ELilith

Listopad zapowiada się jako czas poważnych napięć, które błyskawicznie będą mogły doprowadzić do niekontrolowanej eskalacji. Przed nami kilka historycznych testów, w których sprawdzimy, na ile odpowiedzialność przeważy nad partyjnym interesem. Czy zmierzamy ku katastrofie? Najważniejszym z wydarzeń są amerykańskie wybory połówkowe (midterms), w których zostanie wybrany nowy skład Izby Reprezentantów, trzecia część Senatu, oraz niektóre władze stanowe. Nazwa pochodzi od terminu przeprowadzenia elekcji. Jest to zawsze połowa czteroletniej kadencji prezydenckiej. Amerykański ustrój jest tak pomyślany, aby nie doszło do trwałej dominacji jednej z sił politycznych, stąd relatywnie częste wybory. Historyczną prawidłowością jest, że rządząca partia traci w nich większość w niższej izbie Kongresu. Według sondaży, tak też stanie się i tym razem, bowiem Demokraci zdobyć mogą nawet 240 miejsc w 435-osobowej Izbie Reprezentantów. Trendy wskazują jednak na wielką porażkę Republikanów także w wyborach do Senatu. Co zadziwiające, istnieje realna szansa „odwrócenia się” stanów dotąd na wskroś republikańskich, jak np. Teksas, Alaska, Iowa czy Kansas. Taki trend jest bezpośrednim następstwem fatalnej polityki Donalda Trumpa, złamaniem obietnic wyborczych oraz istotnym wzrostem kosztów życia Amerykanów, nie tylko ze względu na ceny paliw. Problemem jest np. import argentyńskiej wołowiny kosztem amerykańskich ranczerów, niespełnione zapowiedzi kupna soi przez Chiny czy efekty polityki celnej. Do tego dochodzi nierozwiązany konflikt z Iranem, zbliżenie z Rosją, ataki na sojuszników (istotne dla części elektoratu), a wreszcie widocznie pogarszający się stan psychiczny prezydenta. Powodów jest więc wiele, jednak zamiast na nich skupię się na oczekiwanym skutku. Utracenie obu izb byłoby katastrofą dla Białego Domu. Podczas gdy Izba Reprezentantów może wszcząć procedurę impeachmentu ministrów (sekretarzy) czy samego prezydenta, to Senat prowadzi cały proces. Posiada liczne uprawnienia kontrolne, które są w stanie skrępować ruchy administracji, a nawet doprowadzić do wszczęcia postępowań karnych, jeśli działania komisji wykryją przypadki łamania prawa przez prezydenckich urzędników lub funkcjonariuszy. Kontrolowany przez Demokratów Kapitol jest także w stanie sabotować politykę zagraniczną Białego Domu, a w każdym razie takie jej elementy jak choćby szantaż celny, forsowane zbliżenie z Rosją, przymuszanie do kapitulacji Ukrainy, czy też możliwość finansowania kolejnych wojen. Szczególne uprawnienia Kongresu w przyznawaniu budżetu mogą stanowić gwóźdź do trumny prezydenckich planów. Utrzymanie choćby symbolicznej większości w Senacie (wiceprezydent posiada w nim jeden głos) jest dla Donalda Trumpa i jego ludzi kwestią gardłową. Wielokrotnie opowiadałem Państwu o przeróżnych nieprawidłowościach, jakich dopuszczać się ma obecna administracja i jej otoczenie. Mnożą się oskarżenia o nepotyzm, korupcję, oligarchizację i niekompetencję. Opozycja szykuje się do rozpoczęcia przesłuchań przed obliczem senackich komisji. Chodzi m. in. o manipulowanie kursami, grę na rynkach z użyciem poufnych informacji, przyznawanie rządowych kontraktów bliskim współpracownikom lub rodzinie, ujawnienie tajemnicy państwowej, współpracę z wrogiem, łamanie prawa federalnego i międzynarodowego, a wszystko to w cieniu prób poszerzania prezydenckich prerogatyw, niebezpiecznie