." diye anlattı durdu. Biri somut dünyada nefes alırken, diğeri gizli alametsiz mekanlarda koşturan, insanoğlunun zihnine sızan esrarengiz birer ötekidir. Geleneksel algı, bu ayette iki ayrı yaratık türünün ve iki ayrı imtihan alanının çağrıldığını varsayar. Oysa kelimelerin ve ayet bağlamının derinliklerine indiğimizde, bu iki kavramın insanı ve hayatın iki yüzünü (görünenini ve görünmeyenini) anlatan tek bir varlık atlasına açıldığını görürüz Bu inşanın temeli, kelimelerin köklerinde saklıdır. "İns", Arapçada yakınlık kurmak, aşina olmak, göz önünde bulunmak ve birbirini fark etmek manasındaki ünsiyet kökünden türetilir. Yani ins; kalabalıklar içinde birbirini gören, sesini duyan, somut olarak ortada olan görünen topluluk halidir. Buna mukabil "cin", gizlenmek, örtülü olmak, gözden ırak kalmak manasına gelen c-n-n kökünden türetilir. Tıpkı ana rahmindeki henüz doğmamış çocuğa cenin, toprağın altına gizlenen cennete cenne, her şeyi örten geceye ceyl denmesi gibi. Dolayısıyla cin, başka bir evrenden gelen tüyler ürpertici bir yaratık değil, sadece o an göz önünde olmayan, saklı kalan, arka planda yürütülen her şeydir. ​Kur'an'ın bu iki kavramı yan yana getirmesi, Süleyman kıssasında zihinleri en çok bulandıran sahnede tüm çıplaklığıyla somutlaşır. Hani kimsenin görmediği, kimliğine ulaşılamadığı halde devasa mabetler, havuzlar, sökülemez kazanlar yapan "cinler"den bahsedilir ya, işte oradaki cinler, peri masallarındaki uçan kaçan varlıklar değildir. Onlar, sarayın ve şehrin arka planında çalışan, emeğiyle devasa eserler ortaya koyan ama kimsenin bireysel olarak yüzünü, kimliğini görmediği gizli ustalar, mimarlar, mühendisler, yani görünmeyen emekçilerdir. Yapıyı yapan da insandır, kulluk eden de insandır, lakin kimisi göz önündedir (ins), kimisi ise emeği ve kimliğiyle arka planda gizlidir (cin). ​Bu perspektif, insanın kendi iç haritasına çevrildiğinde manzara daha da derinleşir. İnsan, sadece sokağa çıkıp etin kemiğin sınırları içinde yürüyen o "görünen" varlıktan ibaret değildir. Onun bir de gözlerden uzak, kimsenin sızamadığı, zihninin en kuytu köşelerinde ürettiği niyetleri, kimsenin bilmediği hesapları, kalbinin derinliklerindeki gizli tasarımları yani görünmeyenleri (cini) vardır. İşte insanın "ins" tarafı sokaktaki eylemiyse, "cin" tarafı da o karanlık ve mahremiyetinde dönen gizli düşünceleri, fikirleri, niyetleridir. Özetle; İns, ortada olan, görünen, toplum içine çıkan, birbiriyle yakınlık kuran insanın bizzat kendisidir. Cin ise o insanın dışarıdan görünen bu halinin dışında kalan, içinde gizlediği, sakladığı, kimsenin bilmediği niyetleri, düşünceleri ve gözden ırak yürüttüğü bütün o gizli arka planıdır. ​Yaradan, insana hitap ederken sadece dışarıda sergilenen o somut varlığı istemez. O, o varlığın arkasında saklı duran gizli niyetleri, içinde gizlediklerini, göstermediği fikirlerini, tenhalardaki iradeyi ve kimse görmezken beslenen o iç dünyayı da kendine teslim etmesini bekler. Kulluk; sadece vitrine konulan şekilsel bir ritüel değil, insanın hem göz önündeki eylemlerinin hem de zihninin en mahrem dehlizlerinde sakladığı her şeyin aynı Yüksek İradeye hizalanmasıdır. Bu yüzden "Allah ins ve cinleri bana kulluk etsinler diye yarattım" der. Yani insanın sadece görünen tarafı değil, kimsenin o görmediği tarafıda bana kulluk etmeli emri ve anlatısı vardır o ayetlerde