Rob Lute

Anne (84) is het klimaatgezeur beu en haar verwijzing naar de Rijn in 1955 verrast velen. Anne is 84 en heeft in haar leven genoeg hete #zomers, #droge periodes en vreemd weer meegemaakt. Maar zodra ze tegenwoordig het nieuws aanknipt, hoort ze volgens haar steeds hetzelfde: #klimaatverandering. Hittegolf? Klimaatverandering. Weken zonder regen? Klimaatverandering. Lage waterstand in de grote rivieren? Wéér klimaatverandering. Dat begint haar serieus te irriteren. Ze vindt dat er soms wordt gedaan alsof extreem lage waterstanden vroeger nauwelijks voorkwamen. Daarom wijst ze op opvallende archiefbeelden uit 1955. “Toen had niemand het over klimaatverandering” Op oude opnames van het Nederlands Instituut voor Beeld & Geluid is te zien hoe uitzonderlijk laag de Rijn stond in de herfst van 1955. De gevolgen waren groot. De houten beschoeiing langs de Rijnkade in Arnhem lag volledig bloot. De pijlers van de Rijnbrug stonden deels droog. Sommige woonschepen lagen vast op de oever. De vaargeul was zo smal geworden dat zelfs kleinere schepen vastliepen. Voor Anne zijn die beelden reden om kritisch te blijven kijken naar de huidige berichtgeving. “Toen had niemand het over klimaatverandering,” zegt ze nuchter. Archiefbeelden zorgen voor discussie. Wie de fragmenten bekijkt, ziet een extreme situatie: bijna drooggevallen oevers, schepen die amper vooruitkomen en grote stukken rivierbodem die normaal onder water staan. Het zouden zomaar beelden uit een recente droge zomer kunnen zijn. Alleen zijn ze meer dan zeventig jaar oud. Dat roept bij mensen als Anne een duidelijke vraag op: waarom wordt een lage waterstand nu zo snel aan klimaatverandering gekoppeld, terwijl vergelijkbare situaties vroeger ook voorkwamen? “Net alsof er vroeger geen droogte was” Wat haar vooral stoort, is het idee dat extreem weer iets compleet nieuws zou zijn. Ze herinnert zich uit haar jeugd hete zomers, strenge winters en lange droge periodes. Dat het weer soms flink kon tegenvallen, vindt ze allerminst verrassend. Zou je dezelfde beelden vandaag maken, dan zou “klimaat” waarschijnlijk meteen bovenaan het nieuws staan. Dat is precies de reactie die zulke historische fragmenten vaak oproepen. Wat zeggen die beelden echt? De beelden maken één ding duidelijk: ook in 1955 stond de Rijn uitzonderlijk laag. Of je daar meteen conclusies over klimaatverandering aan kunt verbinden, is een ander verhaal. Eén los jaar zegt weinig over trends over decennia. Maar voor Anne is dat niet het belangrijkste. Zij ergert zich vooral aan de toon van het huidige debat, waarin elke warme dag, droge maand of lage rivierstand al snel als iets totaal uitzonderlijks wordt gepresenteerd. Sociale media springen erop. Oude nieuwsfragmenten zijn perfecte brandstof voor discussies op sociale media. Zet beelden uit 1955 naast recente foto’s van een lage Rijn en er ontstaan al snel twee kampen: - “Zie je wel, dit bestond toen ook.” - “Eén droge periode zegt niets over de langetermijntrend.” Anne houdt het zelf simpeler. Voor haar laten de beelden vooral zien wat we volgens haar vaak vergeten: extreem weer had je vroeger ook. Anne weet in ieder geval wat ze ervan vindt. Niet iedereen zal haar gelijk geven. Dit is precies zo’n onderwerp waarbij de reacties snel binnenstromen. Anne haalt er haar schouders over op. Wanneer ze weer hoort dat een lage Rijn direct wordt gekoppeld aan klimaatverandering, denkt ze terug aan die oude opnames. “Begin maar eens bij 1955,” is haar boodschap. Ewoud Nijeboer