Offline+

We wspomnianej w jednym z poprzednich wpisów, oczekującej na publikację monografii, która ukaże się na łamach Wydawnictwa @AkademiaSzWoj, kierownik projektu @MaciejGurtowski wskazał w "Zakończeniu" tejże monografii na zjawisko diagnozy bez konsekwencji. Chodzi o sytuację, w której dobrze rozpoznajemy problem, prowadzimy badania, przygotowujemy raporty i rekomendacje, a nawet potrafimy wskazać możliwe rozwiązania, lecz wiedza ta nie przekłada się na zmianę praktyki lub instytucji. Nie zawsze wynika to z błędów w diagnozie. Często ważniejsze okazują się inne czynniki: zmieniające się priorytety polityki krajowej i międzynarodowej, ograniczenia finansowe, interesy różnych środowisk, aktywny lub bierny opór wobec zmian, a także myślenie krótkoterminowe, wzmacniane przez rytm kadencji, kampanii wyborczych i bieżących kryzysów. W ten sposób można przez lata wiedzieć, że problem narasta, a mimo to nie stworzyć odpowiedzi adekwatnej do jego skali. Nie chcemy, żeby projekt Obywatelskiej Służby Młodych Offline Plus stał się kolejnym przykładem diagnozy bez konsekwencji. Jednocześnie mamy świadomość, że rozpoznanie problemu i zaprojektowanie rozwiązania nie kończą pracy. #ObywatelskaSłużbaMłodych #PowszechnaSłużbaPubliczna #OSMOplus #OfflinePlus #PolitykiPubliczne #OdpornośćSpołeczna

Kierownik projektu @MaciejGurtowski we wstępie do redagowanej przez siebie, nieopublikowanej jeszcze monografii zaczyna od nawiązania do problemu, z którym Wielka Brytania mierzyła się na przełomie XIX i XX wieku. Otóż w czasie kolejnego konfliktu kolonialnego brytyjska armia odkryła, że duża część młodych mężczyzn zgłaszających się do służby nie spełnia podstawowych wymagań zdrowotnych i fizycznych. Wśród ochotników było wielu robotników, których zdrowie niszczyły praca w fabrykach oraz życie w gwałtownie rozrastających się miastach. Powołana przez brytyjski rząd komisja uznała, że źródeł tego problemu należy szukać właśnie w warunkach życia i pracy tworzonych przez gwałtowną industrializację oraz urbanizację. Nie chcemy budować prostej analogii do sytuacji dzisiejszej młodzieży. Można jednak potraktować ten przypadek jako ważne ostrzeżenie. Żeby rozmawiać o odporności, trzeba również stawiać pytanie o warunki, w których młodzi ludzie dorastają. Przeciążenie cyfrowe, osłabienie relacji bezpośrednich, trudności z koncentracją i poczucie osamotnienia nie są wyłącznie problemami indywidualnego dobrostanu. Mogą wpływać również na zdolność społeczeństwa do współpracy, reagowania na kryzysy i podtrzymywania podstawowych funkcji w trudnych warunkach. Właśnie dlatego w naszym projekcie zastanawiamy się, jak pomóc młodym ludziom odzyskiwać sprawczość, relacje, praktyczne kompetencje i doświadczenie działania dla innych. #ObywatelskaSłużbaMłodych #PowszechnaSłużbaPubliczna #OSMOplus #OfflinePlus #Młodzież #OdpornośćSpołeczna

Nasze idee związane ze służbą publiczną i służbą obywatelską mają swoje źródła również w rozwiązaniach izraelskich. Izrael działa w bardzo trudnych warunkach bezpieczeństwa, ale pokazuje, w jaki sposób można włączać w działanie dla państwa i wspólnoty osoby, które nie odbywają służby wojskowej. Jednym z takich rozwiązań jest Sherut Leumi – po hebrajsku „służba narodowa”. Jej początki sięgają lat 70., a w 2017 r. Kneset przyjął ustawę porządkującą ramy prawne tego systemu. Początkowo była to przede wszystkim droga dla religijnych dziewcząt zwolnionych ze służby wojskowej. Później objęła również inne osoby, które nie odbywają służby w armii – między innymi osoby zwolnione z przyczyn zdrowotnych, osoby z niepełnosprawnościami, młodzież z grup szczególnego ryzyka i arabskich obywateli Izraela. Uczestnicy działają w szkołach, placówkach ochrony zdrowia, pomocy społecznej, samorządach i instytucjach bezpieczeństwa wewnętrznego. W Polsce nie brakuje osób gotowych działać dla swojej miejscowości, osób potrzebujących wsparcia czy lokalnej wspólnoty. Naszym zdaniem problem nie polega więc wyłącznie na braku gotowości, lecz również na braku czytelnej ścieżki łączącej młodych ludzi z konkretnymi potrzebami instytucji i wspólnot. Nie chodzi o aktywność pozorną, która dobrze wygląda w raportach, ale niczego nie zmienia i uczy cynizmu. Sensowna służba publiczna musi oznaczać realne działania, profesjonalną opiekę i nadzór, rzetelną ewaluację oraz zadania adekwatne do wieku i kompetencji uczestników, a zarazem dla nich wymagające. #SłużbaPubliczna #SłużbaObywatelska #Młodzież #Wspólnota #Bezpieczeństwo #ObronaCywilna #Wolontariat #EdukacjaObywatelska #PolitykiPubliczne #Polska #Izrael

