Michael Bates 🇺🇸🇬🇧🇦🇺🇳🇿🇮🇪🇮🇱

Szczury Richtera, czyli dlaczego Polacy nie toną W 1957 roku Curt Richter z Uniwersytetu Johnsa Hopkinsa wrzucał szczury do słojów z wodą, z których nie dało się wyjść. Dzikie szczury, zwierzęta o wyjątkowej żywotności, poddawały się po kilkunastu minutach i tonęły. Richter zrobił wtedy rzecz prostą: część szczurów wyjmował z wody na chwilę, tuż przed utonięciem, trzymał w ręku kilka sekund i wkładał z powrotem do tego samego słoja. Te szczury pływały przez około sześćdziesiąt godzin. Różnica między jednymi i drugimi leżała poza mięśniami i płucami. Ocalone raz zwierzę wiedziało już, że matnia ma wyjście. Richter nazwał to zjawisko nadzieją i od tamtej pory wiele razy próbowano je wyjaśniać inaczej, ale sedno zostaje: organizm, który raz doświadczył wyjścia z sytuacji bez wyjścia, zachowuje się w następnej matni zupełnie inaczej niż organizm, który takiego doświadczenia nie ma. Pierwszy walczy do końca, bo pamięta, że koniec może być początkiem. Drugi poddaje się, zanim naprawdę zabraknie mu sił. Z Polakami jest dokładnie tak. Ten naród był wyjmowany ze słoja kilka razy na przestrzeni życia jednego pokolenia. Moi rodzice pamiętali okupację i to, że po niej przyszedł kolejny słój. Ja pamiętam stan wojenny. Miałem wtedydziewietnascie lat, roznosiłem telegramy na Woli i wyglądało na to, że to już na zawsze: czołgi, godzina milicyjna, dzienniki czytane przez ludzi w mundurach. Osiem lat później ten sam system rozsypał się w pół roku. Ktoś, kto to widział, ma w sobie zapis, którego nie da się wymazać żadną propagandą: pamięta, że ręka, która wyjmuje ze słoja, istnieje. Komuna była słojem pełnym po brzegi, ze szczelnym wiekiem, z całym aparatem po drugiej stronie szkła. Miała za sobą imperium, armię, służby, monopol na papier i na eter, czterdzieści pięć lat na wychowanie sobie posłusznego społeczeństwa. I nie dała rady. Polacy wyszli z tego słoja z Kościołem, z rodziną, z pamięcią, z językiem, z wszystkim, co system miał rozpuścić. Na dodatek wyszli z niego bez strzału, co w historii tej części Europy zdarza się rzadko. Przy tej skali to, co się dzieje dziś, naprawdę jest mały pikuś. Zagrożenie jest realne: niezaprzysiężeni ludzie wprowadzani do gmachu Trybunału bocznym wejściem, ustawa o cenzurze przygotowana na moment, gdy prezydent przestanie być przeszkodą, prokuratura jako narzędzie, media jako chór. Ale to wszystko robi władza bez imperium za plecami, bez czterdziestu pięciu lat przed sobą, bez monopolu na informację i bez większości w sondażach. Naprzeciw siebie ma społeczeństwo, które było już w głębszej wodzie i wie, jak się z niej wychodzi. To jest ta różnica, której obecny obóz nie rozumie, bo w dużej części składa się z ludzi, którzy w PRL siedzieli po stronie ręki trzymającej wieko. Oni pamiętają, jak się zamyka słój. Nie mają pojęcia, jak wygląda sześćdziesiąt godzin pływania. Dziś, pierwszego listopada, Polacy stoją nad grobami ludzi, którzy przeżyli rzeczy znacznie gorsze od obecnego rządu. Dziadek z Sybiru, babka z wysiedlenia, ojciec z internowania. Te groby są dowodem na to, że ręka istnieje. I dlatego ten naród nie utonie w piętnaście minut, choćby ktoś bardzo na to liczył.