zbliżających się do autorytaryzmu. Przekonany jestem, że przynajmniej część z tych zarzutów znajdzie potwierdzenie. O ile sam prezydent ma dość szeroki immunitet w swoich działaniach, o tyle jego współpracownicy mogą liczyć jedynie na ułaskawienie swojego pryncypała i to tylko tak długo, jak pozostanie na urzędzie. Nie chodzi jednak o samo skazanie sprawców, a ujawnienie faktów, które w obecnej chwili są przez administrację ukrywane, a o których wiadomo jedynie z nieoficjalnych doniesień zaplecza, szczątkowych dokumentów oraz konkretnych działań samych zainteresowanych. Stawka w tej grze jest więc wyższa, niż tylko utrata dominacji politycznej. Właśnie dlatego wielu komentatorów obawia się następstw ewentualnej przegranej Republikanów. Według amerykańskiej prasy Donald Trump może kwestionować wyniki wyborów i choć nie posiada samodzielnych uprawnień do powstrzymania certyfikacji, może ją znacząco opóźnić poprzez działania pośrednie. Spodziewane są pozwy składane przez Departament Sprawiedliwości, wszczęcie dochodzenia FBI, które roześle wezwania i zajmie materiały dowodowe (np. karty do głosowań). Prezydent może też wywierać presję na urzędników stanowych, szantażem naginając ich do korzystnej dla siebie interpretacji zdarzeń. Może nawet próbować utrudnić zaprzysiężenie nowych kongresmanów. Jednym słowem, niekorzystny dla Republikanów wynik wyborów to wielotygodniowy chaos i krwawa walka polityczna, w trakcie której wiara w uczciwość wyborów będzie podkopywana, a uwagę wyborców trzeba będzie przekierować na inne, najlepiej spektakularne wydarzenia. Ostatecznym zamknięciem tego etapu stanie się dopiero początek stycznia 2027 roku, gdy zaprzysiężeni zostaną nowi członkowie Kongresu. Do tego czasu przyjąć należy, że wszystko jest możliwe. Chyba że Demokraci całkowicie przegrają, na co jednak nic nie wskazuje. Opisana wyżej zależność między wyborami, a swoistą eskalacją ze strony Trumpa miała już miejsce w przeszłości i przy tak dużej polaryzacji społecznej stanowi powtarzający się element społecznych niepokojów. W tym roku sytuacja jest jednak poważniejsza, ze względu na splot czynników geopolitycznych. Tak dochodzimy do drugiego wyzwania, bezpośrednio związanego z midtermsami. W październiku doszło do wyborów parlamentarnych w Izraelu, w wyniku których stabilną większość utraciła rządząca koalicja Benjamina Netanjahu. Zdobycie 53 miejsc w 120-osobowym Knesecie, nie daje urzędującemu premierowi szans na powołanie stabilnego rządu. Opozycja zdobyła ich zaledwie 48, jednak w sukurs przyjść mogą dwie partie arabskie, posiadające łącznie 19 mandatów. Gdyby tak szerokie porozumienie doszło do skutku, losy Netanjahu będą przesądzone. Jest to nieco podobna sytuacja do Stanów Zjednoczonych, przy czym izraelski premier mierzy się nie tylko z oskarżeniami o sprzeniewierzenie środków finansowych, ale także z perspektywą odpowiedzi za zaniechania ws. ataku 7 października 2023 roku, w którym zginęło ponad tysiąc osób. Według doniesień lokalnych mediów, Netanjahu miał o nim wiedzieć z wyprzedzeniem. Mimo to nie podjął działań prewencyjnych, a minister w jego rządzie wręcz wycofał dodatkowe siły z granicy ze Strefą Gazy. To bardzo poważne zarzuty, którymi żyje cały kraj. Jakie więc wydarzenie mogłoby posłużyć zarówno amerykańskiemu prezydentowi, jak też izraelskiemu premierowi do efektownego odwrócenia społecznej uwagi od wyników wyborów, konsolidacji „pod sztandarami” oraz, jeśli wszystko dobrze pójdzie, do osiągnięcia „epokowego zwycięstwa”? Najwyraźniej kolejny atak na Iran, szybki i krótki, ale zabójczy. Do tego ma namawiać Trumpa Benjamin Netanjahu. Już raz mu się udało. Niektóre media spekulują nawet nad użyciem ładunku jądrowego, co samo w sobie stanowiłoby złamanie wszelkich tabu i miało bardzo przykre konsekwencje dla świata. Zostawiając na boku kwestię charakteru uderzenia, niewątpliwie nawet jego konwencjonalny wymiar wywołałby reakcję Teheranu, a w kontekście wydarzeń w regionie, wygrywanej przez Hutich wojny w Jemenie, doprowadził do regionalnej eskalacji na niekorzyść państw arabskich. Możliwe byłoby zniszczenie przemysłu naftowego państw Zatoki, a w następstwie kryzys energetyczny o niespotykanych rozmiarach. W takich warunkach perspektywa ponownego uzależnienia Europy od rosyjskich surowców może zyskać nowych zwolenników, co zresztą wpisałoby się w aktualną agendę negocjacyjną Waszyngtonu. Już teraz ośmielony przez Donalda Trumpa Kreml z pełną mocą powraca do postulatów z grudnia 2021 roku, żądających wycofania się Sojuszu Północnoatlantyckiego do granic z 1997 roku, a więc de facto uczynienia z Europy Środkowej i Wschodniej niesuwerennej strefy buforowej pomiędzy Wschodem a Zachodem. Na porażkę frontową reaguje bombardowaniami miast i infrastruktury cywilnej, a na zachowawczą postawę NATO, kolejnymi naruszeniami przestrzeni powietrznej i operacjami dywersyjnymi. To właśnie przez pryzmat tych zagrożeń spojrzeć należy na aktualne wydarzenia na polskiej scenie politycznej, w której obserwujemy kolejną odsłonę kryzysu konstytucyjnego, który w moim odczuciu wchodzi w fazę ustrojowej dysfunkcji. Jedenaście lat wątpliwych działań prawnych, usianych kolejnymi naruszeniami prawa, obstrukcją i walką polityczną, doprowadziło nas w końcu do etapu stosowania siły w oderwaniu od podstaw prawnych. Przekroczenie tej ostatniej bariery bardzo się na Polsce zemści. Uważam te działania za skrajnie nieodpowiedzialne. Przyczyny tego stanu rzeczy są powszechnie znane, jakkolwiek ich interpretacja różni się zależnie od optyki przyjętej przez strony sporu. Nie mają one jednak większego znaczenia, a wręcz mogą utrudnić racjonalną ocenę sytuacji. Było wystarczająco dużo czasu do wypracowania kompromisu i zresetowania sytuacji. Skoro do tego nie doszło, to nikomu nie zależy na wygaszeniu konfliktu. Z punktu widzenia stosunków międzynarodowych, nasz kraj wchodzi w czas bardzo poważnego przesilenia geopolitycznego w stanie wewnętrznego skłócenia i postępującej delegitymizacji instytucji. W chwili gdy ważą się losy naszej części świata na kolejne dekady. Konflikt wewnętrzny, który dzieli siły i paraliżuje polski system prawny, przy jednoczesnej zgodzie głównych sił politycznych na interwencję aktorów zewnętrznych w jego rozsądzenie (UE/USA), to schemat znany nam doskonale z ostatnich lat I Rzeczypospolitej. Obecne czasy mają inną konstrukcję, dlatego dynamika wydarzeń międzynarodowych jest dużo większa, a proces erozji postępuje szybciej. Osłabiona Polska wpływa na konstrukcję bezpieczeństwa całej wschodniej flanki. Podkopuje budowane sojusze i wystawia na cios. To igranie z kataklizmem. Przed nami bardzo trudna końcówka roku, a postawione na wstępie pytanie o odpowiedzialność nie dotyczy tylko naszego kraju. Zobaczymy, kto ostatecznie okaże się mężem opatrznościowym, a kto nie sprosta zadaniu.