W projektowanej Obywatelskiej Służbie Młodych Offline+ ważnym celem jest rozwijanie sprawczości, współpracy, odporności i tzw. „kompetencji analogowych”. Równie ważne jest jednak pytanie o to, za co młodzi ludzie mogą i powinni uczyć się odpowiadać. Chcielibyśmy, żeby uczestnicy obozów uczyli się przygotowania do wspólnego rozwiązywania problemów, podejmowania decyzji, komunikowania własnych ograniczeń oraz silnych stron, a także reagowania na przeciążenie informacyjne. Trzeba tu jednak powiedzieć jasno: najpierw uczymy się odpowiedzialności za siebie, a dopiero później brania odpowiedzialności za innych. Jest to oczywiście kwestia indywidualnego rozwoju, osobistych doświadczeń i wpływów rodzinnych. Jednak młodzi ludzie z docelowej grupy programu są zasadniczo dopiero na etapie uczenia się odpowiedzialności za własne decyzje, granice i działanie. W trakcie konsultacji programu przypomniano nam, że młody człowiek nie powinien być stawiany w sytuacji, w której ma zastępować dorosłego opiekuna, a szczególnie rodzica. Nie może ponosić głównej odpowiedzialności za bezpieczeństwo, zdrowie czy emocje innych osób, kiedy dopiero uczy się ponoszenia odpowiedzialności za siebie. To zastrzeżenie traktujemy poważnie i stawiamy sobie w związku z nim szereg pytań. Jak formułować zadania, aby były adekwatne do wieku, doświadczenia i realnych kompetencji uczestników? Jak uczyć odpowiedzialności bez nakładania ciężaru, którego młody człowiek nie powinien sam dźwigać? Jak odróżnić rozwój sprawczości od sytuacji, w której młodzieży niegotowej jeszcze rozwojowo powierzona zostaje rola osoby odpowiedzialnej za innych? #ObywatelskaSłużbaMłodych #PowszechnaSłużbaPubliczna #OSMOplus #OfflinePlus #Młodzież #Odpowiedzialność #Sprawczość #EdukacjaObywatelska #Bezpieczeństwo #PolitykiPubliczne

W poprzednim wpisie pisaliśmy o ryzyku parentyfikacji – o tym, że program rozwijający odpowiedzialność, sprawczość i odporność nie może przesuwać młodych ludzi w role, które powinny należeć do dorosłych. W trakcie prac nad Obywatelską Służbą Młodych Offline+ otrzymaliśmy też drugą, równie ważną uwagę: jeśli chcemy podejmować z młodymi ludźmi tematy trudne, musimy zapewnić im profesjonalne i bezpieczne wsparcie. Nie jest to dodatek ani formalność do odhaczenia. To warunek odpowiedzialnego zaprojektowania programu. Nie można oczekiwać, że prowadzący poradzą sobie z każdą sytuacją wyłącznie dzięki intuicji i dobrej woli. Potrzebne są kadry zdolne rozpoznać sygnały kryzysu, działać z poszanowaniem granic i – gdy trzeba – uruchomić dodatkową pomoc. Psychologowie, pedagodzy z przygotowaniem psychologicznym i inni specjaliści powinni być realną częścią systemu wsparcia. OSMO+ ma rozwijać sprawczość, odpowiedzialność, współdziałanie i odporność. Musi więc także znać własne granice – i zapewniać młodym ludziom wsparcie kompetentnych dorosłych. #OSMOplus #OfflinePlus #Młodzież #ZdrowiePsychiczne #WsparciePsychologiczne #Pedagogika #Bezpieczeństwo

W trakcie prac nad Obywatelską Służbą Młodych Offline+ wskazano nam istotne ryzyko: parentyfikację⚠️. Niezamierzoną konsekwencją programu budującego odporność, sprawczość i odpowiedzialność może być wepchnięcie młodych ludzi w role, które nie powinny do nich należeć. Parentyfikacja oznacza odwrócenie ról w rodzinie: dziecko lub nastolatek przejmuje zadania i odpowiedzialność właściwe rodzicom albo innym dorosłym. Najnowszy systematyczny przegląd kilkudziesięciu badań* wskazuje, że parentyfikacja wiąże się między innymi z obciążeniem psychicznym, trudnościami w budowaniu tożsamości oraz zacieraniem granic między rolą dziecka i rodzica. A W projektowanym przez nas programie chcemy rozwijać gotowość do współpracy, praktyczny osąd, odporność psychiczną i społeczną oraz odpowiedzialność za wspólnotę. Nie możemy jednak pomylić odpowiedzialności z obciążeniem młodej osoby problemami, które należą do dorosłych. 🧭 Służba ma uczyć współdziałania i odpowiedzialności, ale nie może produkować „małych dorosłych”. Właśnie tego napięcia nie chcemy ukrywać. Trzeba je rozpoznać teraz, zanim program zostanie zaprojektowany. #ObywatelskaSłużbaMłodych #PowszechnaSłużbaPubliczna #OSMOplus #OfflinePlus #Parentyfikacja #Młodzież #Sprawczość #OdpornośćPsychiczna #OdpornośćSpołeczna #PolitykiPubliczne * Keny, S., & Banerjee, B. (2026). Losing childhood and gaining responsibilities: A PRISMA based systematic review on consequences of parentification. Children and Youth Services Review, 185, 108919. doi.org/10.1016/j.childyouth…

Human fracking – ludzkie szczelinowanie* – to metafora opisująca sposób, w jaki platformy cyfrowe wydobywają uwagę, emocje i dane użytkowników. Strumienie treści, powiadomienia, rekomendacje i nieskończone przewijanie mają zatrzymywać nas w systemie jak najdłużej. To nie jest wyłącznie kwestia indywidualnej samokontroli. Młodzi ludzie potrzebują realnych, dostępnych dla wszystkich przestrzeni offline, w których mogą ćwiczyć koncentrację, współpracę, odpowiedzialność i sprawczość. Dlatego naszym zdaniem potrzebna jest służba publiczna jako instytucja, która tworzy dostępne dla wszystkich warunki do ćwiczenia koncentracji, współpracy, odpowiedzialności i sprawczości w świecie offline. #HumanFracking #OfflinePlus #SłużbaPubliczna #Uwaga #OdpornośćSpołeczna * Metafora human fracking odnosi się do szczelinowania hydraulicznego – stosowanej w przemyśle wydobywczym technologii, w której do skały wtłacza się pod wysokim ciśnieniem mieszaninę wody, piasku i dodatków chemicznych. Płyn rozszerza istniejące mikroszczeliny, a piasek pomaga utrzymać je otwarte, aby można było wydobyć uwięzione w skałach surowce.

„Pętla dopaminowa” to użyteczny skrót, ale nie gotowa diagnoza naukowa. 🧠 Powiadomienia, filmiki, polubienia i komentarze mogą utrwalać nawyk ciągłego sprawdzania, co nowego pojawiło się w sieci. 📱"Pętla dopaminowa" nie wyjaśnia jednak wszystkich problemów młodych ludzi. W OSMO+ traktujemy tę ideę jako punkt wyjścia do pytań o uwagę, samokontrolę i warunki, w których można ćwiczyć offline koncentrację, współpracę i sprawczość📵. #OSMOplus #OfflinePlus #HigienaCyfrowa #Uwaga #Młodzież

💡W naszym projekcie badawczym rozważamy moduł dot. ewakuacji dla młodych – jako element budowania odporności, sprawczości i odpowiedzialności w sytuacjach kryzysowych. 🧭 Chodziłoby o planowanie wariantowe, przygotowanie rodzinne oraz zdolność działania offline – wtedy, gdy zawodzą telefon, internet i infrastruktura. 🤝 To ważne nie tylko z punktu widzenia bezpieczeństwa samych młodych, ale też odporności ich rodzin i wspólnot. #OSMOplus #OfflinePlus #młodzież

📍 Podczas Zjazdu Absolwentów Szkoły Przywództwa @instwolnosci 2026 w Czorsztynie kierownik naszego projektu badawczego @MaciejGurtowski przedstawił założenia prac nad służbą publiczną młodych. W rozmowach wracał też wątek oddolnego, lokalnego testowania projektu. #ObywatelskaSłużbaMłodych #PowszechnaSłużbaPubliczna #OSMOplus #OfflinePlus

Polecamy ciekawy tekst prof. Stanisława Burdzieja „Jak odbudować odporność młodych w warunkach rewolucji cyfrowej?”, który ukazał się w „Pomorskim Thinkletterze” nr 2 (25)/2026 (s. 206-210) wydawanym przez @Obywatelski. To ważny głos o młodych, świecie cyfrowym i potrzebie odbudowy przestrzeni offline. Prof. Burdziej jest socjologiem z UMK i kierownikiem projektu badawczego poświęconego młodemu pokoleniu. Link do tekstu – w pierwszym komentarzu

W naszym projekcie badawczym budujemy koncepcję instytucji służby publicznej dla młodych ludzi. Jej integralnym elementem miałyby być wakacyjne, 2-tygodniowe obozy szkoleniowo-edukacyjne dla młodzieży w wieku 15–17 lat, oparte na obowiązkowym rdzeniu i modułach fakultatywnych. Jednym z modułów wybieralnych byłby moduł „Osoby z niepełnosprawnościami wśród nas”, rozwijający rozumienie potrzeb innych, zasady udzielania pomocy oraz praktyczne kompetencje ważne z punktu widzenia służby publicznej. Czy taki kierunek powinien być częścią nowoczesnej służby publicznej? #ObywatelskaSluzbaMlodych #PowszechnaSluzbaPubliczna #OSMOplus #OfflinePlus #młodzież #wspólnota #sprawczość #odpowiedzialność #niepełnosprawność